Μανώλης Πλειώνης: Ανεπαρκής ο κυβερνητικός σχεδιασµός για την αντιµετώπιση των πυρκαγιών

Συνέντευξη στον ΘΑΝΑΣΗ ΛΥΡΤΣΟΓΙΑΝΝΗ

Η συντριπτική πλειονότητα των πυρκαγιών στη χώρα µας έχει ανθρωπογενή αίτια είτε από αµέλεια, είτε από πρόθεση, επισηµαίνει ο τοµεάρχης Κλιµατικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας της Ελληνικής Αριστερής Συµπαράταξης Μανώλης Πλειώνης σε αποκλειστική συνέντευξη στην Κυριακάτικη Kontra.

Στη Βοιωτία και τη Δυτική Αττική διατέθηκαν εκατοµµύρια για πρόληψη, αλλά αυτή δεν λειτούργησε. Γιατί άραγε; Η ευθύνη πρέπει να αναζητηθεί στο κράτος, γιατί η κυβέρνηση δεν µπορεί να ελέγξει τις κλιµατικές συνθήκες, αλλά µπορεί να ελέγξει την πρόληψη, την ετοιµότητα και αποτελεσµατικότητα του κράτους, επισηµαίνει ο Μανώλης Πλειώνης.

Οσον αφορά το πρόγραµµα της ΕΛΑΣ τονίζει ότι στηρίζεται «σε ένα σύγχρονο εθνικό σύστηµα Πολιτικής Προστασίας, θεµελιωµένο στη πρόληψη, στην επιστηµονική διακυβέρνηση των κινδύνων, στην αποκεντρωµένη επιχειρησιακή ετοιµότητα, στην όσο το δυνατόν πιο αποτελεσµατική αντιµετώπιση των συµβάντων και στην ταχεία και δίκαιη αποκατάσταση των πληγεισών περιοχών».

» Οι φωτιές στην Ελλάδα είναι απότοκες της κλιµατικής κρίσης ή λανθασµένων κυβερνητικών πολιτικών;

Είναι αποτέλεσµα και των δύο. Η κλιµατική κρίση δηµιουργεί ολοένα πιο ευνοϊκές συνθήκες για την εκδήλωση και την ταχεία εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών. Το αν όµως µια πυρκαγιά θα εξελιχθεί σε εθνική καταστροφή εξαρτάται και από τις πολιτικές πρόληψης, την επιχειρησιακή ετοιµότητα και την αποτελεσµατικότητα του κρατικού µηχανισµού.

Η κλιµατική κρίση δεν ανάβει τις φωτιές. Η συντριπτική πλειονότητα των πυρκαγιών στη χώρα µας έχει ανθρωπογενή αίτια, είτε από αµέλεια είτε από πρόθεση. Είναι λοιπόν εύλογο να αναρωτηθούµε: τι έχει κάνει η κυβέρνηση για να περιορίσει αυτές τις αιτίες; Πόσο έχει προχωρήσει η υπογειοποίηση και η προληπτική συντήρηση των δικτύων του ΔΕΔΔΗΕ και του ΑΔΜΗΕ σε περιοχές υψηλού κινδύνου; Πόσο αυστηροί και συστηµατικοί είναι οι έλεγχοι σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, µονάδες διαχείρισης αποβλήτων και άλλες δραστηριότητες υψηλού κινδύνου;

Η κυβέρνηση δεν µπορεί να ελέγξει τη θερµοκρασία ή τους ανέµους. Μπορεί όµως να ελέγξει την ετοιµότητα και την αποτελεσµατικότητα του κράτους. Και σε αυτό το πεδίο δικαιούται και οφείλει να κριθεί. Άλλωστε, σύµφωνα µε την ευρωπαϊκή βάση δεδοµένων EFFIS, την τελευταία εξαετία στην Ελλάδα κάηκαν περίπου 4,3 εκατοµµύρια στρέµµατα, δηλαδή 329% περισσότερα από την προηγούµενη εξαετία, όταν η αντίστοιχη αύξηση σε άλλες µεσογειακές χώρες ήταν σηµαντικά µικρότερη.

» Η τεράστια πυρκαγιά στη Δυτική Αττική και Βοιωτία είναι αποτέλεσµα κλιµατολογικών συνθηκών (ισχυροί άνεµοι, ξηρασία) ή λανθασµένων κυβερνητικών σχεδιασµών;

Οι δυσµενείς πυροµετεωρολογικές συνθήκες συνέβαλαν καθοριστικά στην εξάπλωση της πυρκαγιάς. Δεν αρκούν όµως για να εξηγήσουν το µέγεθος της καταστροφής. Εκεί κρίνονται οι πολιτικές πρόληψης και η επιχειρησιακή ετοιµότητα του κρατικού µηχανισµού.

