Η κάλπη θα βγάλει πρώτο κόµµα – αλλά ποιος θα κυβερνήσει;

Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

Όσο πλησιάζουµε προς την επόµενη εκλογική αναµέτρηση, τόσο περισσότερο το πραγµατικό πολιτικό ερώτηµα µετακινείται από το ποιος θα κερδίσει τις εκλογές στο ποιος θα µπορέσει να κυβερνήσει την επόµενη ηµέρα. Η σηµερινή δηµοσκοπική εικόνα δείχνει µια Νέα Δηµοκρατία που εξακολουθεί να προηγείται, αλλά χωρίς να βρίσκεται σε επίπεδα που καθιστούν την αυτοδυναµία εύκολη υπόθεση, µια ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα που επιχειρεί να εδραιωθεί ως ο δεύτερος πόλος και ένα ΠΑΣΟΚ το οποίο µπορεί µετεκλογικά να αποκτήσει πολιτική αξία πολύ µεγαλύτερη από εκείνη που θα αποτυπώνει το ποσοστό του. Αν σε αυτή την εξίσωση προστεθεί και η πιθανή εµφάνιση ενός νέου κόµµατος από τον Αντώνη Σαµαρά, τότε το πολιτικό παζλ γίνεται ακόµη πιο σύνθετο.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι αυτονόητο ότι θα επιµείνει µέχρι τέλους στον στόχο της αυτοδυναµίας, καθώς οποιαδήποτε διαφορετική παραδοχή πριν από τις κάλπες θα ισοδυναµούσε πολιτικά µε αναγνώριση ότι ο κύκλος των µονοκοµµατικών κυβερνήσεων της Νέας Δηµοκρατίας εξαντλείται. Εάν όµως η κάλπη επιβεβαιώσει περίπου τους σηµερινούς συσχετισµούς, η συζήτηση θα αλλάξει µέσα σε λίγες ώρες και το πρώτο κόµµα θα πρέπει να αναζητήσει εταίρους. Εκεί πλέον το ερώτηµα δεν θα είναι µόνο ποιος θέλει να συνεργαστεί µε τη ΝΔ, αλλά εάν ένας δεύτερος εταίρος θα αρκεί αριθµητικά ή εάν η πολυδιάσπαση της Βουλής θα καταστήσει αναγκαία µια κυβέρνηση τριών κοµµάτων.

Και εδώ εµφανίζεται ο παράγοντας Σαµαρά. Ο πρώην πρωθυπουργός έχει αφήσει ορθάνοιχτο το ενδεχόµενο δηµιουργίας νέου πολιτικού φορέα, δηλώνοντας ότι έχει πάρει τις αποφάσεις του και θα τις ανακοινώσει «όταν και όπως πρέπει», ενώ οι τελευταίες πληροφορίες εµφανίζουν το υπό διαµόρφωση εγχείρηµα να βρίσκεται στην τελική ευθεία. Εφόσον τελικά προχωρήσει και αποκτήσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, δεν θα προσθέσει απλώς ακόµη ένα κόµµα στη Βουλή. Θα πιέσει εκλογικά τη Νέα Δηµοκρατία από τα δεξιά, θα επηρεάσει την κατανοµή των εδρών και πιθανότατα θα δυσκολέψει ακόµη περισσότερο την αυτοδυναµία. Μπορεί, δηλαδή, ο Σαµαράς να µην είναι απαραίτητα µέρος της επόµενης κυβέρνησης, αλλά να αποδειχθεί ένας από εκείνους που θα καθορίσουν ποιοι τελικά θα χρειαστούν για να σχηµατιστεί.

