Δύο πόλεµοι στο Ιράν – Η Ουάσινγκτον στοχεύει το χρήµα, το Τελ Αβίβ την ηγεσία

Tου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ (ΣΑΚΗ) ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ *

Ας το πούµε καθαρά. Στο Ιράν δεν γίνεται µια µάχη για τη δηµοκρατία. Αυτό είναι το περιτύλιγµα που βολεύει στις δηλώσεις. Η πραγµατική σύγκρουση αφορά την ισχύ, την ενέργεια, τα όπλα και τον έλεγχο της Μέσης Ανατολής. Γι’ αυτό και το ερώτηµα αν στόχος των Ηνωµένων Πολιτειών και του Ισραήλ είναι το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης ή το πετρέλαιο που το κρατά όρθιο, είναι λάθος διατυπωµένο. Η σωστή απάντηση είναι ότι χτυπούν και τα δύο, αλλά µε διαφορετική προτεραιότητα.

Για τις Ηνωµένες Πολιτείες, το ιρανικό καθεστώς είναι πρόβληµα όχι µόνο επειδή καταπιέζει τον λαό του, αλλά κυρίως επειδή χρησιµοποιεί τα χρήµατα από το πετρέλαιο για να χτίζει στρατιωτική ισχύ, να ενισχύει πυραυλικά και πυρηνικά προγράµµατα και να στηρίζει δίκτυα επιρροής σε όλη την περιοχή. Αυτός είναι ο λόγος που η Ουάσινγκτον επιµένει στις κυρώσεις κατά του ιρανικού πετρελαίου, του shadow fleet και των δικτύων που το εµπορεύονται. Το αµερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Οικονοµικών το συνδέουν ανοιχτά µε τη χρηµατοδότηση των εξοπλισµών και της περιφερειακής πολιτικής της Τεχεράνης.

Με απλά λόγια, οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να πάρουν στα χέρια τους τις ιρανικές πετρελαιοπηγές. Τους αρκεί να δυσκολέψουν τόσο πολύ την πώληση και τη µεταφορά του ιρανικού πετρελαίου, ώστε το καθεστώς να χάνει χρήµα, αντοχές και δυνατότητα να παίζει επιθετικά στην περιοχή. Άρα, για την Ουάσινγκτον, το πετρέλαιο είναι ο πνεύµονας του καθεστώτος. Αν πιέσεις τον πνεύµονα, αποδυναµώνεις και το σώµα.

Απειλή ασφαλείας

Το Ισραήλ βλέπει την ίδια υπόθεση διαφορετικά. Για το Τελ Αβίβ, το Ιράν δεν είναι πρώτα ενεργειακό πρόβληµα. Είναι άµεση απειλή ασφαλείας. Είναι οι πύραυλοι, τα drones, το πυρηνικό πρόγραµµα, οι περιφερειακοί σύµµαχοι της Τεχεράνης και η δυνατότητα να ανοίξουν πολλά µέτωπα ταυτόχρονα. Γι’ αυτό και το Ισραήλ δεν αρκείται στο να πληγεί η οικονοµική βάση του Ιράν. Επιχειρεί να χτυπήσει το ίδιο το κέντρο λήψης αποφάσεων, δηλαδή την ηγεσία του καθεστώτος. Η λογική είναι απλή και σκληρή: οι εγκαταστάσεις ξαναχτίζονται, τα προγράµµατα επανέρχονται, αλλά όταν χτυπάς την ηγεσία, αποδιοργανώνεις ολόκληρο τον µηχανισµό.

Εδώ µπαίνει και το στοιχείο των στοχευµένων δολοφονιών ή απόπειρων εξόντωσης κορυφαίων Ιρανών αξιωµατούχων. Αυτές οι ενέργειες δεν είναι απλώς πράξεις εκδίκησης. Είναι µέρος µιας στρατηγικής αποκεφαλισµού. Το Ισραήλ θεωρεί ότι όσο η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Τεχεράνης µένει όρθια, το ιρανικό σύστηµα θα συνεχίσει να αναπαράγει απειλή. Άρα, ο στόχος δεν είναι µόνο να χτυπηθούν τα όπλα, αλλά και αυτοί που δίνουν την εντολή να χρησιµοποιηθούν. Αυτό δείχνει ότι για το Ισραήλ η υπόθεση δεν είναι µόνο ανάσχεση, αλλά σε έναν βαθµό και αλλαγή του ίδιου του συσχετισµού εξουσίας στην Τεχεράνη.

