Τι σηµαίνει η εκλογική νίκη της Αριστεράς στο Βερολίνο

Tου ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

Η νίκη της Die Linke στο Βερολίνο δεν αποτελεί απλώς ακόµη ένα εκλογικό αποτέλεσµα σε ένα γερµανικό κρατίδιο, αλλά ένα πολιτικό γεγονός µε ευρύτερη σηµασία, ιδιαίτερα σε µια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιµέτωπη µε την ενίσχυση της ακροδεξιάς, την υποχώρηση των παραδοσιακών κοµµάτων εξουσίας και µια κοινωνική δυσαρέσκεια που σε αρκετές χώρες µετατρέπεται σε θυµό, αποχή ή ψήφο διαµαρτυρίας.

Στη γερµανική πρωτεύουσα, η Die Linke αναδείχθηκε πρώτη δύναµη µε 25,7% στη δεύτερη ψήφο, υπερδιπλασιάζοντας ουσιαστικά το ποσοστό της σε σχέση µε το 2023, την ώρα που η CDU περιορίστηκε στο 18,8%, η AfD έφτασε στο 16,3%, οι Πράσινοι στο 14,3% και το SPD στο 12,1%. Πρόκειται για µια σηµαντική ανατροπή των πολιτικών συσχετισµών, η οποία αποκτά ακόµη µεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή καταγράφεται στην πρωτεύουσα της µεγαλύτερης οικονοµίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θα ήταν, βέβαια, λάθος να θεωρήσει κανείς ότι το αποτέλεσµα αυτό σηµατοδοτεί την υποχώρηση της γερµανικής ακροδεξιάς. Η AfD ενίσχυσε αισθητά τις δυνάµεις της και εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σηµαντικότερους παράγοντες ανατροπής του µεταπολεµικού πολιτικού σκηνικού της Γερµανίας. Ακριβώς γι’ αυτό, όµως, το αποτέλεσµα του Βερολίνου έχει ξεχωριστή πολιτική αξία, καθώς δείχνει ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν είναι καταδικασµένη να διοχετεύεται αποκλειστικά προς τα δεξιά και ότι ένα τµήµα της µπορεί να αναζητήσει διέξοδο σε µια αριστερή πολιτική πρόταση.

Σε πρώτο πλάνο οι συνθήκες διαβίωσης

Η Die Linke κατάφερε να οικοδοµήσει την παρουσία της γύρω από ζητήµατα που αγγίζουν άµεσα την καθηµερινότητα των πολιτών, όπως η στεγαστική κρίση, τα υψηλά ενοίκια, το κόστος ζωής, οι µισθοί και η κοινωνική προστασία. Η εκλογική της άνοδος, µάλιστα, δεν περιορίστηκε αποκλειστικά στις παραδοσιακές ανατολικογερµανικές περιοχές του Βερολίνου, αλλά επεκτάθηκε σε ευρύτερα κοινωνικά και ηλικιακά ακροατήρια, γεγονός που καθιστά ακόµη πιο ενδιαφέρουσα την πολιτική ανάγνωση του αποτελέσµατος.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το µεγαλύτερο ίσως µήνυµα για την ευρωπαϊκή προοδευτική παράταξη, η οποία εδώ και χρόνια παρακολουθεί την ακροδεξιά να κερδίζει έδαφος και συχνά επιχειρεί να απαντήσει µετατοπίζοντας και η ίδια την πολιτική συζήτηση προς ζητήµατα ταυτότητας, µετανάστευσης και ασφάλειας. Η περίπτωση του Βερολίνου προσφέρει µια διαφορετική εκδοχή, καθώς η Αριστερά επιχείρησε να επαναφέρει στο κέντρο της αντιπαράθεσης το κοινωνικό ζήτηµα και να συνδέσει την ανασφάλεια των πολιτών όχι µόνο µε τις µεγάλες πολιτισµικές αντιπαραθέσεις, αλλά πρωτίστως µε την πραγµατικότητα της στέγης, της εργασίας, των εισοδηµάτων και της καθηµερινής επιβίωσης.

