Με 10 ψήφους υπέρ και τέσσερις κατά, το Παγκόσμιο Δικαστήριο των Ηνωμένων Εθνών αποφάνθηκε ότι «το δικαίωμα απεργίας των εργαζομένων και των οργανώσεών τους προστατεύεται» βάσει της Σύμβασης για την Ελευθερία του Συνδικαλισμού και την Προστασία του Δικαιώματος Συνδικαλισμού του 1948.

Η υπόθεση παραπέμφθηκε στο Δικαστήριο από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΔΟΕ (Διεθνής Οργάνωση Εργασίας) τον Νοέμβριο του 2023, μετά από χρόνια διαφωνίας μεταξύ των βασικών συνιστωσών του οργανισμού – κυβερνήσεις, εργοδότες και εργαζόμενους – σχετικά με το εάν η Σύμβαση αριθ. 87 προστατεύει το δικαίωμα στην απεργία, παρόλο που η συνθήκη δεν αναφέρει ρητά τις απεργίες.

 

Η απόφαση θα μπορούσε να έχει παγκόσμιο αντίκτυπο στους εργασιακούς κανονισμούς, κατοχυρώνοντας το δικαίωμα στην απεργία στα εργασιακά πρότυπα και στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες.

Τα εργατικά συνδικάτα χαιρέτισαν την απόφαση.

Η λέξη «απεργία» δεν εμφανίζεται ποτέ στη Σύμβαση του 1948 για την Ελευθερία του Συνεταιρίζεσθαι και την Προστασία του Δικαιώματος Συνδικαλισμού, αλλά οι 14 δικαστές του ΔΔΧ (Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης) έκριναν ότι οι αγωγές απεργίας καλύπτονται από τις άλλες εγγυήσεις.

«Η προστασία του δικαιώματος στην απεργία περιλαμβάνεται στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι», δήλωσε ο πρόεδρος του δικαστηρίου Γιούτζι Ιβασάβα, διαβάζοντας την απόφαση στη Μεγάλη Αίθουσα Δικαιοσύνης στη Χάγη.

Η σύμβαση έχει επικυρωθεί από 158 χώρες και ενσωματώνεται σε μια ποικιλία κατευθυντήριων γραμμών και προτύπων για την απασχόληση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των Ηνωμένων Εθνών, του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και διαφόρων διεθνών εμπορικών συμφωνιών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μέλος της ΔΟΕ, αλλά δεν έχουν επικυρώσει τη σύμβαση.

Κατά τη διάρκεια των ακροάσεων του Οκτωβρίου, το δικαστήριο της Χάγης άκουσε 18 χώρες και πέντε διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της ΔΟΕ, ενώ αρκετές άλλες χώρες υπέβαλαν γραπτά επιχειρήματα.

Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων τάχθηκε υπέρ του δικαιώματος στην απεργία, μια προστασία που ήδη παρέχεται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Η ανακοίνωση της ΓΣΕΕ

Η 21η Μαΐου 2026 αποτελεί ιστορική ημέρα για τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τους εργατικούς αγώνες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, αναγνωρίζοντας ομόφωνα την αρμοδιότητά του να εκδώσει συμβουλευτική γνώμη, ύστερα από την παραπομπή σχετικού ερωτήματος από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) το 2023, αναγνώρισε με αυξημένη πλειοψηφία ότι το δικαίωμα απεργίας προστατεύεται αναπόσπαστα και ισότιμα ως θεμελιώδες δικαίωμα που εντάσσεται στη συνδικαλιστική ελευθερία, όπως αυτή κατοχυρώνεται από τη Διεθνή Σύμβαση Εργασίας αριθ. 87 του 1948.

Η γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου επικαλείται και επιβεβαιώνει δεκαετίες συνεπούς νομολογίας και πρακτικής των εποπτικών οργάνων της ΔΟΕ σχετικά με την προστασία του δικαιώματος στην απεργία ως θεμελιώδους δικαιώματος. Θωρακίζοντας το διεθνές αυτό κοινωνικό κεκτημένο, αποκαθιστά την ασφάλεια δικαίου και την αξιοπιστία του διεθνούς συστήματος εργασιακών προτύπων. Η συμβουλευτική αυτή γνωμοδότηση συνιστά σημαντική νίκη για τη ΔΟΕ και το σύστημα τριμερούς διακυβέρνησής της.

Η νομική σαφήνεια σε μια τόσο κρίσιμη πτυχή του διεθνούς εργατικού δικαίου είναι απαραίτητη για την υπεράσπιση των συμφερόντων των εργαζομένων, τη διασφάλιση αξιοπρεπούς εργασίας με ισότητα σε ολόκληρο τον κόσμο και την ενίσχυση των δημοκρατικών αρχών που στηρίζουν τις κοινωνίες μας.

Η κορυφαία αυτή εξέλιξη θέτει τέλος στη μακροχρόνια νομική, πολιτική και διαδικαστική αμφισβήτηση της ισότιμης προστασίας του δικαιώματος στην απεργία. Η αμφισβήτηση αυτή επιδιώχθηκε κυρίως από την πλευρά των εργοδοτών, των οποίων η θέση και η τακτική ως προς την ερμηνεία της Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας αριθ. 87 σχετικά με την απεργία είχαν σοβαρές συνέπειες για τη λειτουργία και την αξιοπιστία των μοναδικών θεσμοθετημένων τριμερών διαδικασιών της ΔΟΕ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, στην τεκμηρίωση της παραπομπής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και κατά την παρουσίαση της εξέλιξης της νομολογίας των ελεγκτικών οργάνων της ΔΟΕ, γίνεται σημαντική αναφορά στην Ελλάδα, η οποία συνδέεται άμεσα με την πολιτική και συνταγματική ιστορία της χώρας μας. Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στην Εξεταστική Επιτροπή που διορίστηκε το 1968 για να εξετάσει καταγγελίες σχετικά με την τήρηση από την Ελλάδα των Συμβάσεων αριθ. 87 και 98, κατά τη διάρκεια μιας από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας μας. Την περίοδο εκείνη, η καταστολή των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων και του δικαιώματος στην απεργία από τη στρατιωτική δικτατορία παρακολουθήθηκε και αξιολογήθηκε μέσω των καταστατικών διαδικασιών της ΔΟΕ.

Η συμβολή της ιστορικής εμπειρίας της χώρας μας στη διαμόρφωση του διεθνούς πλαισίου προστασίας των θεμελιωδών συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην απεργία, αντιμετωπίζεται με διεθνή σεβασμό και αναδεικνύεται ως κρίσιμο στοιχείο της αποκατάστασης της δημοκρατίας, η οποία οδήγησε στη ρητή κατοχύρωση του δικαιώματος απεργίας στο ελληνικό Σύνταγμα του 1975 (άρθρο 23 παρ. 2).

Η ΓΣΕΕ, στο πλαίσιο της συμμετοχής της στα κορυφαία διεθνή και ευρωπαϊκά συνδικαλιστικά και θεσμικά όργανα, θα συμβάλει ενεργά στην παρακολούθηση της εφαρμογής και αξιοποίησης της κρίσιμης αυτής γνωμοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της σχετικής νομολογίας των εθνικών δικαστηρίων.