Τηλεφωνικές απάτες και ΑΙ: Τι πρέπει να προσέχουμε σύμφωνα με τους ειδικούς

Οι τηλεφωνικές απάτες με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) γίνονται ολοένα και πιο πειστικές, επειδή η κλωνοποίηση φωνής δίνει στους κυβερνοεγκληματίες ένα «όπλο» που δύσκολα αμφισβητείται: μια φωνή που μοιάζει απόλυτα οικεία. Με λίγα δευτερόλεπτα ηχητικού δείγματος από βίντεο στα social media ή από δημόσιες αναρτήσεις, μπορούν να δημιουργήσουν μια κλήση που ακούγεται σαν παιδί, σύντροφος, γονιός ή ακόμα και προϊστάμενος. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τις τηλεφωνικές απάτες με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης τόσο επικίνδυνες: δεν βασίζονται μόνο σε ένα «πλαστό σενάριο», αλλά σε ένα συναισθηματικό σοκ που παραλύει τη λογική.

Χαρακτηριστική είναι η ιστορία της Ελίζαμπεθ Μπενζ από το Μπάφαλο της Νέας Υόρκης, όπως την περιέγραψε στο BBC. Τον Σεπτέμβριο του 2025 δέχθηκε ένα τηλεφώνημα που την πάγωσε. Στην άλλη άκρη της γραμμής άκουσε τη φωνή του 16χρονου γιου της, του Τζον, να κλαίει με λυγμούς: «Μαμά, πέθανε ο φίλος μου. Είναι νεκρός». Πριν προλάβει να επεξεργαστεί τι ακούει, στο τηλέφωνο πέρασε ένας άγνωστος άνδρας. Της είπε ότι ο γιος της είχε σκοτώσει κάποιον και την απείλησε ότι ο Τζον θα ήταν το επόμενο θύμα, αν εκείνη δεν πήγαινε αμέσως σε ένα πάρκινγκ με 7.500 δολάρια. «Μου είπε: “Θα σκοτώσουμε τον γιο σου”», θυμάται η Μπενζ.

Σε ελάχιστα λεπτά, η Μπενζ ήταν ήδη καθ’ οδόν, υπό το βάρος του φόβου και της πίεσης. Την τελευταία στιγμή, την πρόλαβε ο άλλος της γιος, ο οποίος κατάφερε να επικοινωνήσει με τον Τζον: ήταν ασφαλής, είχε πάει να δει έναν ποδοσφαιρικό αγώνα. Η «φωνή» που άκουσε η μητέρα του δεν ήταν δική του. Ήταν μια απάτη με τεχνητή νοημοσύνη. «Δεν μπορούσα να το πιστέψω», είπε.

Γιατί αυξάνονται τώρα

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι συγκεκριμένες απάτες αναμένεται να πολλαπλασιαστούν. Ο λόγος είναι απλός: τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης γίνονται πιο φθηνά, πιο προσβάσιμα και πιο εύχρηστα. Αυτό που κάποτε απαιτούσε τεχνικές γνώσεις και χρόνο, σήμερα μπορεί να παραχθεί γρήγορα, από οποιονδήποτε έχει βασικά εργαλεία και ένα πειστικό σενάριο εκβιασμού.

Τα οικονομικά μεγέθη είναι αποκαλυπτικά. Μόνο οι Αμερικανοί εκτιμάται ότι έχασαν περίπου 148,2 δισεκατομμύρια δολάρια από διαδικτυακές απάτες το 2025, ποσό αυξημένο κατά σχεδόν 26% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Οι απάτες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη αντιστοιχούσαν σε 6,3 δισ. δολάρια, με τους ειδικούς να τονίζουν ότι αυξάνονται εκθετικά.

Ο Χάνι Φαρίντ, συνιδρυτής της GetReal Security και ένας από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως στις deepfake τεχνολογίες, το θέτει χωρίς περιστροφές: «Αυτό δεν είναι ένα υποθετικό σενάριο. Αυτές οι απάτες πραγματοποιούνται σε όλο τον κόσμο». Και εξηγεί γιατί η απειλή είναι τόσο αποτελεσματική: «Φανταστείτε να χτυπά το τηλέφωνό σας στις 2 τα ξημερώματα ή να λαμβάνετε ένα μήνυμα στον τηλεφωνητή σας από ένα αγαπημένο σας πρόσωπο που σας λέει ότι βρίσκεται σε κίνδυνο… Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι προετοιμασμένοι για αυτού του είδους τις απειλές».

