Θέουτα: Γιατί η κυβέρνηση Σάντσεθ επιλέγει τη διπλωµατία απέναντι στην πίεση του Μαρόκου

Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ*

Η νέα µεταναστευτική κρίση στη Θέουτα δεν αποτελεί απλώς ένα ακόµη επεισόδιο στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι µια κρίση που αποκαλύπτει τις αδυναµίες της ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής, τις ιδιαιτερότητες των σχέσεων Ισπανίας και Μαρόκου, αλλά και το δύσκολο πολιτικό περιβάλλον µέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ. Η µαζική είσοδος δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από το Μαρόκο προς τη µικρή ισπανική πόλη της βόρειας Αφρικής δηµιούργησε εικόνες χάους, ανθρωπιστική πίεση και έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, τόσο στη Μαδρίτη όσο και στις Βρυξέλλες. Η Θέουτα δεν είναι µια συνηθισµένη συνοριακή περιοχή. Αποτελεί ισπανικό έδαφος εδώ και αιώνες και ταυτόχρονα το µοναδικό χερσαίο σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης µε την αφρικανική ήπειρο. Για τον λόγο αυτό, κάθε µεταναστευτική πίεση αποκτά ευρωπαϊκές διαστάσεις. Παράλληλα, το Μαρόκο εξακολουθεί να αµφισβητεί την ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα και στη Μελίγια, γεγονός που διατηρεί µια διαρκή γεωπολιτική ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η αντιπολίτευση στην Ισπανία επιχείρησε να χρεώσει αποκλειστικά την κρίση στην κυβέρνηση Σάντσεθ, υποστηρίζοντας ότι η µεταναστευτική της πολιτική έστειλε λανθασµένα µηνύµατα και ενθάρρυνε νέες αφίξεις. Πρόκειται, όµως, για µια ερµηνεία που αγνοεί σηµαντικές παραµέτρους της υπόθεσης. Σύµφωνα µε τις ισπανικές αρχές αλλά και διεθνείς αναλύσεις, καθοριστικό ρόλο έπαιξαν τα οργανωµένα κυκλώµατα διακίνησης ανθρώπων και η µαζική διασπορά ψευδών πληροφοριών µέσω των κοινωνικών δικτύων, σύµφωνα µε τις οποίες τα σύνορα είχαν ουσιαστικά ανοίξει και όσοι κατάφερναν να φτάσουν στη Θέουτα θα αποκτούσαν δικαίωµα παραµονής στην Ισπανία. Οι φήµες αυτές εξαπλώθηκαν µε πρωτοφανή ταχύτητα, οδηγώντας χιλιάδες νέους Μαροκινούς να επιχειρήσουν το επικίνδυνο πέρασµα προς την ισπανική επικράτεια. Την ίδια στιγµή, δεν µπορεί να αγνοηθεί και ο ρόλος του Μαρόκου. Αν και η κυβέρνηση του Ραµπάτ αρνείται ότι χαλάρωσε σκόπιµα τους συνοριακούς ελέγχους, αρκετοί αναλυτές και αξιωµατούχοι στη Θέουτα θεωρούν ότι η έκταση του φαινοµένου δύσκολα µπορεί να εξηγηθεί χωρίς µια, έστω προσωρινή, ανοχή των µαροκινών αρχών. Η εµπειρία του 2021 είχε δείξει ότι η µετανάστευση µπορεί να µετατραπεί σε εργαλείο διπλωµατικής πίεσης, ενώ και σήµερα δεν λείπουν οι φωνές που βλέπουν πίσω από τη νέα κρίση ένα ευρύτερο γεωπολιτικό µήνυµα προς τη Μαδρίτη και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επιλογές

Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον, η κυβέρνηση Σάντσεθ επέλεξε µια διαφορετική στρατηγική από εκείνη που ζητούσαν οι πολιτικοί της αντίπαλοι. Αντί να υιοθετήσει µια ρητορική σύγκρουσης µε το Μαρόκο, επέµεινε στη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας, γνωρίζοντας ότι η αποτελεσµατική φύλαξη των συνόρων προϋποθέτει συνεργασία και όχι διπλωµατική ρήξη. Η επιλογή αυτή ίσως να µην προσφέρει εύκολα πολιτικά οφέλη στο εσωτερικό της Ισπανίας, ωστόσο δείχνει να στηρίζεται σε µια ρεαλιστική ανάγνωση της κατάστασης. Η Μαδρίτη γνωρίζει ότι η συνεργασία µε το Ραµπάτ είναι απαραίτητη όχι µόνο για την αντιµετώπιση των µεταναστευτικών ροών, αλλά και για ζητήµατα ασφαλείας, καταπολέµησης των κυκλωµάτων διακίνησης, αντιτροµοκρατικής συνεργασίας και οικονοµικών σχέσεων. Μια µετωπική σύγκρουση θα µπορούσε να οδηγήσει σε ακόµη µεγαλύτερη αποσταθεροποίηση, επιβαρύνοντας τόσο την Ισπανία όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, η κυβέρνηση Σάντσεθ ανέδειξε µε σαφήνεια µια πραγµατικότητα που πολλές φορές υποβαθµίζεται στον δηµόσιο διάλογο: η Θέουτα δεν είναι αποκλειστικά ισπανικό σύνορο αλλά ευρωπαϊκό. Για τον λόγο αυτό η Ισπανία ζήτησε έµπρακτη αλληλεγγύη από τους ευρωπαϊκούς θεσµούς και τα κράτη-µέλη, υπογραµµίζοντας ότι η αντιµετώπιση τέτοιων κρίσεων απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή πολιτική και όχι αποσπασµατικές εθνικές πρωτοβουλίες. Οι έκτακτες διαβουλεύσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβεβαιώνουν ότι η κρίση έχει πλέον υπερβεί τα όρια ενός διµερούς ζητήµατος µεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου. Αυτό δεν σηµαίνει ότι η ισπανική κυβέρνηση δεν έκανε λάθη. Η ταχύτητα των εξελίξεων ανέδειξε κενά στον επιχειρησιακό σχεδιασµό και στην έγκαιρη αξιολόγηση των πληροφοριών που κυκλοφορούσαν στα µέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, θα ήταν άδικο να αποδοθεί αποκλειστικά στη Μαδρίτη µια κρίση που συνδέεται µε τη φτώχεια, την ανεργία των νέων στο Μαρόκο, τη δράση των διακινητών και τις γεωπολιτικές ισορροπίες της δυτικής Μεσογείου.

Η πραγµατικότητα είναι ότι η κυβέρνηση Σάντσεθ βρέθηκε αντιµέτωπη µε µια πρωτοφανή κατάσταση, στην οποία έπρεπε να ισορροπήσει ανάµεσα στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, στον σεβασµό του διεθνούς δικαίου και στην αποφυγή µιας επικίνδυνης διπλωµατικής κλιµάκωσης. Σε µια εποχή όπου η µετανάστευση χρησιµοποιείται ολοένα και συχνότερα ως µέσο γεωπολιτικής πίεσης, η επιλογή της ψυχραιµίας και της διπλωµατίας ίσως να µην είναι η πιο θεαµατική πολιτικά, παραµένει όµως η πιο υπεύθυνη. Η κρίση της Θέουτα δεν αποτελεί µόνο δοκιµασία για την Ισπανία, αλλά και µια κρίσιµη υπενθύµιση ότι χωρίς κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική, οι πιέσεις στα εξωτερικά σύνορα θα συνεχίσουν να επανέρχονται µε ακόµη µεγαλύτερη ένταση.

*Πολιτικός αναλυτής,
Δηµοσιογράφος