Το µεγάλο στοίχηµα του Σάντσεθ: Ή προοδευτική πλειοψηφία ή ακροδεξιά

Tου ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

Η απόφαση του Πέδρο Σάντσεθ να οδηγήσει πρόωρα την Ισπανία στις κάλπες της 29ης Νοεµβρίου δεν αποτελεί απλώς ακόµη έναν εκλογικό αιφνιδιασµό από έναν πολιτικό που έχει αποδείξει πολλές φορές ότι γνωρίζει να αναλαµβάνει µεγάλα ρίσκα όταν οι συσχετισµοί γίνονται ασφυκτικοί. Πρόκειται για µια επιλογή µε σαφές πολιτικό και ευρωπαϊκό αποτύπωµα, καθώς από το αποτέλεσµα δεν θα κριθεί µόνο η παραµονή του Σάντσεθ στη Μονκλόα, αλλά και η αντοχή ενός από τα σηµαντικότερα προοδευτικά αναχώµατα σε µια Ευρώπη όπου η συντηρητική στροφή και η ενίσχυση της ακροδεξιάς αποτελούν πλέον πραγµατικότητα. Ο Ισπανός πρωθυπουργός επέλεξε να θέσει το διακύβευµα µε καθαρούς όρους, ζητώντας µια πολύ ευρύτερη προοδευτική πλειοψηφία, η οποία θα επιτρέψει στην επόµενη κυβέρνηση να προχωρήσει µεταρρυθµίσεις που θεωρεί αναγκαίες. Πίσω από αυτή την επιλογή βρίσκεται η παραδοχή ότι η µέχρι σήµερα κοινοβουλευτική γεωµετρία είχε φτάσει στα όριά της, καθώς η κυβέρνηση στηριζόταν σε δύσκολες και συχνά ετερόκλητες συµµαχίες, µε αποτέλεσµα κάθε µεγάλη νοµοθετική πρωτοβουλία να µετατρέπεται σε εξαντλητική διαδικασία αναζήτησης ψήφων και συµβιβασµών.

Δίληµµα

Ο Σάντσεθ επιχειρεί, εποµένως, να µεταφέρει στην κοινωνία έναν πολιτικό κόµπο που γινόταν ολοένα δυσκολότερο να λυθεί µέσα στο Κοινοβούλιο, ζητώντας ουσιαστικά από τους Ισπανούς να αποφασίσουν εάν θέλουν µια κυβέρνηση µε ισχυρότερη προοδευτική εντολή ή εάν η χώρα θα ακολουθήσει τον δρόµο µιας δεξιάς διακυβέρνησης, στην οποία το Vox µπορεί να αποκτήσει καθοριστικό ρόλο. Πρόκειται για ένα δίληµµα που ξεπερνά τα ισπανικά σύνορα, σε µια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ακροδεξιά διευρύνει την πολιτική και εκλογική επιρροή της. Υπάρχει, ωστόσο, και η άλλη πλευρά της συζήτησης, την οποία ο Ισπανός πρωθυπουργός δύσκολα µπορεί να παρακάµψει. Ο Πέδρο Σάντσεθ δεν βρίσκεται στην εξουσία από χθες, αλλά κυβερνά την Ισπανία από το 2018 και, παρά τις σηµαντικές κοινωνικές παρεµβάσεις και τις µεταρρυθµίσεις που έχουν πραγµατοποιηθεί αυτά τα χρόνια, δεν µπορεί να παρουσιάζει σήµερα όλες τις µεγάλες εκκρεµότητες της χώρας ως ένα πρόγραµµα που απλώς περιµένει µια νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να εφαρµοστεί.