Στη συγκεκριµένη περιοχή διατέθηκαν δεκάδες εκατοµµύρια ευρώ για έργα πρόληψης, κυρίως µέσω του προγράµµατος Antinero. Το αποτέλεσµα επιβάλλει να γίνει µια ανεξάρτητη επιστηµονική αξιολόγηση και να απαντηθούν κρίσιµα ερωτήµατα: έγιναν οι παρεµβάσεις στις σωστές περιοχές; Ήταν επαρκείς; Εφάρµοσαν τις βέλτιστες επιστηµονικές πρακτικές; Και, τελικά, γιατί δεν περιόρισαν την εξέλιξη της πυρκαγιάς;

» Ποιο είναι το µεγαλύτερο λάθος του συστήµατος πυρόσβεσης στην Ελλάδα; Η έλλειψη µέσων και προσωπικού ή η απουσία πρόληψης;

Το µεγαλύτερο λάθος είναι ότι επενδύουµε σχεδόν αποκλειστικά στην καταστολή και πολύ λιγότερο στην πρόληψη. Βεβαίως χρειαζόµαστε περισσότερα µέσα και περισσότερους πυροσβέστες. Όµως καµία χώρα δεν µπορεί να σβήσει έγκαιρα και αποτελεσµατικά πυρκαγιές όταν αυτές εξελιχθούν σε ακραία φαινόµενα. Η πραγµατική επιτυχία είναι να µειώσεις την πιθανότητα να γίνουν ανεξέλεγκτες. Εκεί πρέπει να µετατοπιστεί το κέντ

» Πώς κρίνετε τη δήλωση του υπουργού Κλιµατικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ότι «ο µηχανισµός έχει φτάσει στα όριά του»;

Αν ο µηχανισµός έχει φτάσει στα όριά του, τότε η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει γιατί, µετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης και µε τους µεγαλύτερους ευρωπαϊκούς πόρους που διατέθηκαν ποτέ για την Πολιτική Προστασία, δεν κατάφερε να δηµιουργήσει έναν µηχανισµό ανθεκτικό στις νέες συνθήκες της κλιµατικής κρίσης.

Στα όριά του λοιπόν έφτασε ο κυβερνητικός σχεδιασµός που εξαιτίας της διαχειριστικής του ανικανότητας, κρίσιµα έργα του προγράµµατος ΑΙΓΙΣ και του Ταµείου Ανάκαµψης είτε καθυστέρησαν είτε δεν ολοκληρώθηκαν, ενώ χάθηκαν πόροι πάνω από 180 εκατοµµύρια ευρώ για την Πολιτική Προστασία.

Ιδιαίτερα σοβαρά είναι και τα ερωτήµατα για τα νέα αεροσκάφη επιτήρησης και συντονισµού Diamond, τα οποία η κυβέρνηση παρουσίασε το 2025 ως σηµαντική ενίσχυση του µηχανισµού.

Γιατί δεν αξιοποιήθηκαν επιχειρησιακά στις πρόσφατες µεγάλες πυρκαγιές;

Θα µπορούσαν να είχαν προσφέρει καλύτερη επιχειρησιακή εικόνα, αποτελεσµατικότερο συντονισµό των εναέριων µέσων;

Θα µπορούσαν ενδεχοµένως να είχαν συµβάλει στην αποτροπή του τραγικής σύγκρουσης των δύο ελικοπτέρων; Αυτά είναι εύλογα ερωτήµατα που απαιτούν σαφείς απαντήσεις.

» Η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η ερηµοποίηση της περιφέρειας συµβάλλουν στην αύξηση και ένταση των δασικών πυρκαγιών; Μπορούν πολιτικές στήριξης της υπαίθρου να αποτελέσουν µέρος της λύσης;

Αναµφίβολα. Όταν εγκαταλείπονται οι καλλιέργειες, περιορίζεται η εκτατική κτηνοτροφία και ερηµώνουν τα χωριά, συσσωρεύεται καύσιµη ύλη και αυξάνεται δραµατικά ο κίνδυνος µεγάλων πυρκαγιών.

Γι’ αυτό, αλλά φυσικά και για την ενίσχυση της πρωτογενούς παραγωγής, η Πολιτεία οφείλει να δώσει ισχυρά κίνητρα για να επιστρέψει ο κόσµος στην ύπαιθρο: φορολογικές ελαφρύνσεις, ενίσχυση της ορεινής γεωργίας και της εκτατικής κτηνοτροφίας, στήριξη της βιώσιµης δασοπονίας, πρόσβαση σε υπηρεσίες, ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων και άλλων συλλογικών πρωτοβουλιών της κοινωνικής οικονοµίας. Είναι λοιπόν φανερό ότι η αντιµετώπιση των πυρκαγιών δεν αφορά µόνο την Πολιτική Προστασία αλλά απαιτείται διυπουργικός συντονισµός και γενναία χρηµατοδότηση.

