«Κρυµµένη Πείνα»: Η αόρατη διατροφική κρίση

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ της Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Στις µέρες µας, το παράδοξο είναι ότι, ενώ η παγκόσµια παραγωγή τροφίµων µπορεί να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες ολόκληρου του πληθυσµού του πλανήτη, παρ’ όλα αυτά, παρατηρούµε φαινόµενα υποσιτισµού και παχυσαρκίας που αποτελούν όψεις του ίδιου νοµίσµατος.

Στην «εποχή της αφθονίας» δηµιουργούνται σηµαντικές διατροφικές ανισότητες, αυξάνεται η επισιτιστική ανασφάλεια και ταυτόχρονα παρατηρούνται υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας, κυρίως στις ανεπτυγµένες χώρες.

Η παχυσαρκία στις ανεπτυγµένες χώρες αυξάνεται λόγω της διαρκούς φτωχοποίησης και περιθωριοποίησης ανθρώπων που αναγκάζονται να επιλέγουν δίαιτες µε βάση την τιµή.

Η περιορισµένη αγοραστική δύναµη λόγω οικονοµικής κρίσης, η έλλειψη χρόνου, η καταφυγή στο πρόχειρο φαγητό (fast food) και η επιρροή από τις διαφηµίσεις, οδηγούν στην υπερκατανάλωση φθηνών και βιοµηχανικά επεξεργασµένων τροφών.

Η φτώχεια, λοιπόν, παράγει µια νέα µορφή «κρυµµένης πείνας», µε αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας και διαβήτη διεθνώς.

Με τον όρο «κρυµµένη πείνα» (hidden hunger) εννοούµε ότι το σώµα µας «πεινάει» για µικροθρεπτικά συστατικά, δηλαδή βιταµίνες, µέταλλα και ιχνοστοιχεία, παρόλο που η πρόσληψη σε θερµίδες είναι επαρκής ή και αυξηµένη.

Μπορεί δηλαδή κάποιος εµφανισιακά να φαίνεται υγιής, µε φυσιολογικό βάρος ή και να είναι υπέρβαρος αλλά να παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις σε θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για την φυσιολογική λειτουργία του οργανισµού του.

Η «κρυµµένη πείνα» είναι ένας από τους κύριους παράγοντες στην αποδυνάµωση του ανοσοποιητικού συστήµατος του ανθρώπινου οργανισµού, της χρόνιας κόπωσης, της αδυναµίας συγκέντρωσης και των προβληµάτων ανάπτυξης στα παιδιά.

Πρόκειται για έναν σηµαντικό παράγοντα που συµµετέχει τόσο στην εκδήλωση χρόνιων ασθενειών, όσο και ασθενειών που οφείλονται σε µικρόβια ή ιούς, όχι µόνο στις φτωχές αλλά και στις πλούσιες χώρες παγκοσµίως.

FAO: Το κρέας, τα αυγά και το γάλα «πηγές βασικών θρεπτικών συστατικών»

Ο Οργανισµός Τροφίµων και Γεωργίας των Ηνωµένων Εθνών (FAO), σε µια σηµαντική έκθεση το 2023, µε τίτλο «Συµβολή των τροφίµων ζωικής προέλευσης σε υγιεινές διατροφικές συνήθειες», δήλωσε ότι το κρέας, τα αυγά και το γάλα είναι πηγές βασικών θρεπτικών συστατικών ζωτικής σηµασίας.

Η έκθεση υπογραµµίζει τον σηµαντικό ρόλο αυτών των τροφίµων, καθώς οι πρωτεΐνες, τα λιπαρά οξέα, οι βιταµίνες και τα µέταλλα τα οποία περιέχονται στα τρόφιµα ζωικής προέλευσης είναι απαραίτητα για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών, την διατήρηση της µυϊκής µάζας των ηλικιωµένων, για τις έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες και για την αντιµετώπιση της αναιµίας και την καταπολέµηση του υποσιτισµού.