Η στεγαστική κρίση, οι κοινωνικές ανισότητες, η πίεση στα χαµηλότερα και µεσαία εισοδήµατα, όπως και µια σειρά θεσµικών και κοινωνικών µεταρρυθµίσεων που είτε καθυστέρησαν είτε έµειναν στη µέση, αποτελούν ζητήµατα για τα οποία η ισπανική κυβέρνηση είχε χρόνο να κινηθεί πιο αποφασιστικά. Οι δύσκολοι κοινοβουλευτικοί συσχετισµοί αποτελούν ασφαλώς µέρος της εξήγησης, δεν µπορούν όµως να αποτελούν τη µοναδική απάντηση για όλα όσα δεν έγιναν. Σε αυτό ακριβώς το σηµείο αποκτά ιδιαίτερη σηµασία και η κριτική που είχε ασκήσει κατά καιρούς η ισπανική Αριστερά, η οποία πίεζε για πιο τολµηρές παρεµβάσεις στη στέγη, στα κοινωνικά δικαιώµατα και στην αντιµετώπιση των ανισοτήτων. Ο Σάντσεθ θα είχε ίσως σήµερα περισσότερα πολιτικά επιχειρήµατα εάν είχε ακούσει εγκαίρως ορισµένες από αυτές τις προειδοποιήσεις, αντί να φτάσει στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών για να ζητήσει τώρα την ισχυρότερη εντολή που θα του επιτρέψει να προχωρήσει όσα δεν κατάφερε να ολοκληρώσει.

Κοινωνικές προτεραιότητες

Αυτό είναι και το δυσκολότερο σηµείο του πολιτικού του στοιχήµατος, καθώς δεν αρκεί να πείσει τους προοδευτικούς ψηφοφόρους ότι απέναντί τους βρίσκεται ο κίνδυνος µιας κυβέρνησης της Δεξιάς µε καθοριστική επιρροή της ακροδεξιάς. Θα πρέπει παράλληλα να τους πείσει ότι µια νέα προοδευτική πλειοψηφία δεν θα αποτελέσει απλώς παράταση της προηγούµενης περιόδου, αλλά θα χρησιµοποιηθεί για µια περισσότερο αποφασιστική πολιτική, µε σαφείς κοινωνικές προτεραιότητες και λιγότερες αναβολές. Η εκλογική µάχη κάθε άλλο παρά εύκολη προµηνύεται, καθώς το Λαϊκό Κόµµα διατηρεί ισχυρή δυναµική, ενώ η ενίσχυση του Vox καθιστά υπαρκτό το ενδεχόµενο µιας δεξιάς κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Την ίδια στιγµή, ο κατακερµατισµός των δυνάµεων στα αριστερά του PSOE δυσκολεύει την προσπάθεια συγκρότησης ενός ευρύτερου προοδευτικού µετώπου.

Γι’ αυτό και η 29η Νοεµβρίου αποκτά σηµασία µεγαλύτερη από µια συνηθισµένη εθνική εκλογική αναµέτρηση. Μια Ισπανία στην οποία το Vox θα αποκτούσε κυβερνητική επιρροή θα άλλαζε τις ισορροπίες στον ευρωπαϊκό Νότο και θα αποτελούσε ακόµη µία σηµαντική επιτυχία για την ευρωπαϊκή ακροδεξιά, ενώ, αντίθετα, µια νέα προοδευτική πλειοψηφία θα έστελνε το µήνυµα ότι η συντηρητική µετατόπιση της Ευρώπης δεν αποτελεί αναπόφευκτη πορεία. Ο Πέδρο Σάντσεθ έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι διαθέτει εντυπωσιακή πολιτική ικανότητα επιβίωσης και ότι µπορεί να επιστρέφει ακόµη και όταν οι περισσότεροι θεωρούν ότι βρίσκεται µε την πλάτη στον τοίχο. Αυτή τη φορά, όµως, το στοίχηµα είναι µεγαλύτερο, γιατί δεν αρκεί να κερδίσει µέσα από τον φόβο της ακροδεξιάς, αλλά χρειάζεται να πείσει ότι η επόµενη ηµέρα µπορεί πράγµατι να είναι διαφορετική. Στις 29 Νοεµβρίου, συνεπώς, δεν θα κριθεί µόνο εάν ο Σάντσεθ θα παραµείνει στη Μονκλόα, αλλά εάν ένα από τα σηµαντικότερα προοδευτικά προπύργια της Ευρώπης µπορεί να αντέξει και, κυρίως, εάν η ισπανική σοσιαλδηµοκρατία έµαθε από όσα δεν έκανε όταν είχε ακόµη τον χρόνο να τα κάνει.

* Πολιτικός αναλυτής,
Δηµοσιογράφος