Η «μυστική λέξη»: απλό εργαλείο, μεγάλη διαφορά

Μία από τις πιο πρακτικές συμβουλές που προτείνουν οι ειδικοί είναι οι οικογένειες να συμφωνούν εκ των προτέρων σε μια μυστική λέξη ή φράση, γνωστή μόνο στα πολύ κοντινά πρόσωπα. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι περίπλοκο· πρέπει όμως να είναι κάτι που δεν μπορεί να μαντέψει ένας τρίτος. Μια φράση από «εσωτερικό» αστείο, ένα ασυνήθιστο λογοπαίγνιο ή μια φράση που δεν υπάρχει σε δημόσιες αναρτήσεις, είναι συχνά ιδανικές επιλογές.

Ο ίδιος ο Φαρίντ λέει πως με τη σύζυγό του έχουν μυστική λέξη και την ενεργοποιούν όταν κάτι «δεν κολλάει». «Αν η σύζυγός μου με πάρει τηλέφωνο και μου ζητήσει να αγοράσω γάλα, δεν θα της ζητήσω να μου πει τη μυστική λέξη», σημειώνει. «Αλλά αν ξέρω ότι βρίσκεται σε μια συνάντηση ή αν μου πει ότι είχε ατύχημα και χρειάζεται να της μεταφέρω χρήματα, τότε είναι η στιγμή να την χρησιμοποιήσω».

Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν κάτι κρίσιμο: η μυστική λέξη από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν τη θυμηθείτε τη στιγμή του πανικού. Η Μπενζ είχε ήδη συμφωνήσει με την οικογένειά της σε μυστική λέξη, αλλά δεν της πέρασε από το μυαλό να τη ζητήσει. «Αυτές οι απάτες σε πανικοβάλλουν με αποτέλεσμα να μην μπορείς να σκεφτείς καθαρά», είπε. Άρα, δεν αρκεί να υπάρχει ο μηχανισμός· πρέπει να γίνει και αντανακλαστικό.

Τα τρία προειδοποιητικά σημάδια που «φωνάζουν» απάτη

Ο Γκάρι Σίλντχορν, δικηγόρος από τη Φιλαδέλφεια, βίωσε ο ίδιος μια deepfake απάτη το 2023. Σήμερα, ως εθελοντής σύμβουλος, συνοψίζει τα βασικά «καμπανάκια» σε τρεις κινήσεις που επαναλαμβάνονται σχεδόν πάντα, ανεξάρτητα από το σενάριο:

1) Χρόνος: όλα πρέπει να γίνουν τώρα. Οι απατεώνες πιέζουν για άμεση απόφαση ώστε να μην έχετε περιθώριο να ελέγξετε, να σκεφτείτε ή να καλέσετε κάποιον άλλο.
2) Τρόπος πληρωμής: ζητούν μεθόδους που δεν εντοπίζονται εύκολα, όπως Bitcoin, δωροκάρτες ή μετρητά. Αυτό το στοιχείο, από μόνο του, είναι συχνά αρκετό για να αποκαλύψει την απάτη.
3) Απομόνωση: προσπαθούν να ελέγξουν με ποιον μιλάτε και να σας κρατήσουν στη γραμμή, μακριά από φίλους, συγγενείς ή τις αρχές.

Η γνώση αυτών των μοτίβων βοηθά, αλλά δεν είναι πανάκεια. Όπως τονίζει ο Μπράιαν Λονγκ, συνιδρυτής της Adaptive Security, το κλειδί είναι η εκπαίδευση της αντίδρασης: «Πρέπει να εκπαιδεύσετε τον τρόπο σκέψης σας, ώστε να είστε προετοιμασμένοι για αυτό το σενάριο». Με απλά λόγια, χρειάζεται ένα σχέδιο: κλείνω το τηλέφωνο, καλώ πίσω σε γνωστό αριθμό, ζητώ τη μυστική λέξη, ενημερώνω κάποιον τρίτο, και—αν υπάρχει απειλή ή εκβιασμός—επικοινωνώ με τις αρχές.