- Αποκαλύφθηκαν 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων κάτω από την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη, μετά την απομάκρυνση 3.000 τόνοι χώματος.
- Εντοπίστηκαν αρχιτεκτονικά στρώματα και ένα ταφικό οικοδόμημα που ενδέχεται να είναι παλαιότερα από τη σημερινή Αγία Σοφία.
- Το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού εξετάζει το ενδεχόμενο να καταστήσει τμήματα του υπόγειου δικτύου προσβάσιμα στους επισκέπτες.
Οι έρευνες αποκάλυψαν άγνωστους μέχρι σήμερα υπόγειους χώρους και αρχιτεκτονικά στρώματα που ενδέχεται να χρονολογούνται πριν από την κατασκευή του σημερινού μνημείου.
Σύμφωνα με τη Hürriyet Daily News, τα ευρήματα παρουσιάστηκαν από τον υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος επισκέφθηκε πρόσφατα τον χώρο για να επιθεωρήσει την πρόοδο των εργασιών αποκατάστασης.
Οι παρεμβάσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο ενός εκτεταμένου προγράμματος συντήρησης, το οποίο το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει ως το μεγαλύτερο έργο αποκατάστασης στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το υπόγειο δίκτυο ενδέχεται να είχε σημαντικό ρόλο στην υδροδότηση και την απομάκρυνση των ομβρίων υδάτων της Κωνσταντινούπολης κατά τους προηγούμενους αιώνες.

Αρχιτεκτονικά ευρήματα που μπορεί να είναι παλαιότερα από τη σημερινή Αγία Σοφία
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα εντοπίστηκε στον λεγόμενο Κήπο του Βεζίρη, όπου οι αρχαιολόγοι ερεύνησαν ένα υπόγειο ταφικό οικοδόμημα, γνωστό ως hypogeum.
Οι ανασκαφικές εργασίες στον συγκεκριμένο χώρο έχουν ολοκληρωθεί και αποκάλυψαν αρχιτεκτονικά στρώματα τα οποία, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών, ενδέχεται να ανήκουν σε περίοδο προγενέστερη της σημερινής Αγίας Σοφίας.
Ο κεντρικός θάλαμος του υπόγειου οικοδομήματος έχει διαστάσεις περίπου οκτώ επί οκτώ μέτρα.
Από αυτόν ξεκινούν δύο υπόγεια κανάλια, τα οποία εκτείνονται προς τα ανατολικά και τα δυτικά.
Ο καθαρισμός του ανατολικού καναλιού, μήκους περίπου 25 μέτρων, έχει ολοκληρωθεί, ενώ οι εργασίες συνεχίζονται στο δυτικό τμήμα.
Τα ευρήματα αναμένεται να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης του χώρου και των κατασκευών που προϋπήρχαν του σημερινού μνημείου.

Έξι υπόγειοι χώροι και εννέα σήραγγες
Στον Δυτικό Κήπο της Αγίας Σοφίας, οι ερευνητές εντόπισαν έξι ξεχωριστούς υπόγειους χώρους και εννέα σήραγγες που συνδέονται με αυτούς.
Από τις εννέα σήραγγες, οι επτά έχουν ήδη καθαριστεί από τις συσσωρευμένες αποθέσεις χώματος, ενώ στις υπόλοιπες δύο έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες τεκμηρίωσης.
Το συνολικό μήκος του δικτύου σηράγγων που έχει καθαριστεί φτάνει πλέον τα 420 μέτρα.
Η μεγαλύτερη από αυτές, η λεγόμενη «Σήραγγα 4», έχει μήκος 180 μέτρα και εκτείνεται παράλληλα με την πρόσοψη της εισόδου της Αγίας Σοφίας.
Ξεκινά από την περιοχή μπροστά από τον μεντρεσέ του Φατίχ και συνεχίζεται προς την είσοδο των επισκεπτών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι πιθανό η συγκεκριμένη σήραγγα να συνδεόταν με έναν ιστορικό ρωμαϊκό δρόμο.
Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω αρχαιολογική έρευνα για να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η αρχική λειτουργία της.

Απομακρύνθηκαν σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών
Οι εργασίες καθαρισμού πραγματοποιήθηκαν κυρίως στις περιοχές του Κήπου του Βεζίρη και του Δυτικού Κήπου.
Σύμφωνα με τον Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, από τους συγκεκριμένους χώρους απομακρύνθηκαν σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών που είχαν συσσωρευτεί με την πάροδο των αιώνων.
Παράλληλα, οι ομάδες αποκατάστασης προχώρησαν σε επισκευές θολωτών κατασκευών που είχαν υποστεί φθορές, καθώς και σε ενίσχυση ορισμένων τμημάτων των σηράγγων με στηρίγματα από ανοξείδωτο χάλυβα.
Οι παρεμβάσεις αποσκοπούν στη σταθεροποίηση των υπόγειων κατασκευών και στην προστασία τους από περαιτέρω φθορά.
Οι εργασίες στατικής αποκατάστασης και αρχαιολογικής τεκμηρίωσης συνεχίζονται.

Στο 3,6% του απαιτούμενου επιπέδου ο αερισμός
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις συνθήκες αερισμού των υπόγειων εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με τις τεχνικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της αποκατάστασης, η υφιστάμενη υπόγεια έξοδος μπορεί να εξασφαλίσει μόλις το 3,6% της ελάχιστης απαιτούμενης ροής αέρα για το κτίριο.
Το εύρημα αυτό αναδεικνύει την ανάγκη πρόσθετων τεχνικών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα εφόσον οι υπόγειοι χώροι πρόκειται να αξιοποιηθούν στο μέλλον για επισκέψεις.

Σχέδια για να ανοίξουν οι υπόγειες σήραγγες στο κοινό
Το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού εξετάζει ήδη το ενδεχόμενο να καταστήσει ορισμένα τμήματα του υπόγειου δικτύου προσβάσιμα στους επισκέπτες.
Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι σχεδιάζεται η δημιουργία ειδικής έκθεσης, μέσω της οποίας το κοινό θα μπορεί να γνωρίσει από κοντά επιλεγμένους υπόγειους χώρους της Αγίας Σοφίας.
Όπως διευκρίνισε, βασική προϋπόθεση για την υλοποίηση του σχεδίου είναι η προστασία του ιστορικού μνημείου και η ασφάλεια των επισκεπτών.
Προς το παρόν, δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για το άνοιγμα των υπόγειων εγκαταστάσεων.
Οι συνεχιζόμενες εργασίες προσφέρουν στους αρχαιολόγους την ευκαιρία να εξετάσουν άγνωστες πτυχές της ιστορίας της Αγίας Σοφίας, αλλά και της υποδομής της Κωνσταντινούπολης κατά τους προηγούμενους αιώνες.