Οταν η Ευρώπη δίνει εργαλεία αλλά η Ελληνική Κυβέρνηση τα ακυρώνει

Toυ ΣΑΚΗ ΑΡΝΑΟΥΤΟΓΛΟΥ *

Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του Επιτρόπου Υγείας και Ασφάλειας Τροφίµων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ολιβέρ Βαρχελί, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν ιδιαίτερη σηµασία όχι µόνο για όσα είπε, αλλά και για όσα ανέδειξε έµµεσα µέσα από τη σύγκριση διαφορετικών εθνικών πρακτικών. Όταν ένας Επίτροπος αναφέρει ρητά ότι «η Ισπανία εξάλειψε µε επιτυχία την ευλογιά προβάτων και αιγών το 2022–2023 µέσω αυστηρής εφαρµογής αυτών των µέτρων» και προσθέτει ότι «ο εµβολιασµός έκτακτης ανάγκης υπήρξε επίσης καθοριστικός», τότε η αναφορά αυτή δεν είναι απλώς τεχνική. Είναι πολιτική. Και αναπόφευκτα γεννά ένα κρίσιµο ερώτηµα. Γιατί σε µια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπήρξε επιτυχία και σε µια άλλη, όπως η Ελλάδα, επικράτησε εικόνα καθυστερήσεων, σύγχυσης και τεράστιου κόστους για τους κτηνοτρόφους;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει σήµερα εργαλεία αντιµετώπισης σοβαρών ζωονόσων. Η περιφερειοποίηση, οι περιορισµοί µετακινήσεων, η ενισχυµένη βιοασφάλεια, η επιτήρηση και, όπου κρίνεται αναγκαίο, ο εµβολιασµός έκτακτης ανάγκης, δεν αποτελούν θεωρητικές επιλογές. Είναι µηχανισµοί που υπάρχουν, ενεργοποιούνται και, όταν εφαρµόζονται έγκαιρα και οργανωµένα, αποδίδουν. Αυτό επιβεβαιώνει η περίπτωση της Ισπανίας, όπως την περιέγραψε ο ίδιος ο Επίτροπος. Η επιτυχία δεν ήταν τυχαία. Ήταν αποτέλεσµα συντονισµένης δράσης, αυστηρής εφαρµογής των κανόνων και αξιοποίησης όλων των διαθέσιµων εργαλείων.Αυτή η παραδοχή καθιστά ακόµη πιο έντονη την ανάγκη να εξεταστεί τι συνέβη στην Ελλάδα. Διότι στο ζήτηµα της ευλογιάς των αιγοπροβάτων η εικόνα που διαµορφώθηκε κάθε άλλο παρά παράδειγµα αποτελεσµατικής διαχείρισης µπορεί να θεωρηθεί. Αντί για σαφή στρατηγική υπήρξαν συγκεχυµένα µηνύµατα. Αντί για αίσθηση ελέγχου υπήρξε ανασφάλεια στην ύπαιθρο. Αντί για έγκαιρη κινητοποίηση µε όρους πρόληψης πολλοί παραγωγοί ένιωσαν ότι το κράτος ακολουθούσε τις εξελίξεις αντί να τις προλαµβάνει.

Σύνολο µέτρων

Το αποτέλεσµα ήταν βαρύ. Μαζικές θανατώσεις ζώων, σηµαντικές οικονοµικές απώλειες, βαθιά ανησυχία στον κτηνοτροφικό κόσµο και µια διάχυτη αίσθηση ότι η διαχείριση της κρίσης δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι δηµιουργήθηκε η εντύπωση πως, ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ο εµβολιασµός αντιµετωπίστηκε ως κρίσιµο συµπληρωµατικό εργαλείο µέσα σε ένα συνολικό σχέδιο, στην Ελλάδα κυριάρχησαν η αβεβαιότητα και οι καθυστερήσεις.Το ζήτηµα δεν είναι να παρουσιαστεί ο εµβολιασµός ως µοναδική λύση. Ούτε να αγνοηθεί η πολυπλοκότητα τέτοιων κρίσεων. Ο ίδιος ο Επίτροπος υπογράµµισε ότι η επιτυχία της Ισπανίας στηρίχθηκε σε ένα σύνολο µέτρων, µε τον εµβολιασµό να λειτουργεί συµπληρωµατικά αλλά καθοριστικά. Αυτό ακριβώς αναδεικνύει και το πρόβληµα στην ελληνική περίπτωση. Δεν ήταν η έλλειψη εργαλείων. Ήταν η αδυναµία να αξιοποιηθούν µε συνέπεια και ταχύτητα στο πλαίσιο ενός ολοκληρωµένου σχεδίου.

Η ευθύνη βαραίνει την ελληνική κυβέρνηση. Όταν η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναδεικνύει ένα κράτος µέλος ως παράδειγµα επιτυχούς εκρίζωσης µιας ζωονόσου, δεν µπορεί να γίνεται αποδεκτό ότι σε άλλη χώρα το αποτέλεσµα ήταν τόσο διαφορετικό χωρίς να υπάρξει ουσιαστική αυτοκριτική. Η διαφορά δεν εξηγείται µόνο από τις συνθήκες. Εξηγείται από τον τρόπο διαχείρισης. Από το επίπεδο προετοιµασίας. Από την ικανότητα συντονισµού.Το θέµα δεν περιορίζεται στη διαχείριση µιας συγκεκριµένης κρίσης. Αγγίζει τη συνολική ανθεκτικότητα της ελληνικής κτηνοτροφίας. Κάθε καθυστέρηση και κάθε ασάφεια µεταφράζεται σε απώλεια εισοδήµατος, σε αποδυνάµωση της παραγωγής και σε αβεβαιότητα για το µέλλον των ανθρώπων της υπαίθρου. Η εµπιστοσύνη προς τους θεσµούς δοκιµάζεται και η ανάγκη για µια πιο σοβαρή, πιο οργανωµένη και πιο προληπτική προσέγγιση γίνεται επιτακτική.

Η εµπειρία αυτή πρέπει να λειτουργήσει ως µάθηµα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει το πλαίσιο, τα εργαλεία και τη στήριξη. Η επιτυχία όµως εξαρτάται από την εθνική εφαρµογή. Από τη δυνατότητα κάθε κράτους να µετατρέπει τις ευρωπαϊκές πολιτικές σε αποτελεσµατικές δράσεις στο πεδίο. Εκεί όπου κρίνονται όλα. Εκεί όπου ο κτηνοτρόφος περιµένει σαφείς οδηγίες, άµεση αντίδραση και ουσιαστική στήριξη.Η αναφορά στην Ισπανία δεν είναι απλώς ένας έπαινος προς µια άλλη χώρα. Είναι µια υπενθύµιση ότι τα αποτελέσµατα δεν είναι τυχαία. Και ταυτόχρονα είναι ένας καθρέφτης για την Ελλάδα. Ένας καθρέφτης που δείχνει τι µπορεί να επιτευχθεί όταν υπάρχει σχέδιο και συνέπεια, αλλά και τι συµβαίνει όταν η κρατική ανεπάρκεια αφήνει πίσω της απώλειες, ανασφάλεια και µια ύπαιθρο που παλεύει να σταθεί όρθια.