Αυτό ασφαλώς δεν σηµαίνει ότι το Βερολίνο µπορεί να αποτελέσει ένα έτοιµο πολιτικό µοντέλο προς αντιγραφή από την Αθήνα µέχρι το Παρίσι και από τη Μαδρίτη µέχρι τη Ρώµη. Οι κοινωνικές συνθήκες, οι πολιτικές παραδόσεις και οι εκλογικοί συσχετισµοί είναι διαφορετικοί σε κάθε χώρα, ενώ ακόµη και στο εσωτερικό της Γερµανίας οι αποκλίσεις είναι τεράστιες. Η παράλληλη ενίσχυση της AfD αποδεικνύει, άλλωστε, ότι η σύγκρουση για την κατεύθυνση της γερµανικής κοινωνίας παραµένει ανοιχτή και ότι κανένας πανηγυρισµός δεν µπορεί να υποκαταστήσει την πραγµατικότητα.

Δικαιότερη αναδιανοµή του πλούτου

Το αποτέλεσµα, ωστόσο, δείχνει κάτι που για χρόνια έµοιαζε να έχει ξεχαστεί: ότι η κοινωνική οργή δεν διαθέτει εκ των προτέρων πολιτικό πρόσηµο. Μπορεί να µετατραπεί σε εθνικισµό, ξενοφοβία και αναζήτηση αποδιοποµπαίων τράγων, µπορεί όµως να στραφεί και προς αιτήµατα για ισχυρότερο κοινωνικό κράτος, δικαιότερη αναδιανοµή του πλούτου, προστασία της κατοικίας και ενίσχυση των εισοδηµάτων.

Σε αυτό ακριβώς το πεδίο θα κριθεί και η δυνατότητα της ευρωπαϊκής Αριστεράς και της ευρύτερης προοδευτικής παράταξης να δηµιουργήσουν ένα πραγµατικό ανάχωµα απέναντι στην ακροδεξιά. Δεν αρκεί η καταγγελία της µισαλλοδοξίας ούτε η ηθική αποδοκιµασία των πολιτικών της αντιπάλων.

Χρειάζεται µια πολιτική πρόταση ικανή να απευθυνθεί στις κοινωνικές οµάδες που αισθάνονται εγκαταλελειµµένες, να δώσει απαντήσεις στην οικονοµική ανασφάλεια και να µετατρέψει τον φόβο και την απογοήτευση σε διεκδίκηση κοινωνικών λύσεων αντί σε εχθρότητα απέναντι στον διαφορετικό.

Υπό αυτή την έννοια, το Βερολίνο µπορεί να αποτελέσει µια σηµαντική ευκαιρία για την ευρωπαϊκή προοδευτική παράταξη να σηκώσει ξανά το κεφάλι, όχι επειδή µία περιφερειακή εκλογή µπορεί να αλλάξει από µόνη της την πορεία µιας ολόκληρης ηπείρου, αλλά επειδή προσφέρει ένα απτό παράδειγµα ότι η πολιτική µάχη µε την ακροδεξιά δεν είναι εκ των προτέρων χαµένη.

Σε µια Ευρώπη όπου ο συντηρητισµός ενισχύεται και η ακροδεξιά διεκδικεί ολοένα µεγαλύτερο χώρο, η νίκη της Αριστεράς στη γερµανική πρωτεύουσα ανοίγει µια συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα του Βερολίνου.

Το κρίσιµο ερώτηµα πλέον είναι αν οι προοδευτικές δυνάµεις της Ευρώπης θα καταφέρουν να µετατρέψουν τέτοιες εκλογικές επιτυχίες σε µια ευρύτερη πολιτική δυναµική, επαναφέροντας στο επίκεντρο την κοινωνική δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την προστασία εκείνων που αισθάνονται ότι έχουν µείνει πίσω.

* Πολιτικός αναλυτής,
Δηµοσιογράφος