Θεόδωρος Τσίκας: Τα όρια της τραµπικής εξουσίας

Οι ενδιάµεσες εκλογές στις ΗΠΑ επιφύλαξαν µια σηµαντική πολιτική ανατροπή.

Οι Δηµοκρατικοί ανέκτησαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων, όσο και της Γερουσίας, στερώντας από τον Ντόναλντ Τραµπ την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που διέθετε το Ρεπουµπλικανικό Κόµµα. Το αποτέλεσµα συνιστά σαφή αποδοκιµασία της πολιτικής του προέδρου, µόλις δύο χρόνια µετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.

Οι αιτίες της εκλογικής µεταστροφής

Η εκλογική ανατροπή δεν οφείλεται σε έναν µόνο παράγοντα. Η ακρίβεια, το αυξηµένο κόστος ζωής και η δυσαρέσκεια για την οικονοµική κατάσταση αποτέλεσαν καθοριστικούς λόγους. Σηµαντική επίδραση είχε και ο οκτάµηνος πόλεµος µε το Ιράν, εξαιτίας των οικονοµικών επιπτώσεών του, ιδιαίτερα στην ενέργεια. Παράλληλα, η ανησυχία για τη λειτουργία των δηµοκρατικών θεσµών και ο τρόπος άσκησης της προεδρικής εξουσίας συνέβαλαν στη διαµόρφωση ενός ευρύτερου κλίµατος αµφισβήτησης.

Οι ψηφοφόροι έστειλαν ένα σαφές µήνυµα: η εκλογική νίκη του 2024 δεν αποτελούσε λευκή επιταγή για τον πρόεδρο. Η πολιτική του δεν απέκτησε απεριόριστη κοινωνική νοµιµοποίηση.

Τα θεσµικά αντίβαρα επανέρχονται

Η απώλεια και των δύο Σωµάτων του Κογκρέσου αλλάζει ουσιαστικά τους όρους διακυβέρνησης. Ο Τραµπ διατηρεί τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, δεν θα µπορεί όµως να προωθεί µε την ίδια ευκολία τη νοµοθετική ατζέντα του. Οι Δηµοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να µπλοκάρουν πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, να ασκούν κοινοβουλευτικό έλεγχο και να διερευνούν τις αποφάσεις της.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σηµασία σε µια περίοδο, κατά την οποία ο πρόεδρος έχει επιδιώξει να διευρύνει τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας. Το αµερικανικό σύστηµα θεσµικών ελέγχων και ισορροπιών αποκτά ξανά έναν ισχυρότερο κοινοβουλευτικό πόλο απέναντι στον Λευκό Οίκο.

Το µέλλον των δύο κοµµάτων

Η νίκη των Δηµοκρατικών δεν σηµαίνει, ωστόσο, ότι ο τραµπισµός ηττήθηκε οριστικά. Το κίνηµα MAGA εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή κοινωνική και πολιτική βάση. Ούτε οι Δηµοκρατικοί έχουν αποδείξει ότι διαθέτουν ήδη µια συνεκτική και πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Καλούνται τώρα να αξιοποιήσουν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία τους και να δώσουν απαντήσεις στα οικονοµικά και κοινωνικά προβλήµατα των πολιτών.

Ταυτόχρονα, ανοίγει µια δύσκολη συζήτηση στο εσωτερικό των Ρεπουµπλικανών. Η σχεδόν πλήρης ταύτιση του κόµµατος µε τον Τραµπ του προσέφερε εκλογικά πλεονεκτήµατα, αλλά δηµιουργεί πλέον και πολιτικά διλήµµατα. Θα εξακολουθήσει να αποτελεί το κόµµα του MAGA ή θα αναζητήσει µια ευρύτερη πολιτική και κοινωνική εκπροσώπηση; Το ερώτηµα συνδέεται άµεσα µε τη διαδοχή του Τραµπ και τις προεδρικές εκλογές του 2028.

Οι ενδιάµεσες εκλογές δεν τερµατίζουν την πολιτική κυριαρχία του Τραµπ. Αλλάζουν, όµως, τους όρους άσκησής της. Και υπενθυµίζουν ότι, ακόµη και ένας πρόεδρος µε ισχυρή προσωπική επιρροή δεν µπορεί να αγνοεί επ’ αόριστον τα θεσµικά αντίβαρα και τις κοινωνικές αντιδράσεις.

* Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήµονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράµµατος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονοµικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)