Ένας στους τρεις 15χρονους στην ΕΕ υστερεί σε ανάγνωση και μαθηματικά

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις Βρυξέλλες το νέο «Πακέτο για την Εκπαίδευση και τις Δεξιότητες», σε μια προσπάθεια να ανακόψει την υποχώρηση των βασικών δεξιοτήτων των μαθητών, να ενισχύσει την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στα σχολεία και να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες ελλείψεις εκπαιδευτικών. Τα στοιχεία που παρουσίασε η Επιτροπή είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: ένας στους τρεις 15χρονους στην ΕΕ υστερεί στην ανάγνωση ή στα μαθηματικά, γεγονός που επηρεάζει όχι μόνο την εκπαιδευτική πορεία των νέων, αλλά και την ανταγωνιστικότητα, την κοινωνική συνοχή και τη δημοκρατική λειτουργία της Ευρώπης.

Το πακέτο περιλαμβάνει δύο προτάσεις συστάσεων του Συμβουλίου —μία για τις βασικές δεξιότητες και μία για την ενίσχυση της ελκυστικότητας του εκπαιδευτικού επαγγέλματος— καθώς και νέα στρατηγική για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση έως το 2030.

Ένας στους τρεις 15χρονους στην ΕΕ υστερεί σε βασικές δεξιότητες

Σύμφωνα με την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2025, το 33,9% των 15χρονων μαθητών στην ΕΕ καταγράφει χαμηλές επιδόσεις στα μαθηματικά. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ανάγνωση ανέρχεται στο 31,3%, ενώ στις φυσικές επιστήμες φτάνει το 25,9%.

Την ίδια στιγμή, οι μαθητές που επιτυγχάνουν κορυφαίες επιδόσεις παραμένουν περιορισμένοι. Το ποσοστό των αριστούχων δεν ξεπερνά το 6,8% σε κανένα από τα τρία βασικά πεδία. Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει ένα διπλό πρόβλημα: αφενός, μεγάλος αριθμός μαθητών δεν αποκτά τις απαραίτητες γνώσεις για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής και της αγοράς εργασίας· αφετέρου, τα εκπαιδευτικά συστήματα δυσκολεύονται να καλλιεργήσουν στο μέγιστο βαθμό τις δυνατότητες των πιο προχωρημένων μαθητών.

Παρουσιάζοντας τις προτάσεις της Επιτροπής, η εκτελεστική αντιπρόεδρος Ρόξανα Μίνζατου υπογράμμισε ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση. Όπως σημείωσε, οι χαμηλές επιδόσεις συνδέονται άμεσα με την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, τη δημοκρατία και την ετοιμότητα των κοινωνιών να αντιμετωπίσουν μελλοντικές προκλήσεις. Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε από την πλευρά της ότι «μια ισχυρότερη Ευρώπη ξεκινά από ενδυναμωμένους νέους».

Η Ελλάδα στους ιδρυτές της ψηφιακής εκπαιδευτικής κοινοπραξίας

Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει το ψηφιακό σκέλος του νέου πακέτου. Στις 3 Νοεμβρίου, η Επιτροπή σύστησε την Ευρωπαϊκή Κοινοπραξία Ψηφιακών Υποδομών για την Εκπαίδευση, γνωστή ως EDU-EDIC, ύστερα από αίτημα οκτώ ιδρυτικών κρατών μελών. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Ελλάδα.

Στην κοινοπραξία συμμετέχουν επίσης η Ολλανδία, η οποία έχει αναλάβει τον συντονισμό, η Γαλλία, η Ισπανία, η Κροατία, η Σλοβενία, η Φινλανδία και το Βέλγιο. Τα υπόλοιπα κράτη μέλη θα μπορούν να προσχωρήσουν αργότερα είτε ως πλήρη μέλη είτε ως παρατηρητές.

Στόχος είναι η συγκέντρωση πόρων και τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και λειτουργία ευρωπαϊκών ψηφιακών εργαλείων για τα σχολεία. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δημιουργία ασφαλών υποδομών για την αποθήκευση εκπαιδευτικού υλικού στο νέφος, με κοινές τεχνικές προδιαγραφές και, όπου αυτό κριθεί σκόπιμο, κοινές διαδικασίες προμηθειών.

Η εκτελεστική αντιπρόεδρος Χένα Βίρκουνεν χαρακτήρισε την EDU-EDIC σημαντικό βήμα προς την τεχνολογική κυριαρχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε έναν κρίσιμο τομέα. Η συνεργασία αυτή αναμένεται να περιορίσει τον κατακερματισμό των ψηφιακών λύσεων και να προσφέρει στα σχολεία πιο ασφαλή, αξιόπιστα και διαλειτουργικά εργαλεία.

Πιστοποιητικό γραμματισμού στην τεχνητή νοημοσύνη

Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να εφαρμόσει πιλοτικά, από το σχολικό έτος 2027-2028, ένα Πιστοποιητικό Γραμματισμού στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Το πιστοποιητικό θα βασίζεται σε πλαίσιο που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ και θα αποσκοπεί στην καλλιέργεια πρακτικών και κριτικών δεξιοτήτων.