Υποκρισία

Αν θέλει κανείς να καταλάβει πόσο υποκριτική είναι η δυτική ρητορική περί δηµοκρατίας, αρκεί να κοιτάξει τη Σαουδική Αραβία. Εκεί δεν υπάρχει δυτικού τύπου δηµοκρατία, δεν υπάρχει ελεύθερο πολιτικό σύστηµα και τα ανθρώπινα δικαιώµατα δεν αποτελούν ακριβώς λαµπρό παράδειγµα. Παρ’ όλα αυτά, η Σαουδική Αραβία παραµένει βασικός στρατηγικός εταίρος των Ηνωµένων Πολιτειών. Το ίδιο το State Department µιλά για στενή διµερή συνεργασία µε το Ριάντ σε ζητήµατα ασφάλειας, περιφερειακής σταθερότητας και ευρύτερων αµερικανικών στόχων στη Μέση Ανατολή. Δηλαδή, όταν ένα αυταρχικό καθεστώς εξυπηρετεί τα αµερικανικά συµφέροντα, η έλλειψη δηµοκρατίας ξαφνικά δεν θεωρείται ανυπέρβλητο εµπόδιο.

Και δεν είναι µόνο αυτό. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν εδώ και χρόνια να προωθήσουν µια µορφή συνεννόησης ή εξοµάλυνσης ανάµεσα στη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ, ακριβώς επειδή βλέπουν ότι µια τέτοια προσέγγιση θα ενίσχυε το αντι-ιρανικό στρατόπεδο και θα σταθεροποιούσε, υπό αµερικανική οµπρέλα, τον περιφερειακό συσχετισµό δυνάµεων. Με άλλα λόγια, η Ουάσινγκτον δεν κρίνει τους παίκτες της περιοχής µε βάση το αν είναι δηµοκρατικοί. Τους κρίνει µε βάση το αν είναι χρήσιµοι, ελέγξιµοι και συµβατοί µε τον στρατηγικό της σχεδιασµό.

Αυτό είναι το κλειδί για να καταλάβουµε και το Ιράν. Δεν βρίσκεται στο στόχαστρο επειδή είναι απλώς αυταρχικό. Στο στόχαστρο βρίσκεται επειδή είναι αυταρχικό και ταυτόχρονα εχθρικό, ανεξάρτητο, ενεργειακά ισχυρό και στρατηγικά απείθαρχο. Η Σαουδική Αραβία είναι επίσης αυταρχική, αλλά ενταγµένη σε µια σχέση συνεργασίας µε τις ΗΠΑ. Το Ιράν είναι αυταρχικό, αλλά αµφισβητεί την αµερικανική επιρροή και ενισχύει ένα εναλλακτικό κέντρο δύναµης. Εκεί βρίσκεται όλη η διαφορά.

Ο πνεύµονας και το κεφάλι

Άρα, το συµπέρασµα είναι απλό. Οι ΗΠΑ χτυπούν κυρίως το χρήµα και τις ροές που κρατούν το ιρανικό καθεστώς ζωντανό. Το Ισραήλ χτυπά κυρίως τη στρατιωτική του ικανότητα και την ηγεσία που το κατευθύνει. Οι Αµερικανοί πιέζουν τον πνεύµονα. Οι Ισραηλινοί σηµαδεύουν το κεφάλι. Και οι δύο, όµως, επιδιώκουν το ίδιο γενικό αποτέλεσµα: ένα Ιράν πιο αδύναµο, πιο περιορισµένο και λιγότερο ικανό να καθορίζει τους όρους του παιχνιδιού στη Μέση Ανατολή.

Γι’ αυτό ας µην παρασυρόµαστε από τα µεγάλα λόγια περί ελευθερίας. Στην περιοχή αυτή οι αποφάσεις δεν παίρνονται µε βάση τις αξίες, αλλά µε βάση την ισχύ. Και η ισχύς µετριέται σε πετρέλαιο, χρήµα, όπλα, συµµαχίες και πρόσωπα που µπαίνουν στο στόχαστρο.

* Αντιπτέραρχος ε.α.