Το ευρωπαϊκό σενάριο για πιθανή «έξοδο» από την εργασία στα 68 από το 2030

Σενάρια για πιθανή αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 67 στα 68 έτη εξετάζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με το βλέμμα στραμμένο στις δημογραφικές εξελίξεις και στις επιπτώσεις τους για την αγορά εργασίας και τα ασφαλιστικά συστήματα. Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τη δημοσίευση των στοιχείων και των προβολών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της έκθεσης Ageing Report 2027.

Η έκθεση δεν προαναγγέλλει άμεση αλλαγή στην Ελλάδα ούτε αποτελεί απόφαση για αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης. Καταγράφει, ωστόσο, τις τάσεις που αναμένεται να διαμορφώσουν τα επόμενα χρόνια τη σχέση μεταξύ εργαζομένων και συνταξιούχων. Η γήρανση του πληθυσμού, η υποχώρηση του ενεργού εργατικού δυναμικού και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργούν νέα δεδομένα για τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων.

Τι προβλέπει το ευρωπαϊκό σενάριο για συνταξιοδότηση στα 68

Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών προβολών βρίσκεται το ενδεχόμενο σύνδεσης της παραμονής στην εργασία με τις δημογραφικές μεταβολές. Καθώς οι πολίτες ζουν περισσότερα χρόνια, τα κράτη-μέλη καλούνται να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα χρηματοδοτούν τις συντάξεις και θα διατηρούν ισορροπία μεταξύ εισφορών και παροχών.

Για την Ελλάδα, το γενικό όριο ηλικίας συνταξιοδότησης παραμένει σήμερα στα 67 έτη. Ωστόσο, οι προβλέψεις για την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστεί, μετά το 2030, μια αναπροσαρμογή προς τα 68 έτη. Ένα τέτοιο σενάριο δεν θα εφαρμοζόταν αυτόματα, αλλά θα απαιτούσε θεσμική αξιολόγηση και σχετική απόφαση από την ελληνική πολιτεία.

Οι εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής λειτουργούν ως εργαλείο ανάλυσης και προγραμματισμού. Δεν επιβάλλουν αλλαγές στα εθνικά συνταξιοδοτικά συστήματα ούτε αντικαθιστούν τις αποφάσεις των κυβερνήσεων. Παρ’ όλα αυτά, παρέχουν σημαντικές ενδείξεις για τις πιέσεις που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τα ασφαλιστικά ταμεία στο μέλλον.

Η σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής

Στην Ελλάδα ισχύει από το 2012 νομοθετική πρόβλεψη που συνδέει τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής μετά το 65ο έτος. Με βάση το συγκεκριμένο πλαίσιο, τα όρια πρέπει να αξιολογούνται ανά τριετία, ώστε να εξετάζεται αν οι μεταβολές στη διάρκεια ζωής δικαιολογούν κάποια προσαρμογή.

Οι επανεξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2021 και το 2024 δεν οδήγησαν σε αλλαγές. Οι συνθήκες που επικράτησαν κατά την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού, αλλά και οι επιμέρους δημογραφικές και οικονομικές εξελίξεις, επηρέασαν την αξιολόγηση. Έτσι, το ισχύον πλαίσιο παρέμεινε αμετάβλητο και το όριο συνταξιοδότησης εξακολουθεί να βρίσκεται στα 67 έτη.

Η επόμενη αξιολόγηση έχει προγραμματιστεί για το 2027. Με βάση τις μέχρι σήμερα εκτιμήσεις, δεν φαίνεται να αναμένεται άμεση διαφοροποίηση των ισχυόντων ορίων. Αυτό, όμως, δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η συζήτηση να επανέλθει πιο έντονα τα επόμενα χρόνια, ιδίως αν επιβεβαιωθούν οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις για το προσδόκιμο ζωής.

Γιατί το 2030 θεωρείται κρίσιμο σημείο

Το 2030 αναδεικνύεται σε χρονικό ορόσημο επειδή τότε αναμένεται να έχουν αποτυπωθεί με μεγαλύτερη σαφήνεια οι αλλαγές στη δημογραφική σύνθεση της χώρας. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει σταδιακή αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων πολιτών, ενώ παράλληλα μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας.

Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει άμεσα το ασφαλιστικό σύστημα. Όσο περιορίζεται ο αριθμός των εργαζομένων που καταβάλλουν εισφορές και αυξάνεται ο αριθμός των συνταξιούχων, τόσο ενισχύεται η ανάγκη για πολιτικές που θα διασφαλίζουν τη χρηματοδοτική ισορροπία. Η παράταση του εργασιακού βίου αποτελεί μία από τις επιλογές που εξετάζονται διεθνώς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι η μοναδική ή ότι θα εφαρμοστεί υποχρεωτικά.

Παράλληλα, μια ενδεχόμενη αύξηση του ορίου στα 68 θα μπορούσε να συνοδευτεί από συζητήσεις για την απασχόληση μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων, την προσαρμογή των θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Η δημογραφική αλλαγή δεν αφορά μόνο τις συντάξεις, αλλά και το σύνολο της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.

Δεν έχει ληφθεί απόφαση για αύξηση του ορίου

Παρά τη δημοσιότητα που έχουν λάβει τα σχετικά σενάρια, δεν υπάρχει σήμερα απόφαση για αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει τάσεις, επεξεργάζεται δημογραφικές προβολές και αξιολογεί τις πιθανές οικονομικές συνέπειες. Η αρμοδιότητα για τη θέσπιση ή την αλλαγή των ορίων ανήκει στην ελληνική κυβέρνηση και προϋποθέτει πολιτική και νομοθετική διαδικασία.

Επομένως, οι ασφαλισμένοι δεν θα πρέπει να θεωρούν δεδομένη τη μετάβαση από τα 67 στα 68 έτη. Το ενδεχόμενο αφορά ένα μακροπρόθεσμο σενάριο, το οποίο θα εξαρτηθεί από τα πραγματικά στοιχεία για το προσδόκιμο ζωής, τη δημογραφική εξέλιξη, την πορεία της απασχόλησης και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.

Η συζήτηση για τη συνταξιοδότηση στα 68 από το 2030 παραμένει, προς το παρόν, αντικείμενο προβλέψεων και όχι ειλημμένη απόφαση. Η αξιολόγηση του 2027 αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό σταθμό, ενώ οι επόμενες εξελίξεις θα κρίνουν αν το σενάριο θα παραμείνει θεωρητικό ή αν θα οδηγήσει σε ουσιαστικές προτάσεις για τα όρια ηλικίας. Μέχρι τότε, το γενικό όριο συνταξιοδότησης στην Ελλάδα παραμένει στα 67 έτη.