«Στάσου, µύγδαλα!»

Η αµυγδαλιά είναι το πρώτο δέντρο που ανθοφορεί µέσα στους χειµερινούς µήνες, προµηνύοντας τον ερχοµό της άνοιξης και αποκαλείται η «νύφη του χειµώνα».

Η καλύτερη περίοδος για να θαυµάσουµε τις ανθισµένες αµυγδαλιές, είναι από τα µέσα Ιανουαρίου έως και τον Μάρτιο.

Η αµυγδαλιά θεωρείται από τα πρώτα δέντρα που καλλιεργήθηκαν, πριν ακόµα ανακαλυφθεί η µέθοδος του µπολιάσµατος, επειδή αναπαράγεται εύκολα µε σπορά.

Σύµφωνα µε αρχαιολογικές έρευνες, η ιστορία της αµυγδαλιάς ξεκινά στην Ελλάδα από το 8000 π.Χ. έως το 3000 π.Χ. που γίνεται η εξηµέρωσή της.

Στο βιβλίο «Τhe Cambridge World History of Food», αναφέρεται ότι οι Έλληνες διέδωσαν τα αµύγδαλα στους Ρωµαίους αλλά και στους Ισπανούς και η λατινική ονοµασία του αµυγδάλου είναι «nux Graecum», δηλαδή καρύδι ελληνικό.

Για τους µεσογειακούς λαούς, τα αµύγδαλα ήταν βασιλική τροφή και σύµβολο ευηµερίας και ευτυχίας.

Στον τάφο του Αιγύπτιου φαραώ Τουταγχαµών, που πέθανε γύρω στο 1325 π.Χ., είχαν τοποθετήσει αµύγδαλα ώστε να τρέφεται στην µετά θάνατον ζωή του, όπως άρµοζε σε βασιλιά!

Ο µύθος της Αµυγδαλιάς

Σύµφωνα µε την ελληνική µυθολογία, ο Δηµοφών, γιος του βασιλιά Θησέα, καθώς επέστρεφε µε το καράβι του στην Αθήνα µετά την λήξη του Τρωικού πολέµου, λόγω θαλασσοταραχής, βρέθηκε στην Μακεδονία.

Εκεί συνάντησε την όµορφη πριγκίπισσα Φυλλίδα, κόρη του βασιλιά Σίθωνα.

Οι νέοι ερωτεύτηκαν και ο βασιλιάς Σίθωνας του έδωσε ένα µέρος του βασιλείου του και την Φυλλίδα για σύζυγό του.

Ο Δηµοφών όµως έπρεπε να επιστρέψει στην Αθήνα και αφού της υποσχέθηκε ότι θα επέστρεφε όσο το δυνατόν συντοµότερα κοντά της, αυτή τον ξεπροβόδισε στις Εννέα Οδούς (την µεταγενέστερη Αµφίπολη).

Ο Δηµοφών, αφού έφτασε στην Αθήνα και µη µπορώντας µακριά της, ξεκίνησε στα µέσα του χειµώνα το ταξίδι της επιστροφής.

Καθυστερούσε όµως να γυρίσει και η Φυλλίς µαράζωνε µέρα µε την µέρα. Έτσι οι θεοί για να µην υποφέρει άλλο, την µεταµόρφωσαν σε Αµυγδαλιά.

Όταν ο Δηµοφών έφτασε επιτέλους στο σηµείο του αποχαιρετισµού τους, αντίκρισε ένα ξεραµένο ψηλό δέντρο χωρίς φύλλα και καρπούς. Γεµάτος τύψεις και µε δάκρυα στα µάτια, κατάλαβε τι είχε συµβεί, αγκάλιασε τον ξερό κορµό και τότε η αµυγδαλιά ζωντάνεψε και άνθισε.

Αν και υπάρχουν αρκετές παραλλαγές του µύθου, η Φυλλίς και η αµυγδαλιά έγιναν σύµβολο ελπίδας και αναγέννησης.

