Ο Κάθετος Διάδρομος στρατηγικό πλεονέκτημα για την Ελλάδα που γίνεται κόμβος εξαγωγών LNG σε έναν δύσκολο ευρωπαϊκό χειμώνα

Η Ελλάδα ενισχύει σταδιακά τον ρόλο της στην περιφερειακή αγορά φυσικού αερίου, καθώς από απλός καταναλωτής εξελίσσεται σε πύλη εισόδου και διαμετακόμισης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η εξέλιξη αυτή, όπως αναφέρει η Grant Thornton Ελλάδας, δημιουργεί στρατηγικό πλεονέκτημα για τη χώρα, αλλά συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις σε επίπεδο προμηθειών, υποδομών και διαχείρισης κινδύνων. Η έκθεση επισημαίνει ότι η ελληνική αγορά έχει πιο συγκεντρωμένο προφίλ κινδύνου σε σχέση με την ευρωπαϊκή αγορά. Στους βασικούς παράγοντες περιλαμβάνονται η έλλειψη υποδομών αποθήκευσης φυσικού αερίου, η υψηλή έκθεση στις τιμές spot του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καθώς και η μεγάλη εξάρτηση της ηλεκτροπαραγωγής από το φυσικό αέριο. Ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής απορροφά περίπου τα δύο τρίτα της εγχώριας ζήτησης φυσικού αερίου, γεγονός που συνδέει άμεσα τις τιμές του καυσίμου με το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, σημαντική ροή φυσικού αερίου μέσω αγωγών θα πρέπει να αντικατασταθεί έως τον Νοέμβριο του 2027, αυξάνοντας τις ανάγκες για εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας.

Οι πιέσεις στην αγορά και τα αποθέματα

Η έκθεση αναφέρει ότι οι πιέσεις στην αγορά φυσικού αερίου δεν αναμένεται να σταματήσουν έως το τέλος της περιόδου θέρμανσης. Ο στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου στο 90% έως την 1η Δεκεμβρίου. Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να αποκλίνουν έως και 10 ποσοστιαίες μονάδες από τον στόχο, όταν επικρατούν δύσκολες συνθήκες στην αγορά. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα επιπλέον απόκλισης κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες, κατόπιν απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Από επίπεδο 72% τον Οκτώβριο, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου (ENTSOG) εκτιμά ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να φτάσει σε πληρότητα αποθηκών 90% έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2027, εφόσον υπάρχει επαρκής διαθεσιμότητα LNG. Εάν, αντίθετα, η διαθεσιμότητα LNG παραμείνει περιορισμένη, η πληρότητα θα μπορούσε να περιοριστεί στο 65%. Η περιφερειακή διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Το ENTSOG επισημαίνει ότι οι ηπειρωτικές χώρες της Κεντρικής και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε πιθανή έλλειψη LNG, καθώς έχουν περιορισμένη άμεση πρόσβαση σε θαλάσσιους τερματικούς σταθμούς. Σε μια κρύα χειμερινή ημέρα αιχμής, με τις αποθήκες φυσικού αερίου στο 35% και χωρίς διαθέσιμες ποσότητες ρωσικού φυσικού αερίου, η μη εξυπηρετούμενη ζήτηση θα μπορούσε να φτάσει το 12% στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, έναντι 6% στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι αγωγοί δεν έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου από τους τερματικούς σταθμούς LNG της Δυτικής Ευρώπης προς τις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ως αποτέλεσμα, η περιοχή εξαρτάται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις διαδρομές τροφοδοσίας μέσω Ελλάδας και από την αποτελεσματική αξιοποίηση των υποδομών του Κάθετου Διαδρόμου.

Τα μέτρα που προτείνει η έκθεση

Η Grant Thornton Ελλάδας προτείνει τέσσερα βασικά μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αγοράς φυσικού αερίου. Πρώτον, προτείνει την εξασφάλιση ποσοτήτων LNG μέσω μεσοπρόθεσμων ή μακροπρόθεσμων συμβολαίων, αντί της εξάρτησης από τις τιμές spot. Παράλληλα, εισηγείται τη διεύρυνση της βάσης των προμηθευτών, ώστε να περιοριστεί η συγκέντρωση του κινδύνου και να ενισχυθεί η ασφάλεια εφοδιασμού. Δεύτερον, προτείνει τη συντονισμένη διενέργεια stress test από τους διαχειριστές των υποδομών φυσικού αερίου του Κάθετου Διαδρόμου. Στόχος είναι να εξεταστεί η δυνατότητα καλύτερης κατανομής της δυναμικότητας και της τροφοδοσίας αερίου σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, πριν από την εκδήλωση του πρώτου κύματος ψύχους. Τρίτον, η έκθεση ζητεί την προετοιμασία για την υποκατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου με LNG, μέσω κατάλληλου σχεδιασμού προμηθειών και αξιοποίησης των διαθέσιμων υποδομών εισαγωγής και μεταφοράς. Τέταρτον, προτείνει τη διαχείριση της μετακύλισης των τιμών φυσικού αερίου στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, δεδομένου ότι η ηλεκτροπαραγωγή απορροφά περίπου τα δύο τρίτα της εγχώριας ζήτησης. Η έκθεση καταλήγει ότι η επόμενη χειμερινή περίοδος θα αποτελέσει δοκιμασία για τον νέο ρόλο της Ελλάδας στην περιφερειακή αγορά φυσικού αερίου. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Ο επερχόμενος χειμώνας θα δοκιμάσει το κατά πόσο ο νέος ρόλος της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου συνοδεύεται από την απαραίτητη ετοιμότητα για τη διατήρησή του. Οι υποδομές είναι έτοιμες· το επόμενο βήμα είναι η διαμόρφωση του κατάλληλου πλαισίου συμβάσεων, κανόνων και πρακτικών διαχείρισης κινδύνου γύρω από αυτές».