«Σουσάµι, άνοιξε»!

ΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Στην ιστορία του παραµυθιού «Ο Αλή Μπαµπά και οι 40 κλέφτες», η φράση «Σουσάµι, άνοιξε!» αποτελεί το µαγικό σύνθηµα που χρησιµοποιούσαν οι ληστές για να ανοίξουν την κρυφή βραχώδη είσοδο της σπηλιάς όπου έκρυβαν τους θησαυρούς τους.

Κάπως έτσι και ο καρπός του σουσαµιού, που είναι σαν µια µικρή κάψουλα, όταν ωριµάζει, «σκάει» και ξεχύνονται από µέσα χιλιάδες µικρά «διαµαντάκια», οι σησαµόσποροι!

Γι’ αυτό, ο Αλή Μπαµπά, όταν ήθελε να του αποκαλυφθούν οι κρυµµένοι θησαυροί, φώναζε συµβολικά «Σουσάµι άνοιξε»!

Το σουσάµι, θεωρείται το αρχαιότερο ελαιούχο φυτό που καλλιέργησε ο άνθρωπος.

Το χρησιµοποίησε κυρίως για το λάδι του, στο µαγείρεµα, ως καύσιµο σε λυχνίες αλλά και ως καλλυντικό.

Η πιο παλιά αναφορά στην χρήση των σπόρων του σουσαµιού, προέρχεται από έναν ασσυριακό µύθο, σύµφωνα µε τον οποίο, οι θεοί ήπιαν κρασί από σουσάµι πριν από την δηµιουργία της Γης!

Στην Ινδία, το θεωρούσαν τον «βασιλιά των σπόρων» και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι άλεθαν τους σπόρους του για την παρασκευή αλευριού.

Οι Κινέζοι πριν από 5.000 χρόνια το χρησιµοποιούσαν ως µέσο φωτισµού αλλά και για την παρασκευή της καλύτερης σινικής µελάνης.

Το σουσάµι στην αρχαία Ελλάδα ήταν ένας από τους τρεις βασικούς αρωµατικούς σπόρους, µαζί µε το λινάρι και τον παπαρουνόσπορο και ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός αναγνώριζαν τις φαρµακευτικές του ιδιότητες,

Επίσης, στους γάµους προσέφεραν ένα µείγµα ταχινιού µε µέλι, όµοιο µε τον χαλβά.

Το σουσάµι

Το σουσάµι (Sesamum indicum) είναι ένα ετήσιο, ποώδες φυτό που µπορεί να φτάσει σε ύψος τα 2 µέτρα και ευδοκιµεί σε θερµά κλίµατα, µε προέλευση πιθανώς από την ινδική υποήπειρο ή την υποσαχάρια Αφρική.

Το άρωµα και η γεύση των σπόρων του σουσαµιού είναι ήπια και θυµίζουν την γεύση καρυδιών.

Το σουσάµι χρησιµοποιείται στην αρτοποιία (άρτος, αρτοσκευάσµατα, κουλούρια, λαγάνες), την ζαχαροπλαστική και την µαγειρική.

Μας δίνει προϊόντα όπως το ταχίνι, τον χαλβά και το παστέλι, που είναι πλούσια σε βιταµίνες, καλά λιπαρά και πολύτιµα αντιοξειδωτικά.

Το σησαµέλαιο επίσης, είναι ένα εξαιρετικά θρεπτικό φυτικό έλαιο, που χρησιµοποιείται στην µαγειρική και θεωρείται ιδανικό για σοτάρισµα, µαρινάδες και ντρέσινγκ, λόγω της ανθεκτικότητάς του σε υψηλές θερµοκρασίες.

Τέλος, χρησιµοποιείται στην παραγωγή µαργαρίνης, στην σαπωνοποιία, σε καλλυντικά και φάρµακα και στην παρασκευή χρωµάτων.

Το σουσάµι αποτελεί έναν διατροφικό θησαυρό καθώς είναι πλούσιο σε ασβέστιο και ψευδάργυρο, δυναµώνει τα οστά και θωρακίζει τις γυναίκες που κινδυνεύουν από οστεοπόρωση.

Περιέχει µαγνήσιο, σίδηρο, βιταµίνες του συµπλέγµατος Β, βιταµίνη Ε, «καλά» λιπαρά οξέα και βοηθά στον έλεγχο των επιπέδων χοληστερόλης.

Θεωρείται άριστη τροφή για παιδιά και αθλητές.

Ωστόσο, σε µερικούς ανθρώπους, το σουσάµι µπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση, γι’ αυτό και είναι υποχρεωτική η αναγραφή του στις ετικέτες τροφίµων που το περιέχουν.

Η ιστορία του χαλβά

Χιλιάδες χρόνια πριν, στις χώρες γύρω από την Μεσόγειο συνήθιζαν να ανακατεύουν σησαµέλαιο µε αλεύρι, µέλι και ροδόνερο. Αυτή ήταν η πρώτη µορφή του χαλβά.

Η λέξη «χαλβάς» προέρχεται από την αραβική λέξη «halwa» (χαλάουα), που σηµαίνει «γλυκό φαγητό» ή «λιχουδιά».

Το 1200 µ.Χ. περίπου εµφανίστηκαν οι πρώτες γραπτές συνταγές για χαλβά στο «Kitab al-Tabikh».

«Το βιβλίο των πιάτων» (Kitab al-Tabikh) είναι ένα σπάνιο αραβικό βιβλίο µαγειρικής που καταγράφει τις γαστρονοµικές συνήθειες εκείνης της εποχής.

Ο σουλτάνος Σουλεϊµάν ο Μεγαλοπρεπής, από την αγάπη του για τα γλυκά, έχτισε ένα εργαστήριο που ονοµαζόταν «το σπίτι του χαλβά», δίπλα στο παλάτι, όπου έφτιαχναν σχεδόν τριάντα είδη χαλβά!

Ένας από αυτούς ήταν ο ταχινένιος χαλβάς, ο οποίος ταξίδεψε σε όλες τις γύρω χώρες και παρασκευάζεται µε παραλλαγές στα υλικά που έχουν πολύ ενδιαφέρον.

Για παράδειγµα, στην Τουρκία ζυµώνεται µε πετιµέζι και αµύγδαλα, στην Αίγυπτο και στον Λίβανο µε φιστίκια και κουκουνάρι, στην Ινδία έχει καρύδα και χουρµάδες.

Στην Ελλάδα, ο χαλβάς ήρθε µετά την Μικρασιατική Καταστροφή, από τους Έλληνες Μικρασιάτες που γνώριζαν την τέχνη του και τα πρώτα µεγάλα εργαστήρια ιδρύθηκαν στην Θεσσαλονίκη και στον Πειραιά.

Επειδή αρχικά ήταν πολύ διαδεδοµένος στην Μακεδονία, επικράτησε η ονοµασία «µακεδονικός χαλβάς» αλλά είναι επίσης γνωστός και ως «χαλβάς του µπακάλη».

Πρόκειται για ένα τρόφιµο υψηλής θρεπτικής αξίας, λόγω του σουσαµιού αλλά και των ξηρών καρπών που περιέχει και θεωρείται διατροφικός θησαυρός, ειδικά κατά την διάρκεια της Σαρακοστής.

Συνήθως πωλείται χύµα ή σε πλάκες, απλός ή µε κακάο και ξηρούς καρπούς και συχνά σερβίρεται µε κανέλα και µερικές σταγόνες λεµονιού.

Καλή Καθαρά Δευτέρα και
Καλή Σαρακοστή!