Αγκινάρα µε τ’ αγκάθια!

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Tης Μαριαλένας Χαραλαµποπούλου *

Η αγκινάρα (Cynara cardunculus var. scolymus) δεν είναι ένα συνηθισµένο λαχανικό.

Ανήκει στην οικογένεια των Αστεροειδών µαζί µε τους ηλίανθους και τις µαργαρίτες και ουσιαστικά αυτό που καταναλώνουµε, είναι ένα βρώσιµο λουλούδι!

Το λουλούδι της, που είναι γνωστό και σαν Cynara, τιµά την µυθική Κινάρα, µια όµορφη κοπέλα από την Σικελία, που σύµφωνα µε τον ελληνικό µύθο, ο Δίας την ερωτεύτηκε και αποφάσισε να την πάρει µαζί του στον Όλυµπο.

Η Κινάρα όµως νοστάλγησε την οικογένειά της και άρχισε να πηγαίνει κρυφά στο σπίτι της, εξοργίζοντας τόσο πολύ τον Δία, που την µεταµόρφωσε στην γνωστή µας αγκινάρα!

Οι περιπέτειες της αγκινάρας µόλις άρχισαν!

Τον 16ο αιώνα, µια γυναίκα κινδύνευε να δεχτεί πυρά ως σεξουαλικά αχαλίνωτη εάν τολµούσε να γευτεί αγκινάρα σε δηµόσια θέα!

Εκείνη την εποχή, οι αγκινάρες θεωρούνταν ισχυρό αφροδισιακό και επιτρεπόταν να τις απολαµβάνουν µόνο οι άνδρες!

Φυσικά, η Αικατερίνη των Μεδίκων η οποία λάτρευε τις αγκινάρες, δεν υπάκουσε σε αυτόν τον κανόνα και σκανδάλισε την αυλή του συζύγου της, του Γάλλου βασιλιά Ερρίκου Β’, τρώγοντας αγκινάρες… σε κοινή θέα!

Οι συµπατριώτες της άρχισαν να συσχετίζουν τις γαστρονοµικές µε τις σεξουαλικές της αδυναµίες, εκείνη όµως χωρίς να υπολογίσει όσα της καταλόγιζαν, προέτρεπε και τις άλλες γυναίκες να την µιµηθούν.

Η Αικατερίνη των Μεδίκων λοιπόν «εκδηµοκράτισε» την κατανάλωση της αγκινάρας και έτσι µπορούµε κι εµείς οι γυναίκες να καταναλώνουµε ένα «ανδρικό» τρόφιµο!

Αλλά οι περιπέτειες της αγκινάρας δεν σταµατούν εκεί.

Τον Απρίλιο του 1604, οι ψητές αγκινάρες έγιναν η αιτία να τραβήξει το σπαθί του ο Ιταλός ζωγράφος Καραβάτζιο, γνωστός για το εκρηκτικό του ταπεραµέντο και ενώ βρισκόταν µε τους φίλους του σε µια ταβέρνα, στον σερβιτόρο που αρνήθηκε να του πει εάν οι αγκινάρες στο πιάτο του είχαν ψηθεί µε λάδι ή βούτυρο!

Το 1948, στο Κάστροβιλ της Καλιφόρνια, την ονοµαζόµενη «πρωτεύουσα της αγκινάρας» λόγω της µεγάλης παραγωγής της, πραγµατοποιείται το πρώτο φεστιβάλ για την προώθηση του λαχανικού.

Καλεσµένη ήταν η – άγνωστη εκείνη την εποχή – Μέριλιν Μονρό, η οποία στέφθηκε «Βασίλισσα της Αγκινάρας»!

Η «καρδιά» της αγκινάρας

«Να την δεις να φοβηθείς, να τη φας να γλυκαθείς»!

Η αγκινάρα είναι όµορφη, τρυφερή, γεµάτη χαρίσµατα και η καρδιά της είναι το πιο τρυφερό, νόστιµο και θρεπτικό µέρος του φυτού, που βρίσκεται στην βάση του µπουµπουκιού κάτω από τα σκληρά εξωτερικά φύλλα.

Αποτελεί εκλεκτό µεζέ, πλούσιο σε αντιοξειδωτικά, και καταναλώνεται ωµή, βραστή ή µαγειρεµένη (αγκινάρες αλά πολίτα, ογκρατέν, σαλάτες).

