Μπλόκα σε ρήγµα, Μαξίµου σε ρόλο σκηνοθέτη

Toυ ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

H συνάντηση των αγροτών – κτηνοτρόφων στο Μέγαρο Μαξίµου µε τον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν αποτέλεσε στιγµή λύσης για τα οξυµένα προβλήµατα του αγροτικού κόσµου. Αποτέλεσε, αντίθετα, µια καµπή: το σηµείο όπου η εικόνα της µεγάλης ενότητας, που για πρώτη φορά µετά από χρόνια άρχισε να συγκροτείται στα µπλόκα και στις πανελλαδικές κινητοποιήσεις, ράγισε εµφανώς. Και όταν ραγίζει η ενότητα ενός κοινωνικού κινήµατος, το πολιτικό κόστος µετατρέπεται γρήγορα σε δικό του βάρος.

Η κυβέρνηση πέτυχε αυτό που επιδίωκε από την αρχή: να µεταφέρει το πεδίο της σύγκρουσης από τους δρόµους και τα µπλόκα στο ασφαλές περιβάλλον του Μαξίµου, να διασπάσει την κοινή γραµµή και να παρουσιάσει την εικόνα ενός «διαλόγου» χωρίς να δεσµευτεί σε ουσιαστικές αλλαγές πολιτικής.

Η επιλογή συγκεκριµένης αντιπροσωπείας, η απουσία ενός ενιαίου οργάνου εκπροσώπησης και οι παράλληλες στάσεις εντός του αγροτικού κινήµατος δεν ήταν τυχαίες λεπτοµέρειες. Ήταν το σκηνικό πάνω στο οποίο στήθηκε ένα καλοδουλεµένο επικοινωνιακό “show”.

Για πρώτη φορά εδώ και καιρό, οι αγρότες είχαν κατορθώσει να αρθρώσουν όχι µόνο αιτήµατα επιβίωσης, αλλά και έναν συνολικό λόγο για τον ελληνικό πρωτογενή τοµέα.

Βαλβίδα αποσυµπίεσης

Η συζήτηση είχε αρχίσει να ξεφεύγει από τις αποσπασµατικές ενισχύσεις και να ακουµπά τον πυρήνα: κόστος παραγωγής, ενέργεια, νερό, υποδοµές, ΕΛΓΑ, χρέη, στρεβλώσεις της αγοράς, αθέµιτες εισαγωγές, εγκατάλειψη της υπαίθρου. Κυρίως, είχε τεθεί στο τραπέζι η ανάγκη για ένα ολοκληρωµένο εθνικό σχέδιο αγροτικής πολιτικής – κάτι που καµία κυβέρνηση δεν τόλµησε να υλοποιήσει µε συνέπεια τις τελευταίες δεκαετίες.

Αυτή η δυναµική, όµως, προϋποθέτει ενιαία φωνή. Και αυτή ακριβώς είναι που σήµερα υπονοµεύτηκε.

Αντί για µία συλλογική, δεσµευτική διαπραγµατευτική γραµµή, προέκυψαν πολλαπλά κέντρα «εκπροσώπησης», διαφορετικές ταχύτητες και διαφορετικές πολιτικές αναγνώσεις. Σε αυτό το κενό κινήθηκαν –όπως αναµενόταν– οι λεγόµενοι «γαλάζιοι» αγροτοσυνδικαλιστές: πρόσωπα και µηχανισµοί που δεν συγκρούονται µετωπικά µε την κυβερνητική στρατηγική, αλλά λειτουργούν ως βαλβίδα αποσυµπίεσης.

Το αποτέλεσµα είναι διπλά επικίνδυνο. Από τη µία, η κυβέρνηση εµφανίζεται πρόθυµη για διάλογο, µεταφέροντας την ευθύνη της κλιµάκωσης στους «αδιάλλακτους». Από την άλλη, το ίδιο το κίνηµα χάνει το βασικό του πλεονέκτηµα: τη συλλογική πίεση. Όταν η διαπραγµάτευση γίνεται αποσπασµατικά, το πολιτικό σύστηµα δεν απαντά µε στρατηγική, αλλά µε µικροδιευθετήσεις, υποσχέσεις και χρονικές µεταθέσεις.

«Παζάρι»

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο µεγαλύτερος κίνδυνος για την επόµενη µέρα. Η διάσπαση ανοίγει τον δρόµο για «παζάρι» ανά µπλόκο, ανά περιοχή, ανά κατηγορία παραγωγών. Μικρές παραχωρήσεις που µπορεί να ανακουφίζουν προσωρινά, αλλά δεν αλλάζουν τους δοµικούς όρους που στραγγαλίζουν την αγροτική παραγωγή. Η συζήτηση µετατοπίζεται από το «τι αγροτική πολιτική χρειάζεται η χώρα» στο «ποιος θα πάρει κάτι τώρα».

Παράλληλα, καλλιεργείται µια εσωτερική φθορά: καχυποψία, αλληλοκατηγορίες, διάσπαση µεταξύ «ρεαλιστών» και «αγωνιστών». Αυτό το εσωτερικό ρήγµα είναι το πιο χρήσιµο δώρο για κάθε κυβέρνηση που θέλει να κλείσει γρήγορα ένα κοινωνικό µέτωπο χωρίς να πληρώσει το πραγµατικό πολιτικό κόστος.

Και όµως, το διακύβευµα είναι µεγαλύτερο από µια συνάντηση στο Μαξίµου.

Ο πρωτογενής τοµέας βρίσκεται σε οριακό σηµείο: αυξηµένο κόστος, κλιµατική κρίση, γήρανση του αγροτικού πληθυσµού, έλλειψη επενδύσεων, εγκατάλειψη ολόκληρων περιοχών. Χωρίς ένα συνεκτικό σχέδιο, η αγροτική παραγωγή θα συνεχίσει να συρρικνώνεται, µετατρέποντας τη χώρα σε εισαγωγέα βασικών αγαθών και την ύπαιθρο σε ζώνη κοινωνικής ερήµωσης.

Η σηµερινή εικόνα δεν σηµατοδοτεί το τέλος των κινητοποιήσεων. Σηµατοδοτεί όµως ένα κρίσιµο σταυροδρόµι.

Ή το αγροτικό κίνηµα θα επανασυγκροτήσει την ενότητά του γύρω από µια καθαρή, ενιαία πρόταση για έναν ολοκληρωµένο σχεδιασµό στον πρωτογενή τοµέα, ή θα εγκλωβιστεί σε έναν κύκλο διαλόγων χωρίς αποτέλεσµα και συµβολικών κινήσεων χωρίς αντίκρισµα.

Το Μαξίµου έκανε αυτό που γνωρίζει καλά: διαχείριση εικόνας και πολιτικού χρόνου. Το ερώτηµα είναι αν οι αγρότες θα επιτρέψουν να χαθεί η πιο σοβαρή στιγµή συλλογικής διεκδίκησης των τελευταίων ετών. Γιατί χωρίς ενότητα, καµία µεγάλη αλλαγή δεν επιβάλλεται. Και χωρίς µεγάλη αλλαγή, το σηµερινό «show» θα καταγραφεί όχι ως διάλογος, αλλά ως η στιγµή που το αγροτικό κίνηµα κινδύνεψε να χάσει την ιστορική του ευκαιρία.

* Πολιτικός αναλυτής,
Δηµοσιογράφος