Φυσικά, η αναφορά σε τρόφιµα ζωικής προέλευσης δεν περιλαµβάνει τα επεξεργασµένα κόκκινα κρέατα όπως µπέικον, αλλαντικά, χοτ ντογκ και κρεατοκευάσµατα, των οποίων η κατανάλωση πρέπει να είναι περιορισµένη.

FDA: Σταµατά ο «πόλεµος» των φυσικών κορεσµένων λιπαρών

Τον Ιούλιο του 2025, ο Δρ Marty Makary, καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του John Hopkins και επικεφαλής του FDA (Οργανισµός Τροφίµων και Φαρµάκων των ΗΠΑ) ανακοίνωσε ότι επίκειται αναθεώρηση των διατροφικών συστάσεων για τα φυσικά κορεσµένα λιπαρά, τονίζοντας πως οι παλιές οδηγίες δεν βασίζονταν σε επαρκή επιστηµονικά στοιχεία.

Για δεκαετίες, οι διατροφικές πολιτικές δαιµονοποίησαν τα φυσικά κορεσµένα λιπαρά στο κόκκινο κρέας, τα γαλακτοκοµικά και τα αυγά, οδηγώντας τους καταναλωτές σε µια διατροφή πλούσια σε επεξεργασµένους υδατάνθρακες, ζάχαρη και δηµητριακά.

Αυτό το διατροφικό µοντέλο παρέβλεψε τον ρόλο των επεξεργασµένων υδατανθράκων στην χρόνια φλεγµονή, η οποία αποτελεί βασικό παράγοντα για την εναπόθεση λιπιδίων στις αρτηρίες και την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσηµάτων.

Σύµφωνα µε τον Δρ Makary, οι σχετικές οδηγίες που ξεκίνησαν την δεκαετία του 1960, είχαν τις ρίζες τους σε προβληµατικά δεδοµένα, µε βασικό σηµείο αναφοράς την λεγόµενη «Μελέτη των Επτά Χωρών» του Ancel Keys η οποία σήµερα θεωρείται µεθοδολογικά ελλιπής.

Οι προηγούµενες συστάσεις βασίστηκαν κυρίως σε µελέτες παρατήρησης, όπου οι συµµετέχοντες συµπλήρωναν ερωτηµατολόγια σχετικά µε την διατροφή τους.

Συχνά αυτό οδηγούσε σε λανθασµένα συµπεράσµατα καθώς υπήρχε σύγχυση µεταξύ των κορεσµένων λιπαρών και των υπόλοιπων συνοδευτικών συστατικών του γεύµατος.

Για παράδειγµα, όταν κάποιος σηµείωνε ότι κατανάλωσε πίτσα ή χάµπουργκερ, το γεύµα καταγραφόταν ως «πρόσληψη κορεσµένων λιπαρών», χωρίς να εξετάζεται η επίδραση των υπόλοιπων στοιχείων που περιελάµβανε το γεύµα όπως το λευκό ψωµί, οι σάλτσες, τα αναψυκτικά και οι τηγανητές πατάτες.

«Αναθεωρούµε τις οδηγίες και δεσµευόµαστε ότι από εδώ και στο εξής θα βασίζονται στην επιστήµη και όχι σε ιατρικά δόγµατα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Δρ Makary.

Ο FDA καλείται να στηρίξει τις νέες συστάσεις µε σύγχρονα, τεκµηριωµένα δεδοµένα, αφήνοντας πίσω δεκαετίες προκαταλήψεων.

Η νέα αυτή αναθεώρηση σηµατοδοτεί ένα σηµαντικό βήµα επανεκτίµησης στην επιστήµη της διατροφής, µε σκοπό να επανέλθει η ισορροπία, την στιγµή ακριβώς που η τελευταία έκθεση της UNICEF τον Σεπτέµβριο του 2025 κατέγραψε ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, ο αριθµός των παχύσαρκων παιδιών έχει ξεπεράσει σε αριθµό τα λιποβαρή παιδιά (ηλικίας 5-19 ετών).

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α