Δίληµµα

Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, µπορεί να βρεθεί µπροστά σε ένα ιστορικό δίληµµα: να επιλέξει τον ασφαλέστερο δρόµο της αντιπολίτευσης ή να αναλάβει το πολιτικό κόστος συµµετοχής στη διακυβέρνηση. Αντίστοιχα, η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα επενδύσει στον ρόλο της βασικής αντιπολιτευτικής δύναµης µε ορίζοντα την επόµενη εκλογική µάχη ή εάν οι συσχετισµοί θα την αναγκάσουν να τοποθετηθεί απέναντι στο ζήτηµα της κυβερνησιµότητας. Όσα σήµερα εµφανίζονται ως αδιαπραγµάτευτες κόκκινες γραµµές µπορεί το βράδυ των εκλογών να συναντήσουν την πολύ πιο πεζή αλλά αµείλικτη αριθµητική των 151 εδρών.

Γι’ αυτό και ίσως πρέπει να εγκαταλείψουµε τον όρο «οικουµενική κυβέρνηση». Το πιθανότερο σενάριο, εφόσον δεν υπάρξει αυτοδυναµία, είναι µια κυβέρνηση συνεργασίας δύο ή ακόµη περισσότερο τριών κοµµάτων, µε συγκεκριµένο πρόγραµµα, συµφωνηµένες προτεραιότητες και ισχυρή κοινοβουλευτική βάση. Η Ελλάδα έχει άλλωστε γνωρίσει κυβερνήσεις συνεργασίας στις δυσκολότερες περιόδους της πρόσφατης ιστορίας της, από την κυβέρνηση Παπαδήµου µέχρι την κυβέρνηση Σαµαρά µε ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και αρχικά ΔΗΜΑΡ και αργότερα τη συνεργασία ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Τότε ο καταλύτης ήταν η οικονοµική κρίση και τα µνηµόνια. Αυτή τη φορά µπορεί να είναι η ίδια η ανάγκη κυβερνησιµότητας.

Προεδρία Ε.Ε.

Υπάρχει όµως και κάτι ακόµη που κάνει την επόµενη ηµέρα πολύ πιο απαιτητική. Η Ελλάδα αναλαµβάνει από τον Ιούλιο έως τον Δεκέµβριο του 2027 την Προεδρία του Συµβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την οποία µάλιστα η προετοιµασία έχει ήδη αρχίσει. Η χώρα θα χρειάζεται εκείνη την περίοδο σταθερή κυβέρνηση, διαπραγµατευτική αξιοπιστία και πολιτική δυνατότητα να διαχειριστεί µια απαιτητική ευρωπαϊκή ατζέντα, ενώ παράλληλα υπάρχουν ανοιχτά µέτωπα που αφορούν ευρωπαϊκούς θεσµούς, κοινοτικούς πόρους και υποθέσεις που βρίσκονται υπό διερεύνηση.

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγµα, καθώς η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει προχωρήσει την έρευνά της για φερόµενη απάτη σε βάρος των ευρωπαϊκών αγροτικών κονδυλίων, ενώ το ζήτηµα έχει απασχολήσει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η επόµενη κυβέρνηση, εποµένως, δεν θα κληθεί απλώς να διαχειριστεί οικονοµία, καθηµερινότητα και κοινωνική πολιτική, αλλά και εκκρεµότητες που αγγίζουν το ευρωπαϊκό δίκαιο, τη λειτουργία των θεσµών και τη διαχείριση κοινοτικών χρηµάτων. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, µια εύθραυστη κοινοβουλευτική πλειοψηφία µπορεί να αποδειχθεί πολυτέλεια. Ίσως λοιπόν συζητάµε σήµερα την επόµενη εκλογική αναµέτρηση µε λάθος όρους. Όλοι κοιτάζουν πόσο θα πάρει ο Μητσοτάκης, πόσο ψηλά µπορεί να φτάσει ο Τσίπρας, τι θα κάνει το ΠΑΣΟΚ και πόσο µπορεί να ανακατέψει την τράπουλα ο Σαµαράς. Η πραγµατική µάχη όµως ενδέχεται να αρχίσει µετά την καταµέτρηση της τελευταίας ψήφου.

* Πολιτικός αναλυτής,
Δηµοσιογράφος