Η λεπτή γεύση της θυµίζει ξηρό καρπό και την κατατάσσει ανάµεσα στα πιο ραφινάτα λαχανικά.

Οι Κρητικοί συνηθίζουν να τρώνε τις τρυφερές, εσωτερικές καρδιές της αγκινάρας, µε λεµόνι και αλάτι, που ταιριάζει µε την δυνατή γεύση της ρακής αλλά και οι Ιταλοί δηµιουργούν εκπληκτικές φρέσκες σαλάτες µαζί µε άφθονη παρµεζάνα και λαδολέµονο.

Επίσης, στην Ιταλία παρασκευάζονται λικέρ µε εκχύλισµα αγκινάρας στην συνταγή τους και θεωρούνται λύση για γαστρεντερικές ενοχλήσεις και δυσπεψία.

«Κόντρα στην φθορά της µοντέρνας ζωής, εµπιστεύσου τις υγιεινές αρετές της αγκινάρας!», διατυµπάνισε ένα τηλεοπτικό σποτ πριν από αρκετά χρόνια.

Η αγκινάρα έχει αποδειχθεί και επιστηµονικά ότι είναι πολύ ωφέλιµη για την υγεία µας και οι θεραπευτικές της ιδιότητες είναι πολλές.

Παλαιότερα, την χρησιµοποιούσαν στην ιατρική ως θεραπεία για τον ίκτερο.

Τα φύλλα της περιέχουν κυναρίνη και σιλυµαρίνη, που προστατεύουν το συκώτι, βοηθούν στην αναγέννηση των ηπατικών κυττάρων και ενισχύουν την παραγωγή χολής, διευκολύνοντας την πέψη των λιπαρών.

Είναι πλούσια σε βιταµίνες Β, ασβέστιο, φώσφορο, µεταλλικά άλατα, σίδηρο και κάλιο.

Επίσης, µειώνει την LDL χοληστερόλη, ρυθµίζει την αρτηριακή πίεση και προσφέρει αίσθηµα κορεσµού χάρη στην υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και πρωτεΐνη, καθιστώντας την ιδανική για διαχείριση βάρους.

Παρόλο που οι αγκινάρες είναι ευεργετικές, η κατανάλωσή τους δεν συνιστάται σε όσους πάσχουν από σύνδροµο ευερέθιστου εντέρου, καθώς η υψηλή περιεκτικότητά τους σε φρουκτάνες (ένας τύπος ζυµώσιµων ινών) θα µπορούσε να προκαλέσει φούσκωµα και κοιλιακές κράµπες.

Ακόµη, λόγω της αυξηµένης παραγωγής χολής, άτοµα µε προβλήµατα στην χοληδόχο κύστη ή πέτρες θα πρέπει να συµβουλεύονται γιατρό πριν την κατανάλωση.

Σε περίπτωση αλλεργίας στην γύρη, η αγκινάρα θα µπορούσε να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις, όπως κνίδωση ή αναπνευστικές δυσκολίες.

Παραγωγή

Οι αγκινάρες κατάγονται από την λεκάνη της Μεσογείου και υπάρχουν περισσότερες από 140 ποικιλίες αλλά για εµπορικούς σκοπούς καλλιεργούνται λιγότερες από 40.

Η Αίγυπτος, η Ιταλία και η Ισπανία παράγουν πάνω από το µισό της ετήσιας παγκόσµιας παραγωγής ενώ στις Η.Π.Α. το 99% της παραγωγής καλλιεργείται στην Καλιφόρνια.

Στην Ελλάδα, η µεγαλύτερη καλλιέργεια και παραγωγή αγκινάρας γίνεται στα Ίρια Αργολίδας και έχει χαρακτηριστεί προϊόν ΠΓΕ.

Ιδιαίτερη είναι η άγρια αγκινάρα της Τήνου µε την µοναδική της γεύση αλλά και οι άγριες αγκινάρες της Εύβοιας, της Μικροµάνης Μεσσηνίας και της Κρήτης.

Πηγές:

• Rupp, R. (2014).The History of Artichokes[https://www.nationalgeographic.com/culture/article/artichokes]
• Artichokes History[https://whatscookingamerica.net/]

* Γεωπόνος,
Τεχνολόγος τροφίµων, Γ.Π.Α.