Axios: Οι ΗΠΑ μεσολάβησαν για μυστική συμφωνία απομάκρυνσης πυρηνικών υλικών από κρυφή εγκατάσταση στη Συρία

Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι αποκαλύπτουν, σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, ότι η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε μυστικές συνεννοήσεις με τη νέα συριακή κυβέρνηση και το Ισραήλ, με στόχο μια ευαίσθητη αλλά κρίσιμη κίνηση: την απομάκρυνση πυρηνικών υλικών που φέρονται να είναι αποθηκευμένα σε κρυφή εγκατάσταση εντός της Συρίας. Η επιχείρηση, όπως μεταδίδεται, σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), ώστε να διασφαλιστεί ο έλεγχος, η ιχνηλασιμότητα και η ασφάλεια της διαδικασίας.

Η υπόθεση αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον επιχειρεί να προλάβει μια νέα εστία έντασης στη Μέση Ανατολή, ειδικά σε ένα πεδίο όπου τα λάθη πληρώνονται ακριβά: την πυρηνική ασφάλεια και την πιθανότητα κλιμάκωσης μεταξύ Ισραήλ και Συρίας. Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να εκτιμούν ότι η πρωτοβουλία αποτυπώνει τη στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ για τη Συρία, καθώς και το πώς οι δίαυλοι επικοινωνίας με τη νέα συριακή ηγεσία μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά, πριν μια πληροφορία ή μια κίνηση στο έδαφος οδηγήσει σε στρατιωτική αντιπαράθεση.

Focus keyword: Μυστική συμφωνία απομάκρυνσης πυρηνικών υλικών στη Συρία

Στον πυρήνα των εξελίξεων βρίσκεται μια φερόμενη μυστική συμφωνία απομάκρυνσης πυρηνικών υλικών στη Συρία, η οποία—εφόσον υλοποιηθεί—θα λειτουργήσει ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης» σε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα. Η εμπλοκή της IAEA θεωρείται καθοριστική, καθώς προσδίδει θεσμική νομιμοποίηση και τεχνική αξιοπιστία στη διαδικασία, μειώνοντας τον κίνδυνο μονομερών ενεργειών ή παρερμηνειών.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διπλωματικών προσπαθειών, με στόχο τη διασφάλιση πυρηνικών υλικών, την αποτροπή διαρροής τους σε μη κρατικούς δρώντες και την αποφυγή στρατιωτικής κλιμάκωσης. Στο παρασκήνιο, η ανησυχία δεν αφορά μόνο τη φύλαξη, αλλά και το ενδεχόμενο πρόσβασης τρίτων ή αξιοποίησης υλικών σε σενάρια ασύμμετρης απειλής.

Το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα της εποχής Άσαντ και ο αντιδραστήρας αλ Κιμπάρ

Η ιστορία συνδέεται με το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα που είχε αναπτύξει το καθεστώς του πρώην προέδρου της Συρίας, Μπασάρ αλ Άσαντ, με επίκεντρο τον πυρηνικό αντιδραστήρα αλ Κιμπάρ. Το 2007, το Ισραήλ βομβάρδισε την εγκατάσταση, καταστρέφοντας—σύμφωνα με εκτιμήσεις—το μεγαλύτερο μέρος του συριακού πυρηνικού εγχειρήματος.

Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, δεν εξαφανίστηκε κάθε υποδομή. Εγκαταστάσεις έρευνας, ανάπτυξης και αποθήκευσης που συνδέονταν με το πρόγραμμα παρέμειναν, έστω κι αν πολλές από αυτές δεν ήταν πλέον ενεργές. Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η IAEA υπέγραψε συμφωνία με τη νέα συριακή κυβέρνηση, η οποία επέτρεψε επιτόπιες επισκέψεις στον αλ Κιμπάρ και σε άλλες σχετικές εγκαταστάσεις—ένα βήμα που δείχνει πρόθεση συνεργασίας, αλλά ταυτόχρονα φέρνει στο φως παλιές «σκιές» που δεν έχουν ακόμη πλήρως χαρτογραφηθεί.

Το «Site 99» και τα υλικά που προκαλούν συναγερμό

Μεταξύ των τοποθεσιών που παρακολουθεί στενά το Ισραήλ τα τελευταία περίπου δύο χρόνια βρίσκεται μια εγκατάσταση γνωστή ως «Site 99». Ισραηλινοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι εκεί το καθεστώς Άσαντ είχε αποθηκεύσει πυρηνικά υλικά που σχετίζονταν με το πρόγραμμα του αλ Κιμπάρ.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ανάμεσα στα υλικά περιλαμβανόταν «κίτρινο ουράνιο» (yellowcake), δηλαδή σκόνη που προκύπτει από την επεξεργασία μεταλλεύματος ουρανίου και μπορεί να αποτελέσει ενδιάμεσο στάδιο στον πυρηνικό κύκλο καυσίμου. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, στο σημείο υπήρχαν επίσης υπολείμματα και κατάλοιπα από τις εγκαταστάσεις του αλ Κιμπάρ.

