Δύο συµφωνίες, δύο δρόµοι – Τι χωρίζει την Ευρώπη της Ινδίας από την Ευρώπη της Mercosur

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται µπροστά σε δύο µεγάλες εµπορικές και γεωπολιτικές επιλογές που, αν και συχνά παρουσιάζονται ως παρόµοιες, διαφέρουν ουσιαστικά ως προς τη φιλοσοφία, το περιεχόµενο και τις κοινωνικές τους συνέπειες. Η συµφωνία ΕΕ–Ινδίας και η συµφωνία ΕΕ–Mercosur αποτελούν δύο διαφορετικά τεστ για το πώς η Ευρώπη αντιλαµβάνεται τον ρόλο της στον κόσµο και το πώς ισορροπεί ανάµεσα στο άνοιγµα των αγορών και την προστασία των κοινωνιών και των παραγωγικών της βάσεων. Η ολοκλήρωση των διαπραγµατεύσεων µεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας εντάσσεται σε µια ευρύτερη στρατηγική αναζήτησης νέων ισορροπιών σε έναν κόσµο που γίνεται ολοένα και πιο ασταθής. Η Ινδία αποτελεί µια ανερχόµενη παγκόσµια δύναµη, µε τεράστια εσωτερική αγορά, αυξανόµενη βιοµηχανική δυναµική και κρίσιµο γεωπολιτικό ρόλο στην Ασία. Για την Ευρώπη, η ενίσχυση των σχέσεων µε την Ινδία δεν αφορά µόνο το εµπόριο, αλλά και την ανάγκη να µειωθεί η υπερβολική εξάρτηση από άλλους µεγάλους παίκτες και να ενισχυθεί η στρατηγική της αυτονοµία.

Προοπτικές

Η συµφωνία ΕΕ–Ινδίας δηµιουργεί προοπτικές για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε τοµείς υψηλής προστιθέµενης αξίας, όπως η βιοµηχανία, η τεχνολογία, η πράσινη ενέργεια, οι υπηρεσίες και οι υποδοµές. Για χώρες όπως η Ελλάδα, αναδύονται ευκαιρίες σε κλάδους όπως η ναυτιλία, τα logistics, ο τουρισµός και οι τεχνικές υπηρεσίες, καθώς και στη διασύνδεση αγορών και µεταφορών. Παράλληλα, ένα από τα πιο κρίσιµα στοιχεία της συµφωνίας είναι η αναγνώριση των ευρωπαϊκών ευαισθησιών στον πρωτογενή τοµέα. Η εξαίρεση βασικών αγροτικών προϊόντων, όπως το βοδινό κρέας, το κοτόπουλο, το ρύζι και η ζάχαρη, δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση µπορεί να επιδιώκει άνοιγµα αγορών χωρίς να υπονοµεύει τη διατροφική ασφάλεια και το εισόδηµα των παραγωγών της. Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερη σηµασία για την Ελλάδα και για τον ευρωπαϊκό Νότο συνολικά. Η γεωργία και η κτηνοτροφία δεν αποτελούν απλώς οικονοµικές δραστηριότητες, αλλά στηρίζουν την κοινωνική συνοχή, την περιφερειακή ανάπτυξη και την παραµονή πληθυσµού στην ύπαιθρο. Το γεγονός ότι η συµφωνία µε την Ινδία λαµβάνει υπόψη αυτή την πραγµατικότητα αποτελεί θετικό προηγούµενο και δείχνει ότι οι εµπορικές συµφωνίες µπορούν να σχεδιάζονται µε κοινωνική ισορροπία.

Εργασιακά δικαιώµατα

Ταυτόχρονα, δεν µπορούν να αγνοηθούν οι προκλήσεις. Οι σηµαντικές αποκλίσεις στα εργασιακά δικαιώµατα, στους µισθούς και στα περιβαλλοντικά πρότυπα µεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ινδίας δηµιουργούν τον κίνδυνο αθέµιτου ανταγωνισµού. Η Ευρώπη δεν µπορεί να απαιτεί υψηλά στάνταρ από τους δικούς της εργαζόµενους και παραγωγούς και ταυτόχρονα να αποδέχεται χαµηλότερα πρότυπα αλλού. Το εµπόριο χωρίς ισοδυναµία κανόνων υπονοµεύει τόσο την κοινωνική διάσταση της Ευρώπης όσο και την αξιοπιστία της Πράσινης Συµφωνίας. Γι’ αυτό και η εφαρµογή της συµφωνίας πρέπει να συνοδευτεί από ουσιαστικούς και εφαρµόσιµους µηχανισµούς ελέγχου και επιβολής. Η σύγκριση µε τη συµφωνία ΕΕ–Mercosur είναι αποκαλυπτική. Στην περίπτωση αυτή, το πρόβληµα δεν είναι µόνο τεχνικό ή νοµικό, αλλά βαθιά πολιτικό.

Κρίσιµο τεστ

Η Mercosur αγγίζει ευαίσθητους τοµείς της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής και εγείρει σοβαρά ερωτήµατα για τη συνοχή της ευρωπαϊκής πολιτικής. Δεν µπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να επιβάλλει αυστηρούς περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς κανόνες στους δικούς της αγρότες και κτηνοτρόφους και ταυτόχρονα να εξετάζει εισαγωγές προϊόντων που παράγονται µε εντελώς διαφορετικές προδιαγραφές. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητήσει γνωµοδότηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδεικνύει ότι οι ανησυχίες αυτές δεν είναι περιθωριακές, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής έννοµης τάξης και πολιτικής αξιοπιστίας.

Η Mercosur αποτελεί έτσι ένα κρίσιµο τεστ για την Ευρώπη. Αν προχωρήσει χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις, κινδυνεύει να ενισχύσει το αίσθηµα αδικίας στους παραγωγούς και να τροφοδοτήσει τον ευρωσκεπτικισµό. Αντίθετα, η συµφωνία µε την Ινδία δείχνει ότι µπορεί να υπάρξει διαφορετική προσέγγιση, µε µεγαλύτερη ισορροπία ανάµεσα στο άνοιγµα των αγορών και την προστασία ευαίσθητων τοµέων.Το συµπέρασµα είναι σαφές. Οι εµπορικές συµφωνίες δεν είναι ουδέτερα τεχνικά κείµενα, αλλά πολιτικές επιλογές που καθορίζουν το αναπτυξιακό και κοινωνικό µοντέλο της Ευρώπης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται συµφωνίες που ενισχύουν τη στρατηγική της αυτονοµία, δηµιουργούν θέσεις εργασίας και στηρίζουν την περιφερειακή ανάπτυξη, χωρίς να υπονοµεύουν την κοινωνική συνοχή και την αγροτική παραγωγή. Η συµφωνία ΕΕ–Ινδίας µπορεί να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, εφόσον εφαρµοστεί µε κανόνες και έλεγχο. Η συµφωνία ΕΕ–Mercosur παραµένει ένα δύσκολο και ανοιχτό πολιτικό στοίχηµα που απαιτεί σαφή όρια, διαφάνεια και πραγµατικές εγγυήσεις.