Ο οδικός χάρτης του Αλέξη Τσίπρα

Tου ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

H συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα, ιδιαίτερα το δεύτερο µέρος (στο in.gr), δεν είχε τόσο τον χαρακτήρα µιας ακόµη δηµόσιας παρέµβασης, όσο εκείνον ενός πολιτικού οδικού χάρτη προς τις εθνικές εκλογές. Ο πρόεδρος της Ελληνικής Αριστερής Συµπαράταξης επιχείρησε να καταστήσει σαφές ότι το νέο εγχείρηµα περνά πλέον από τη φάση της συγκρότησης στη φάση της διεκδίκησης, µε τον πήχη να τοποθετείται ευθέως στην πρώτη θέση και, τελικά, στη διακυβέρνηση. Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς εδώ. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν παρουσιάζει την ΕΛΑΣ ως έναν ακόµη παίκτη στον κατακερµατισµένο χώρο της αντιπολίτευσης. Επιχειρεί να την οικοδοµήσει ως εναλλακτικό πόλο εξουσίας απέναντι στη Νέα Δηµοκρατία, γνωρίζοντας ότι αυτό απαιτεί κάτι περισσότερο από µια αξιοπρεπή εκλογική επίδοση.

Γι’ αυτό και η αποκάλυψη ότι «Στα σκαριά, το 80% του ψηφοδελτίου µας είναι έτοιµο» αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σηµασία. Δείχνει πως πίσω από τη δηµόσια παρουσία βρίσκεται σε εξέλιξη µια οργανωµένη προεκλογική προετοιµασία. Ακόµη σηµαντικότερη είναι η επιλογή του να αποκλείσει τις εύκολες «µεταγραφές» εν ενεργεία βουλευτών. Με το «Δεν θα παίξουµε εµείς µε αυτούς τους όρους» επιχειρεί να προστατεύσει το νέο κόµµα από την εικόνα µιας συγκόλλησης προσώπων του παλιού πολιτικού σκηνικού. Η επιλογή αυτή έχει ρίσκο, αλλά διαθέτει και σαφή πολιτική λογική. Εάν η ΕΛΑΣ θέλει πραγµατικά να εµφανιστεί ως κάτι διαφορετικό, χρειάζεται κοινωνικές αναφορές και νέα πρόσωπα και όχι απλώς ανακύκλωση κοινοβουλευτικών στελεχών. Η έµφαση στο «καθαρό µητρώο» και στη σύνδεση των υποψηφίων µε τις τοπικές κοινωνίες υπηρετεί ακριβώς αυτή την προσπάθεια.

Η στρατηγική της δεύτερης κάλπης

Το πιο φιλόδοξο κοµµάτι της στρατηγικής Τσίπρα αφορά αναµφίβολα την εκλογική αριθµητική. Η φράση «Η δεύτερη κάλπη είναι η κάλπη της ανατροπής» δεν αποτελεί απλώς ένα επικοινωνιακό σύνθηµα. Αποτυπώνει ολόκληρη τη συλλογιστική πάνω στην οποία φαίνεται να οικοδοµείται η πορεία της ΕΛΑΣ. Ο πρώτος στόχος είναι να «γράψει το δύο µπροστά», να περιορίσει αισθητά την απόσταση από τη Νέα Δηµοκρατία και να εµφανιστεί στην πρώτη εκλογική αναµέτρηση ως ο αδιαµφισβήτητος αντίπαλος πόλος. Εφόσον αυτό επιτευχθεί, ο Τσίπρας εκτιµά ότι σε µια δεύτερη κάλπη θα κυριαρχήσει το δίληµµα της διακυβέρνησης και, µαζί του, η επιθυµία ενός µεγάλου τµήµατος της κοινωνίας για πολιτική αλλαγή.

