Πώς η χρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει βλάβη στην καρδιά

Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλεί αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία της καρδιάς πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν προειδοποιητικά συμπτώματα. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μεγάλης μελέτης στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 480.000 ενήλικες από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα υψηλότερα επίπεδα φλεγμονής συνδέονταν με παχύτερα τοιχώματα της καρδιάς, μικρότερες κοιλότητες και μειωμένη ικανότητα της καρδιάς να γεμίζει αποτελεσματικά με αίμα. Οι μεταβολές αυτές μπορεί να εξελίσσονται αθόρυβα επί χρόνια και, μακροπρόθεσμα, να συμβάλλουν στην εμφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας.

Παράλληλα, οι άνθρωποι με τα υψηλότερα επίπεδα φλεγμονής αντιμετώπιζαν 43% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου σε σύγκριση με εκείνους που είχαν τα χαμηλότερα επίπεδα. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη στενή σχέση ανάμεσα στη χρόνια φλεγμονή, τον τρόπο ζωής, την ψυχική υγεία και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.

Χρόνια φλεγμονή και αλλαγές στη δομή της καρδιάς

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Εργαστηρίου Ιατρικών Επιστημών του Συμβουλίου Ιατρικής Έρευνας (MRC Laboratory of Medical Sciences – LMS) και του Imperial College London. Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα της UK Biobank, συνδυάζοντας απεικονιστικές εξετάσεις της καρδιάς, γενετικές πληροφορίες και αποτελέσματα αιματολογικών εξετάσεων.

Για την αξιολόγηση της φλεγμονής εξέτασαν τα επίπεδα του GlycA, γνωστού και ως glycoprotein acetyls. Πρόκειται για έναν βιοδείκτη του αίματος που αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη φλεγμονώδη δραστηριότητα στον οργανισμό. Σε αντίθεση με μια οξεία φλεγμονή, η οποία αποτελεί φυσιολογική αντίδραση σε τραυματισμό ή λοίμωξη, η χρόνια φλεγμονή παραμένει ενεργή σε χαμηλό επίπεδο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αυτή η παρατεταμένη ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος μπορεί να επιβαρύνει τα αγγεία και τα όργανα. Έχει ήδη συνδεθεί με παθήσεις όπως ο διαβήτης, ο καρκίνος και ορισμένες νευροεκφυλιστικές διαταραχές. Τα νέα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η επίμονη φλεγμονή μπορεί να επηρεάζει και την καρδιά, ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς προηγούμενη διάγνωση καρδιοπάθειας.

Όπως επισήμανε ο καθηγητής Ντέκλαν Ο’Ρίγκαν, εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να ζουν με «κρυφή» φλεγμονή, η οποία μεταβάλλει σταδιακά την καρδιά και προκαλεί μακροχρόνιες βλάβες χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Πώς η χρόνια φλεγμονή επηρεάζει την καρδιακή λειτουργία

Όταν τα τοιχώματα της καρδιάς παχαίνουν και οι καρδιακές κοιλότητες μικραίνουν, η καρδιά μπορεί να δυσκολεύεται να χαλαρώσει και να γεμίσει με αίμα. Η κατάσταση αυτή συνδέεται με τη διαστολική δυσλειτουργία και μπορεί να εξελιχθεί σε έναν τύπο καρδιακής ανεπάρκειας με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης.

Στα αρχικά στάδια, οι αλλαγές αυτές συχνά δεν προκαλούν έντονα συμπτώματα. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, μπορεί να εμφανιστούν δύσπνοια, κόπωση, μειωμένη αντοχή στην άσκηση ή πρήξιμο στα κάτω άκρα. Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει επομένως ότι η καρδιά παραμένει ανεπηρέαστη.

Η υψηλή φλεγμονώδης δραστηριότητα μπορεί επίσης να συμβάλλει στη βλάβη των αγγείων και στην επιτάχυνση της αθηροσκλήρωσης. Αυτό ενδέχεται να αυξάνει την πιθανότητα σχηματισμού πλακών στις αρτηρίες, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Ο ρόλος των κοινωνικών συνθηκών, της ψυχικής υγείας και της γενετικής

Στη μελέτη, τα υψηλότερα επίπεδα φλεγμονής παρουσίασαν στενή συσχέτιση με την οικονομική ανέχεια, την κακή ψυχική υγεία, το κάπνισμα και την αυξημένη ποσότητα σωματικού λίπους. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να επηρεάζουν την καρδιαγγειακή υγεία άμεσα ή έμμεσα, μέσω της παρατεταμένης ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος.

Το χρόνιο στρες, η κατάθλιψη και οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο, τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και την τήρηση μιας θεραπείας. Παράλληλα, το κάπνισμα και η παχυσαρκία συνδέονται με διεργασίες που ενισχύουν τη φλεγμονή και επιβαρύνουν τα αγγεία.

Ωστόσο, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η μελέτη ήταν παρατηρητική. Αυτό σημαίνει ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχετίσεις, αλλά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Η γενετική φαίνεται επίσης να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να είναι εκ φύσεως πιο ανθεκτικοί, ενώ άλλοι πιο ευάλωτοι στις φλεγμονώδεις επιδράσεις διαφορετικών τρόπων ζωής. Η γενετική προδιάθεση, όμως, δεν σημαίνει ότι η καρδιοπάθεια είναι αναπόφευκτη. Η διακοπή του καπνίσματος, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η ισορροπημένη διατροφή και η τακτική άσκηση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον συνολικό κίνδυνο.

Νέες πιθανότητες για πρόληψη και θεραπεία

Οι ερευνητές εντόπισαν φλεγμονώδεις πρωτεΐνες από τις οικογένειες των ιντερλευκινών-1 και του TNF ως πιθανούς παράγοντες που συμβάλλουν στις δομικές αλλοιώσεις της καρδιάς. Ορισμένες από αυτές αποτελούν ήδη στόχο φαρμάκων που εξετάζονται σε κλινικές δοκιμές.

Το στοιχείο αυτό δημιουργεί την προοπτική ανάπτυξης θεραπειών που θα περιορίζουν συγκεκριμένες φλεγμονώδεις διεργασίες πριν προκαλέσουν μη αναστρέψιμες βλάβες. Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί εάν η στοχευμένη αντιμετώπιση της φλεγμονής μπορεί πράγματι να προλάβει την καρδιακή ανεπάρκεια, το έμφραγμα και το εγκεφαλικό επεισόδιο.

Ένα ακόμη σημαντικό ενδεχόμενο είναι ο συνδυασμός αιματολογικών εξετάσεων, απεικονιστικών τεχνικών και γενετικών βαθμολογιών κινδύνου. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να εντοπίζονται νωρίτερα οι άνθρωποι που είναι περισσότερο ευάλωτοι και να λαμβάνουν εξατομικευμένες προληπτικές παρεμβάσεις.

Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να δρα σιωπηλά, αλλά η επίδρασή της στην καρδιά δεν πρέπει να υποτιμάται. Η έγκαιρη αντιμετώπιση παραγόντων όπως το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και το χρόνιο στρες μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του κινδύνου. Παρότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα, τα σημερινά δεδομένα δείχνουν ότι η πρόληψη της χρόνιας φλεγμονής αποτελεί σημαντικό μέρος της προστασίας της καρδιαγγειακής υγείας.