ΠΑΣΟΚ – Τσίπρας: Ραντεβού στο µέλλον;

Toυ ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

Το πρόσφατο 4o Τακτικό συνέδριο του ΠΑΣΟΚ δεν αποτέλεσε απλώς µια τυπική κοµµατική διαδικασία, αλλά µια κρίσιµη στιγµή επαναπροσδιορισµού για έναν πολιτικό χώρο που αναζητά εκ νέου τον ρόλο του στη σύγχρονη ελληνική πολιτική σκηνή. Την ίδια ώρα, η δηµόσια παρέµβαση του Αλέξη Τσίπρα στη Λαµία, το Σάββατο (28/3), ήρθε να προσθέσει µια νέα διάσταση στη συζήτηση για το µέλλον της Κεντροαριστεράς. Ανάµεσα σε αυτά τα δύο γεγονότα διαγράφεται µια δυναµική που, αν και ακόµη ασαφής, ενδέχεται να καθορίσει τις πολιτικές εξελίξεις των επόµενων ετών.

Το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ επιχείρησε να εκπέµψει ένα µήνυµα ενότητας και επανεκκίνησης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης έδωσε ιδιαίτερη έµφαση στην ανάγκη οργανωτικής ανασυγκρότησης και πολιτικής αυτονοµίας, παρουσιάζοντας το κόµµα ως έναν σύγχρονο σοσιαλδηµοκρατικό φορέα που µπορεί να σταθεί αυτόνοµα απέναντι τόσο στη Νέα Δηµοκρατία όσο και στον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς. Η ρητορική του κινήθηκε σε δύο άξονες: από τη µία, η ανάδειξη του ΠΑΣΟΚ ως αξιόπιστης εναλλακτικής διακυβέρνησης· από την άλλη, η σαφής απόσταση από λογικές συγκυβέρνησης χωρίς πολιτικό πρόσηµο. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια της ενότητας, παραµένει ένα υπόγειο ερώτηµα: πόσο ρεαλιστική είναι η στρατηγική της πλήρους αυτονοµίας σε ένα πολιτικό σύστηµα που τείνει προς τις συνεργασίες; Το ΠΑΣΟΚ δείχνει να επενδύει σε µια εκλογική ενίσχυση που θα του επιτρέψει να καταστεί ρυθµιστής των εξελίξεων. Όµως, αυτή η φιλοδοξία προσκρούει σε έναν κατακερµατισµένο προοδευτικό χώρο, όπου η πολυδιάσπαση περιορίζει τις δυνατότητες ισχυρής παρουσίας.

Πολιτική πρωτοβουλία

Σε αυτό το περιβάλλον, η παρέµβαση του Αλέξη Τσίπρα αποκτά ιδιαίτερη σηµασία. Από τη Λαµία, ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να σκιαγραφήσει το περίγραµµα µιας νέας πολιτικής πρωτοβουλίας, κάνοντας λόγο για την ανάγκη συγκρότησης µιας ευρύτερης «προοδευτικής παράταξης». Η τοποθέτησή του δεν ήταν απλώς µια κριτική προς την κυβέρνηση, αλλά και µια έµµεση αµφισβήτηση της επάρκειας των υπαρχόντων κοµµατικών σχηµάτων να εκφράσουν πειστικά την κοινωνική δυσαρέσκεια. Η στρατηγική αυτή φαίνεται να υποδηλώνει την πρόθεση για κάτι περισσότερο από µια απλή ανασύνταξη του υπάρχοντος κοµµατικού φορέα. Αντίθετα, διαφαίνεται η προοπτική δηµιουργίας ενός νέου πολιτικού σχήµατος, το οποίο θα επιδιώξει να υπερβεί τα όρια του σηµερινού ΣΥΡΙΖΑ και να προσελκύσει ευρύτερα ακροατήρια. Σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση µε το ΠΑΣΟΚ καθίσταται αναπόφευκτα κοµβική.

Εδώ ακριβώς αναδύεται το κρίσιµο πολιτικό ερώτηµα: σύγκρουση ή σύγκλιση; Από τη µία πλευρά, το ΠΑΣΟΚ έχει κάθε λόγο να διαφυλάξει την αυτονοµία του, φοβούµενο ότι µια πρόωρη προσέγγιση µε έναν νέο φορέα υπό τον Τσίπρα θα µπορούσε να οδηγήσει σε πολιτική απορρόφηση ή σε απώλεια της διακριτής του ταυτότητας. Από την άλλη, η δυναµική που επιχειρεί να δηµιουργήσει ο Τσίπρας βασίζεται ακριβώς στην ιδέα της ευρύτερης συσπείρωσης, κάτι που προϋποθέτει –αργά ή γρήγορα– µορφές συνεργασίας.

Η πραγµατικότητα είναι ότι οι δύο αυτές στρατηγικές δεν είναι απαραίτητα ασύµβατες, αλλά απαιτούν λεπτές ισορροπίες. Το ΠΑΣΟΚ µπορεί να επιδιώκει την ενίσχυσή του ως αυτόνοµη δύναµη, αλλά σε ένα περιβάλλον κατακερµατισµένων συσχετισµών, η ανάγκη για κυβερνητικές συνεργασίες γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη. Αντίστοιχα, ένας νέος πολιτικός φορέας υπό τον Τσίπρα θα χρειαστεί συµµάχους για να καταστεί πλειοψηφικό ρεύµα. Το ενδεχόµενο µιας µελλοντικής συγκυβέρνησης, λοιπόν, δεν µπορεί να αποκλειστεί – ακόµη κι αν σήµερα δεν αποτελεί επίσηµη επιδίωξη καµίας πλευράς. Μια τέτοια προοπτική θα προϋπέθετε προγραµµατικές συγκλίσεις, αµοιβαίες υποχωρήσεις και, κυρίως, την υπέρβαση ενός παρελθόντος που εξακολουθεί να βαραίνει τις σχέσεις των δύο χώρων. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκυρίας: η πολιτική δεν διαµορφώνεται µόνο από τις δηλώσεις, αλλά και από τις σιωπές. Όσο το ΠΑΣΟΚ επιµένει στην αυτονοµία και ο Αλέξης Τσίπρας µιλά για µια νέα προοδευτική παράταξη, τόσο το ενδεχόµενο µιας µελλοντικής σύγκλισης παραµένει υπόγειο, αλλά υπαρκτό.

Το ερώτηµα, τελικά, δεν είναι αν υπάρχει σήµερα τέτοια προοπτική, αλλά αν οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες θα την καταστήσουν αναγκαία αύριο. Και όταν αυτό συµβεί, θα είναι άραγε έτοιµοι οι δύο αυτοί πολιτικοί χώροι να υπερβούν τις διαφορές τους και να συνυπάρξουν σε ένα κοινό κυβερνητικό σχήµα ή θα επιλέξουν να παραµείνουν σε παράλληλες, αλλά ανταγωνιστικές τροχιές;

* Πολιτικός αναλυτής