Οι μαθητές, για παράδειγμα, θα πρέπει να είναι σε θέση να εντοπίζουν ένα λάθος σε απάντηση συστήματος τεχνητής νοημοσύνης και να εξηγούν με ποιον τρόπο επαλήθευσαν την πληροφορία. Η προσέγγιση αυτή δεν περιορίζεται στη χρήση ψηφιακών εργαλείων, αλλά δίνει έμφαση στην κριτική σκέψη, την υπεύθυνη αξιοποίηση της τεχνολογίας και την ικανότητα ελέγχου των αποτελεσμάτων της.

Παράλληλα, προτείνεται μια Ευρωπαϊκή Δέσμευση για Υγιείς Οθόνες. Η πρωτοβουλία θα περιλαμβάνει κοινά εργαλεία και κατευθύνσεις για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, την προστασία των παιδιών και τη διαχείριση του χρόνου που περνούν οι μαθητές μπροστά σε οθόνες.

Συμμαχίες σχολείων για την ενίσχυση των δεξιοτήτων

Η πρόταση για τις βασικές δεξιότητες καλεί τα κράτη μέλη να τις καταστήσουν εθνική προτεραιότητα και να εργαστούν με ορίζοντα τους στόχους που υιοθετήθηκαν τον Ιούνιο για το 2030. Οι στόχοι προβλέπουν τη μείωση του ποσοστού των μαθητών με χαμηλές επιδόσεις κάτω από το 15% και την αύξηση του ποσοστού των αριστούχων τουλάχιστον στο 12%.

Στο πλαίσιο αυτό, θα δημιουργηθούν νέες Ευρωπαϊκές Σχολικές Συμμαχίες. Σχολεία και εκπαιδευτικές αρχές από διαφορετικές χώρες θα συνεργάζονται σε βάθος χρόνου, εφαρμόζοντας μετρήσιμα σχέδια βελτίωσης σε τουλάχιστον μία βασική δεξιότητα.

Η στήριξη των συμμαχιών μέσω του Erasmus+ αναμένεται να ξεκινήσει το 2027, με στόχο τη δημιουργία έως και 100 νέων συνεργασιών κάθε χρόνο από το 2028.

Γήρανση του εκπαιδευτικού προσωπικού και ελλείψεις

Εξίσου κρίσιμη είναι η κατάσταση του εκπαιδευτικού προσωπικού. Μόλις το 8% των εκπαιδευτικών στην ΕΕ είναι κάτω των 30 ετών, ενώ περίπου τέσσερις στους δέκα είναι ηλικίας 50 ετών και άνω. Η γήρανση του κλάδου, σε συνδυασμό με τις δυσκολίες προσέλκυσης νέων ανθρώπων, απειλεί τη σταθερότητα και την ποιότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων.

Η Ατζέντα της ΕΕ για τους Εκπαιδευτικούς προτείνει μείωση της γραφειοκρατίας, βελτίωση των συνθηκών εργασίας και σαφέστερες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης. Προβλέπει επίσης τακτικό ευρωπαϊκό διάλογο με τα συνδικάτα και τους εργοδότες του κλάδου, ώστε οι πολιτικές να ανταποκρίνονται καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες των εκπαιδευτικών.

Η επαγγελματική εκπαίδευση ως πρώτη επιλογή

Η νέα στρατηγική για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση επιδιώκει να την καταστήσει ισότιμη και ελκυστική πρώτη επιλογή για τους νέους. Σχεδόν το 70% των επαγγελμάτων που αντιμετωπίζουν τις σοβαρότερες ελλείψεις προσωπικού βασίζεται σε επαγγελματικές δεξιότητες. Στους τομείς αυτούς περιλαμβάνονται οι κατασκευές, η υγεία, η μεταποίηση και η ενέργεια.

Παράλληλα, οκτώ στις δέκα μικρομεσαίες επιχειρήσεις δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να βρουν εργαζομένους με τις απαιτούμενες γνώσεις και δεξιότητες. Από το 2028, το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας θα μπορεί για πρώτη φορά να χρηματοδοτεί δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης, ενισχύοντας τη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της οικονομίας.

Οι επόμενες κινήσεις των κρατών μελών

Οι δύο προτάσεις συστάσεων θα εξεταστούν από το Συμβούλιο. Δεν δημιουργούν νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις, καθώς η οργάνωση και λειτουργία των εκπαιδευτικών συστημάτων παραμένει εθνική αρμοδιότητα. Ωστόσο, λειτουργούν ως κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο και καλούν τις κυβερνήσεις να αναλάβουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.

Η εφαρμογή του πακέτου θα εγκαινιαστεί στις 20 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια ευρωπαϊκής διάσκεψης για την εκπαίδευση και τις δεξιότητες που διοργανώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Ρόξανα Μίνζατου κάλεσε τις εθνικές κυβερνήσεις να τοποθετήσουν την εκπαίδευση στον πυρήνα των οικονομικών στρατηγικών και των προϋπολογισμών τους.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος που αποτυπώνει η διαπίστωση ότι ένας στους τρεις 15χρονους στην ΕΕ υστερεί σε ανάγνωση και μαθηματικά απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, επαρκή χρηματοδότηση και στενή συνεργασία μεταξύ κρατών, σχολείων, εκπαιδευτικών και οικογενειών. Η επίτευξη των στόχων έως το 2030, όπως προειδοποίησε η Επιτροπή, θα χρειαστεί πραγματική και μεγάλη προσπάθεια.