Πρόκειται ασφαλώς για ένα αισιόδοξο σενάριο, το οποίο για να επιβεβαιωθεί χρειάζεται η ΕΛΑΣ να αποκτήσει κοινωνική δυναµική πολύ µεγαλύτερη από τη σηµερινή. Δεν είναι όµως πολιτικά παράλογο ως σχεδιασµός. Σε ένα κατακερµατισµένο κοµµατικό περιβάλλον, εκείνος που θα κατορθώσει να αποκτήσει την εικόνα του βασικού διεκδικητή της εξουσίας µπορεί να λειτουργήσει ως µαγνήτης για ευρύτερες εκλογικές δυνάµεις.

Το δύσκολο σταυρόλεξο του ΠΑΣΟΚ

Σε αυτή τη στρατηγική, οι σχέσεις µε το ΠΑΣΟΚ αποτελούν κρίσιµη παράµετρο. Ο Αλέξης Τσίπρας αποφεύγει να ανοίξει έναν ολοκληρωτικό πόλεµο µε τη Χαριλάου Τρικούπη, αλλά ταυτόχρονα αρνείται να αποδεχθεί ότι η ΕΛΑΣ οφείλει εκ των προτέρων να αναζητήσει συµφωνίες κορυφής. Η φράση «Ο καυγάς θέλει δύο για να στηθεί» είναι ενδεικτική. Αφήνει το ΠΑΣΟΚ να επιλέξει τον τόνο της αντιπαράθεσης, ενώ η ΕΛΑΣ επιχειρεί να απευθυνθεί απευθείας στους ψηφοφόρους του ευρύτερου προοδευτικού χώρου. Παράλληλα, η κατηγορία ότι όσοι στο ΠΑΣΟΚ επενδύουν στην προσωπική στοχοποίησή του βλέπουν µετεκλογικά προς τη Νέα Δηµοκρατία επιχειρεί να µεταφέρει τη συζήτηση στο πραγµατικό πολιτικό ερώτηµα: Ποιος µπορεί να εγγυηθεί αλλαγή διακυβέρνησης και ποιος ενδέχεται τελικά να αποτελέσει µέρος µιας διαφορετικής εκδοχής του σηµερινού συστήµατος εξουσίας. Άλλωστε, δείχνει αποφασισµένος να µην επαναλάβει την εµπειρία του 2023. Το «Όχι, όχι, ευχαριστώ, δεν θα πάρω» συµπυκνώνει την απόφασή του να µη µπει σε µια προεκλογική διαπραγµάτευση συνεργασιών που µπορεί τελικά να εγκλωβίσει τη δική του πολιτική πρόταση.

Από το κόµµα στην κυβερνητική ετοιµότητα

Το πλέον ουσιαστικό µήνυµα, πάντως, βρίσκεται αλλού: «Θα είµαστε έτοιµοι να κυβερνήσουµε». Αυτή είναι και η πραγµατική πρόκληση για την ΕΛΑΣ. Η κοινωνική δυσαρέσκεια από µόνη της δεν αρκεί. Για να µετατραπεί σε πολιτική ανατροπή χρειάζεται αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση, στελεχιακό δυναµικό, πρόγραµµα και πειστική κυβερνητική οµάδα. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται τόσο η δέσµευση για πλήρη διαφάνεια στα οικονοµικά όσο και η τοποθέτηση για ανεξάρτητη Δικαιοσύνη. Ο Τσίπρας αποφεύγει τις εύκολες υποσχέσεις περί διώξεων και φυλακίσεων και προτάσσει την ισονοµία και την απουσία κυβερνητικών παρεµβάσεων. Είναι µια θεσµική γραµµή που επιχειρεί να προσδώσει στην επιστροφή του χαρακτηριστικά πολιτικής ωριµότητας και όχι ρεβανσισµού. Η µεγάλη µάχη, εποµένως, δεν θα κριθεί στο εάν η ΕΛΑΣ θα καταγράψει ένα αξιοπρεπές ποσοστό. Θα κριθεί στο εάν θα καταφέρει να πείσει ότι αποτελεί πραγµατική εναλλακτική εξουσίας.