Σε τροχιά εκλογών χωρίς εναλλακτική; – Το στοίχηµα της προοδευτικής ανασύνθεσης

Tου ΧΑΡΗ ΤΣΙΟΚΑ *

Γεωστρατηγικές ανακατατάξεις και εσωτερική αποδυνάµωση: µια χώρα σε µετάβαση χωρίς σχέδιο

Η χώρα έχει ήδη εισέλθει σε προεκλογική περίοδο, έστω κι αν δεν έχουν προκηρυχθεί εκλογές. Οι διεργασίες είναι πυκνές, οι µετατοπίσεις υπόγειες και φανερές, και το πολιτικό σύστηµα βρίσκεται σε φάση ρευστοποίησης. Την ίδια στιγµή, οι γεωστρατηγικές ανακατατάξεις στην ευρύτερη περιοχή και οι ανακατανοµές ισχύος στο διεθνές πεδίο επηρεάζουν άµεσα τις επιλογές της χώρας.

Η Ελλάδα δεν κινείται πλέον στο περιβάλλον της µεταπολίτευσης. Η παραγωγική της βάση συρρικνώνεται, η περιφέρεια ερηµώνει, η νεολαία αναζητά προοπτική στο εξωτερικό. Το κοινωνικό κράτος πιέζεται, οι ανισότητες διευρύνονται και η ανασφάλεια γίνεται µόνιµο βίωµα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η δηµόσια ατζέντα δεν διαµορφώνεται ουδέτερα. Το οικονοµικό–µιντιακό σύστηµα, σε διαρκή διαπλοκή µε το πολιτικό προσωπικό, καθορίζει τα όρια της συζήτησης και τις «επιτρεπτές» λύσεις. Οι στρατηγικές επιλογές δεν συζητούνται σε βάθος· παρουσιάζονται ως τεχνικές αναγκαιότητες.

Η µεταµόρφωση της ΝΔ και η κυριαρχία των συστηµικών κέντρων στη δηµόσια ατζέντα

Η Νέα Δηµοκρατία δεν είναι πλέον το κόµµα της παραδοσιακής Λαϊκής Δεξιάς. Έχει µετασχηµατιστεί ώστε να διαχειρίζεται αποτελεσµατικά τις σύγχρονες ανάγκες των συστηµικών κέντρων. Διαθέτει έναν ισχυρό τεχνοκρατικό πυρήνα που προωθεί πολιτικές πρόσβασης σε τεχνολογίες και χρηµατοδοτικά εργαλεία, διευρύνοντας την οικονοµική ισχύ συγκεκριµένων συµφερόντων. Παράλληλα, συµπληρώνεται από δυνάµεις προερχόµενες τόσο από τον χώρο της άκρας Δεξιάς όσο και από το ακραίο Κέντρο.

Σήµερα οι πολίτες βιώνουν φόβο, ανασφάλεια και αµηχανία, γιατί όλα έχουν εκχωρηθεί στον αυτόµατο πιλότο της κερδοσκοπικής αγοράς, την οποία η ΝΔ απλώς επιδοτεί.

Από την καταγγελία στη διακυβέρνηση: το ανεκπλήρωτο καθήκον της προοδευτικής αντιπολίτευσης

Το κρίσιµο ερώτηµα αφορά τον ρόλο της αυτοπροσδιοριζόµενης προοδευτικής αντιπολίτευσης. Θα παραµείνει καταγγελτική ή θα διατυπώσει πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης; Πώς µπορεί να συγκροτηθεί αξιόπιστη πλειοψηφία εξουσίας; Με ποιο πρόγραµµα; Με ποια κοινωνική συµµαχία θα διεκδικηθεί αλλαγή πολιτικής και όχι απλώς εναλλαγή προσώπων, όπως επιδιώκουν τα συστηµικά κέντρα;

Οι προτάσεις για συγκόλληση ηγεσιών σε κοινά ψηφοδέλτια δεν απαντούν στο πρόβληµα. Ιδιαίτερα όταν η υφιστάµενη κοινωνική πλειοψηφία δείχνει να αποδέχεται το «όλοι ίδιοι είναι».

Οι ηγετικές οµάδες κοµµάτων συχνά θέτουν ως απόλυτη προτεραιότητα τη δική τους εκλογική καταγραφή. Δεν δεσµεύονται ότι την εκλογική δύναµη που θα λάβουν από τον λαό θα την αξιοποιήσουν ως καταλύτη για τη διαµόρφωση προοδευτικής πλειοψηφίας για την αλλαγή του κοινωνικού και παραγωγικού µοντέλου.

Δεν διακρίνεται πειστική εναλλακτική πρόταση και, ως εκ τούτου, οι πολίτες δεν βλέπουν την πολιτική ως εργαλείο βελτίωσης της ζωής τους. Περιορίζονται σε ατοµικές στρατηγικές επιβίωσης. Η ιδιώτευση ενισχύεται και η αποχή από τις εκλογές λαµβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Πρόκειται για σοβαρό πρόβληµα δηµοκρατίας.