Η επισήμανση που επαναλαμβάνεται είναι κρίσιμη: τα συγκεκριμένα υλικά δεν περιγράφονται ως άμεσα αξιοποιήσιμα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Παρ’ όλα αυτά, θα μπορούσαν—υπό προϋποθέσεις—να χρησιμοποιηθούν σε μια «βρόμικη βόμβα», δηλαδή σε έναν συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό που διασπείρει ραδιενεργές ουσίες, προκαλώντας πανικό, επιβάρυνση και μακροχρόνιες συνέπειες, χωρίς να πρόκειται για πυρηνική έκρηξη.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι αναφέρουν επίσης ότι, λίγο μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, ο ισραηλινός στρατός βομβάρδισε τις εισόδους της εγκατάστασης, με στόχο να αποτρέψει πιθανή πρόσβαση στα υλικά. Η κίνηση αυτή δείχνει πόσο ψηλά βρίσκεται το ζήτημα στην ισραηλινή ατζέντα ασφαλείας.

Οι ισραηλινές πιέσεις και ο ρόλος των ΗΠΑ ως διαμεσολαβητή

Για περισσότερο από έναν χρόνο, Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ φέρονται να συζητούσαν τους βέλτιστους τρόπους διαχείρισης του «Site 99». Ισραηλινός αξιωματούχος περιγράφει ότι το Ισραήλ ξεκαθάρισε προς την κυβέρνηση Τραμπ πως δεν θα αποδεχόταν την παραμονή των πυρηνικών υλικών στην εγκατάσταση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου πλήγματος εάν τα υλικά δεν απομακρύνονταν ή αν υπήρχαν ενδείξεις ότι η Συρία επιχειρούσε να αποκτήσει πρόσβαση.

Τελικά, η προσέγγιση που προκρίθηκε, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ήταν η εξασφάλιση συριακής συγκατάθεσης για την απομάκρυνση των υλικών—ένα σενάριο σαφώς λιγότερο επικίνδυνο από μια στρατιωτική ενέργεια σε έδαφος που ήδη ισορροπεί σε εύθραυστες ισορροπίες. Όταν το ζήτημα τέθηκε στη συριακή πλευρά, Σύροι αξιωματούχοι φέρονται να δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν την ύπαρξη πυρηνικών υλικών στην εγκατάσταση, κάτι που, αληθές ή όχι, υπογραμμίζει το βάθος του διοικητικού χάους που συχνά ακολουθεί μια πολιτική μετάβαση.

Η διαδικασία δεν έχει ξεκινήσει ακόμη — αλλά το χρονοδιάγραμμα πιέζει

Οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν όταν, πριν από λίγες εβδομάδες, ισραηλινοί παρατηρητές εντόπισαν κινήσεις στην περιοχή που προκάλεσαν ανησυχία για πιθανή προσπάθεια πρόσβασης. Παράλληλα, εκφράστηκαν φόβοι ότι η Τουρκία θα μπορούσε να βοηθήσει τη συριακή κυβέρνηση να αποκτήσει πρόσβαση στο περιεχόμενο της εγκατάστασης—μια διάσταση που προσθέτει γεωπολιτικό βάρος και πολλαπλασιάζει τα σενάρια κλιμάκωσης.

Η κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με τις πληροφορίες, ζήτησε από το Ισραήλ να μην προχωρήσει σε ενέργειες και επέλεξε να εμπλέξει την IAEA ως τον θεσμικό «εγγυητή» της λύσης. Οι επαφές αυτές οδήγησαν, περίπου τρεις εβδομάδες πριν, σε συμφωνία μεταξύ IAEA και συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση των πυρηνικών υλικών από το «Site 99».

Παρά τη συμφωνία, Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι εργασίες βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη και ότι τα υλικά δεν έχουν μεταφερθεί μέχρι στιγμής. Υπάρχει όμως η προσδοκία ότι η διαδικασία θα ξεκινήσει σύντομα και θα ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του έτους, υπό τον συντονισμό της συριακής κυβέρνησης και της IAEA, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ να παρακολουθούν στενά κάθε βήμα.