Θεόδωρος Μαντάς: Ποινικός Κώδικας – Η συγκυριακή νοµοθετική µεταβολή οδηγεί σε ανασφάλεια δικαίου

Η ψήφιση του ισχύοντος Ποινικού Κώδικα µε τον Νόµο 4619/2019 σηµατοδότησε µια ουσιώδη µεταρρύθµιση του ελληνικού ποινικού δικαίου, µε βασικούς άξονες τον εξορθολογισµό των ποινικών κυρώσεων, την ενίσχυση της αρχής της αναλογικότητας και την ανάδειξη του σωφρονιστικού χαρακτήρα της ποινής.

Μεταξύ των σηµαντικότερων αλλαγών του ήταν η αναθεώρηση του πλαισίου των στερητικών της ελευθερίας ποινών, η κατάργηση της ποινής των ισοβίων για ορισµένα εγκλήµατα όπου προβλεπόταν προηγουµένως, καθώς και η ενίσχυση εναλλακτικών τρόπων έκτισης των ποινών, όπως η κοινωφελής εργασία. Η αναµόρφωση του ως άνω αποτύπωσε µια συγκεκριµένη νοµοθετική επιλογή: την αποµάκρυνση από την αντίληψη της ποινής ως αποκλειστικά κατασταλτικού µηχανισµού.

Η κατεύθυνση αυτή, ωστόσο, δεν διατηρήθηκε αµετάβλητη. Ο Ποινικός Κώδικας, σχεδόν αµέσως µετά τη θέση του σε ισχύ, κατέστη αντικείµενο αλλεπάλληλων νοµοθετικών παρεµβάσεων, οι οποίες δεν περιορίστηκαν σε επιµέρους διορθώσεις, αλλά επηρέασαν θεµελιώδεις επιλογές του συστήµατος ποινικών κυρώσεων.

Ο Νόµος 5090/2024 επέφερε ριζικές αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονοµίας, µεταβάλλοντας επί τω αυστηροτέρω δραστικά τον τρόπο έκτισης των ποινών στην χώρα µας. Ενίσχυσε τη δυνατότητα πραγµατικής έκτισης µέρους ή και του συνόλου της επιβληθείσας ποινής και εισήγαγε τη δυνατότητα κατ’ οίκον έκτισης ποινής µε ηλεκτρονική επιτήρηση υπό συγκεκριµένες προϋποθέσεις.

Παράλληλα ακολούθησαν νέες τροποποιήσεις το 2025 και το 2026, οι οποίες επιβεβαίωσαν πέραν πάσης αµφιβολίας ότι ο Ποινικός Κώδικας εξακολουθεί και παραµένει πεδίο συνεχών νοµοθετικών παρεµβάσεων.

Η ανάγκη προσαρµογής του ποινικού δικαίου στις εξελισσόµενες κοινωνικές συνθήκες είναι αδιαµφισβήτητη. Ωστόσο, η ουσιαστική µεταρρύθµιση δεν πρέπει να συγχέεται µε τις αλλεπάλληλες, αποσπασµατικές νοµοθετικές παρεµβάσεις.

Η αποτελεσµατικότητα της ποινικής δικαιοσύνης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την αυστηρότητα των προβλεπόµενων κυρώσεων, αλλά πρωτίστως από την ταχύτητα απονοµής της, τη συνεπή εφαρµογή του νόµου και τη διασφάλιση της αναλογικότητας των ποινών, αρχή που αποτέλεσε βασικό άξονα της αναµόρφωσης του Ποινικού Κώδικα µε τον Νόµο 4619/2019.

Το κρίσιµο ζήτηµα εποµένως, δεν είναι πόσες φορές θα αλλάξει ο Ποινικός Κώδικας, αλλά η συνεχής νοµοθέτηση επί τω αυστηρότερω προκειµένου να ικανοποιηθούν τα τρέχοντα ζητήµατα της επικαιρότητας χωρίς να υπάρχει συνολικότερος σχεδιασµός.

Η κοινωνία χρειάζεται ένα ποινικό σύστηµα αυστηρό όπου απαιτείται, δίκαιο σε κάθε περίπτωση και, κυρίως, σταθερό. Γιατί η δικαιοσύνη δεν κρίνεται από τη συχνότητα των µεταρρυθµίσεων, αλλά από την ποιότητα και την αποτελεσµατικότητά τους.

* Ποινικολόγος