Νέα κοινωνικοπολιτική συµµαχία ή πολιτική ρευστοποίηση; Η ανάγκη προγραµµατικής ενότητας τώρα

Όµως η ανάγκη είναι βαθύτερη. Ο προοδευτικός χώρος οφείλει να κινηθεί µε πρωτοβουλίες από τα κάτω, διαµορφώνοντας προτάσεις διεξόδου που απαντούν στις σύγχρονες διαιρετικές τοµές: στην πρόσβαση για την τεχνολογική µετάβαση, στον ρόλο της χώρας στις γεωστρατηγικές ανακατατάξεις, στο παραγωγικό µοντέλο και στη δίκαιη συµµετοχή των συντελεστών.

Προϋπόθεση αποτελεί η ρητή δέσµευση ότι δεν θα υπάρξει συνεργασία ή ανοχή σε «µεταβατικές» κυβερνήσεις µε τη Ν.Δ. Χρειάζεται καθαρός προσανατολισµός µε στόχο την αλλαγή πολιτικής στο παραγωγικό πρότυπο, στην κοινωνική συνοχή, στη στήριξη της νεολαίας, στον ρόλο του κράτους και στην πρόσβαση της εγχώριας παραγωγικής βάσης σε χρηµατοδοτικά εργαλεία και τεχνολογίες.

Η κοινοβουλευτική δηµοκρατία έχει αδυναµίες. Δεν θα ξεπεραστούν όµως χωρίς µια οραµατική πρόταση για την πολιτική δηµοκρατία. Η γενική κριτική στον καπιταλισµό δεν αρκεί. Οι συστηµικές δυνάµεις σχεδιάζουν µε ορίζοντα δεκαετίας. Στόχος τους είναι η διατήρηση υψηλής κερδοφορίας για τις µεγάλες επιχειρήσεις, ακόµη κι αν αυτό συνεπάγεται αποδυνάµωση του κοινωνικού κράτους και διεύρυνση των ανισοτήτων.

Το πολιτικό σύστηµα βρίσκεται σε φάση ρευστοποίησης. Τα κόµµατα και οι συλλογικές εκφράσεις αποδυναµώνονται. Κυκλοφορούν σενάρια για «µεταβατικές» λύσεις και τεχνοκρατικές επιλογές.

Απέναντι σε αυτά, η ιστορική εµπειρία της µεταπολίτευσης υπενθυµίζει ότι όταν διατυπώνονται σαφείς εναλλακτικές προτάσεις διακυβέρνησης, ο πολίτης αποκτά ρόλο και δύναµη. Η πολιτική γίνεται εργαλείο της κοινωνίας.

Οι σηµερινές συνθήκες είναι διαφορετικές, αλλά η ανάγκη να αποκτήσει η κοινωνία εργαλείο που θα λύνει τα προβλήµατά της παραµένει. Απαιτούνται αξιόπιστες συντονιστικές πρωτοβουλίες για κοινωνικοπολιτικές συναντήσεις σε όλη τη χώρα, ώστε τα προοδευτικά ρεύµατα να συναντηθούν και να συµβάλουν σε σύγχρονες προγραµµατικές επεξεργασίες. Η ανασύνθεση πρέπει να στηριχθεί σε µια νέα κοινωνικοπολιτική συµµαχία για την αλλαγή πολιτικής. Μόνο έτσι µπορούν να ξεπεραστούν οι διαχωρισµοί του χθες και να διαµορφωθεί κοινό όραµα για το αύριο.

Η πρόταση

Είναι ώρα υπέρβασης µικροκοµµατικών αγωνιών και περιχαρακώσεων. Χρειάζεται συγκρότηση προοδευτικής πλειοψηφίας µε προγραµµατική ενότητα διακυβέρνησης. Κοινός τόπος πρέπει να είναι η υπεράσπιση της δηµοκρατίας, η ενίσχυση των θεσµών, η παραγωγική ανασυγκρότηση, η πολιτισµική άνθηση και η αναβάθµιση της θέσης της χώρας σε έναν πολυπολικό κόσµο.

Οι διεργασίες πρέπει να ξεκινήσουν άµεσα, τόσο στην κοινωνική βάση όσο και στο επίπεδο των κοµµάτων. Με ώσµωση, συγκλίσεις και προγραµµατική σαφήνεια. Γιατί την επόµενη µέρα των εκλογών οι εξελίξεις θα είναι ταχύτατες. Και για να ενεργοποιηθούν οι πολίτες, απαιτείται πειστική προοπτική κυβερνησιµότητας από το σύνολο του προοδευτικού χώρου.

* π. Βουλευτής