Η σοφία της φύσης

Η αµυγδαλιά ανθίζει νωρίτερα από τα άλλα δέντρα και ο λόγος είναι ότι έχει «ατελή» άνθη.

Αυτό σηµαίνει ότι χρειάζεται την παρουσία εντόµων – επικονιαστών που θα µεταφέρουν την γύρη από το αρσενικό λουλούδι της αµυγδαλιάς στο θηλυκό, για να γίνει η γονιµοποίηση.

Εάν άνθιζε αργότερα ίσως ο κίνδυνος να εξαφανιστεί να ήταν µεγάλος, γιατί τα έντοµα που την γονιµοποιούν πιθανότερο να προτιµούσαν τα άλλα λουλούδια.

Ανθίζοντας λοιπόν η αµυγδαλιά νωρίς, προλαβαίνει τα πρώτα έντοµα που εµφανίζονται προσφέροντάς τους τροφή σε µια εποχή που τίποτε άλλο δεν είναι διαθέσιµο.

Αρκετοί καλλιεργητές τοποθετούν κυψέλες µελισσών µέσα στο χωράφι κατά την διάρκεια της ανθοφορίας για να αυξήσουν την επιτυχία της καρπόδεσης, επειδή η µεταφορά της γύρης στα άνθη της αµυγδαλιάς για την επικονίαση, γίνεται κυρίως από τις µέλισσες.

Και το κουκούτσι… αµύγδαλο

Η φράση «και το κουκούτσι αµύγδαλο» σηµαίνει ότι αξιοποιούνται τα πάντα, ακόµα και το τελευταίο, µικρότερο κοµµάτι ενός πράγµατος, χωρίς να απορρίπτεται τίποτα.

Tα αµύγδαλα είναι από τους πιο θρεπτικούς ξηρούς καρπούς. Είναι εξαιρετική πηγή βιταµίνης Ε, ασβεστίου και µαγνησίου, καλή πηγή πρωτεΐνης και φυτικών ινών, προσφέρουν κάλιο, φώσφορο, σίδηρο, µονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και δεν περιέχουν καθόλου χοληστερόλη.

Τα αµύγδαλα τρώγονται άγουρα, ώριµα, µε φλούδα ή χωρίς, νωπά, αποξηραµένα και καβουρντισµένα, πασπαλισµένα µε µέλι (µάντολες), ενώ χρησιµοποιούνται σε παραδοσιακά γλυκά, σε γλυκά του κουταλιού, γίνονται αµυγδαλωτά, αµυγδαλόπαστες, κουφέτα, µακαρόν.

Η δροσιστική σουµάδα παρασκευάζεται από αµύγδαλα, καθώς και το διάσηµο λικέρ αµαρέτο.

Τα αµύγδαλα περιέχουν 25-40% αµυγδαλέλαιο, το οποίο χρησιµοποιείται στην φαρµακοποιία, την κοσµετολογία και την αρωµατοποιία.

Το αλεύρι αµυγδάλου δεν περιέχει γλουτένη και είναι ιδιαιτέρως δηµοφιλές σε άτοµα που έχουν δυσανεξία στην γλουτένη.

Επίσης, το ρόφηµα αµυγδάλου, που σήµερα θεωρείται µια νέα διατροφική τάση, κατά τον 5ο – 15ο αιώνα µ.Χ., ήταν δηµοφιλές σε περιόδους νηστείας και αποτελούσε βασικό συστατικό της µεσαιωνικής κουζίνας !

Η Ελλάδα φηµίζεται για τα αµύγδαλά της, µε την Θεσσαλία και την Μακεδονία να είναι οι κύριες περιοχές παραγωγής. Παράγει περίπου 30.000 τόνους ετησίως, καλύπτοντας το 10% της παραγωγής της ΕΕ και το 3,2% παγκοσµίως.

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α