» Περισσότερα µέσα αεροπυρόσβεσης και περισσότεροι πυροσβέστες θα µπορούσαν να αντιµετωπίσουν τις πυρκαγιές ή απαιτείται ένα ολιστικό σχέδιο; Και ποιο είναι αυτό;

Το δίληµµα είναι λανθασµένο. Η χώρα χρειάζεται και περισσότερα εναέρια µέσα και πυροσβέστες αλλά και ένα διαφορετικό µοντέλο Πολιτικής Προστασίας, που επενδύει στην πρόληψη, στη διαχείριση του κινδύνου, στην επιστήµη, στην αποκέντρωση της επιχειρησιακής διοίκησης και σε µια σύγχρονη Πυροσβεστική µε µόνιµο προσωπικό, συνεχή εκπαίδευση, θεσµικό εκσυγχρονισµό και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών.

Σήµερα υπάρχει γενική συµφωνία ότι η πρόληψη είναι αναγκαία. Η διαφορά µας είναι ότι για εµάς η πρόληψη δεν είναι ένα σύνολο αποσπασµατικών έργων, αλλά ένα ολοκληρωµένο σύστηµα Διακυβέρνησης Κινδύνων: µε επιστηµονικά τεκµηριωµένη εκτίµηση του κινδύνου για όλη την ελληνική επικράτεια, ιεράρχηση των παρεµβάσεων µε βάση τον τεκµηριωµένο κίνδυνο, συνεχή αξιολόγηση των αποτελεσµάτων και λογοδοσία, ώστε κάθε πολιτική να αναθεωρείται όταν δεν µειώνει αποδεδειγµένα τον κίνδυνο.

Η κλιµατική κρίση έχει ήδη εξελιχθεί σε µια διαρκή απειλή για την ανθρώπινη ζωή, την οικονοµία και το φυσικό περιβάλλον. Όταν η χώρα µπορεί να διαθέτει 4,2 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της εθνικής άµυνας, οφείλει να διαθέσει και τους αναγκαίους πόρους για την Πολιτική Προστασία και την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές. Αυτό σηµαίνει επένδυση όχι µόνο σε µέσα και υποδοµές, αλλά κυρίως στους ανθρώπους που σηκώνουν το βάρος της πρώτης γραµµής. Δεν µπορεί να διστάζουµε να µονιµοποιήσουµε τους Πυροσβέστες Πενταετούς Υποχρέωσης, να αξιοποιήσουµε την εµπειρία των εποχικών πυροσβεστών και, την ίδια στιγµή, να διατηρούµε εκατοντάδες εργαζόµενους του ίδιου του Υπουργείου Κλιµατικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας σε καθεστώς πολυετούς εργασιακής επισφάλειας.

Η εθνική ασφάλεια δεν είναι µόνο η προστασία των συνόρων. Είναι και η προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών και του φυσικού πλούτου της χώρας απέναντι στις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές.

» Η ΕΛΑΣ έχει επεξεργαστεί σχέδιο για την αντιµετώπιση των πυρκαγιών. Ποιοι είναι οι κεντρικοί του πυλώνες;

Η ΕΛΑΣ επεξεργάζεται µια διαφορετική φιλοσοφία στην Πολιτική Προστασία. Στόχος µας είναι να περάσουµε από ένα µοντέλο που δίνει έµφαση κυρίως στην αντιµετώπιση της καταστροφής, σε ένα σύστηµα Διακυβέρνησης Κινδύνων που επενδύει στην πρόληψη, στην ανθεκτικότητα, στην επιστήµη και στη συνεχή αξιολόγηση των πολιτικών. Αυτό αποτελεί σήµερα και το ευρωπαϊκό πρότυπο και σε αυτή την κατεύθυνση θέλουµε να κινηθεί και η Ελλάδα. Το ολοκληρωµένο πρόγραµµα της ΕΛΑΣ θα παρουσιαστεί στους επόµενους µήνες. Η προσπάθεια µας επικεντρώνεται στο να µεταβούµε σε ένα σύγχρονο εθνικό σύστηµα Πολιτικής Προστασίας, θεµελιωµένο στη πρόληψη, στην επιστηµονική διακυβέρνηση των κινδύνων, στην αποκεντρωµένη επιχειρησιακή ετοιµότητα, στην όσο το δυνατόν πιο αποτελεσµατική αντιµετώπιση των συµβάντων και στην ταχεία και δίκαιη αποκατάσταση των πληγεισών περιοχών. Πρέπει όµως να είµαστε απολύτως ειλικρινείς. Η κλιµατική κρίση δεν µας επιτρέπει εύκολες υποσχέσεις ούτε επικοινωνιακές λύσεις. Απαιτεί σοβαρότητα, επιστηµονική γνώση, θεσµική συνέχεια και πολιτικό θάρρος. Είναι ένας δύσκολος αγώνας, γιατί πρέπει ταυτόχρονα να αντιµετωπίσουµε τις διαρκώς επιδεινούµενες συνέπειες της κλιµατικής κρίσης και τις χρόνιες παθογένειες του κράτους. Όµως είναι ένας αγώνας που οφείλουµε να δώσουµε, γιατί αφορά την ασφάλεια, τη ζωή και το µέλλον της χώρας.