Η στέγη βγάζει την Ευρώπη στους δρόµους – Η έξωση που έγινε σπίθα στη Μαδρίτη

Tου ΛΑΜΠΡΟΥ ΠΑΠΑΔΗ *

Η εικόνα µιας 87χρονης γυναίκας που αναγκάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι στο οποίο έζησε για περισσότερα από 70 χρόνια θα µπορούσε να αντιµετωπιστεί ως µία ακόµη δραµατική ιστορία που περνά από την επικαιρότητα και ύστερα ξεχνιέται.

Η περίπτωση, όµως, της Μαρίκαρµεν Αµπασκάλ στη Μαδρίτη εξελίχθηκε σε κάτι πολύ µεγαλύτερο, γιατί πίσω από την πόρτα ενός διαµερίσµατος που άνοιξε για να πραγµατοποιηθεί µια έξωση εµφανίστηκε ολόκληρο το πρόσωπο της ευρωπαϊκής στεγαστικής κρίσης. Η Αµπασκάλ εκδιώχθηκε από το διαµέρισµά της στην περιοχή Ρετίρο στις 23 Σεπτεµβρίου, παρά την κινητοποίηση εκατοντάδων ανθρώπων που επιχείρησαν να εµποδίσουν την έξωση. Η υπόθεση προκάλεσε µεγάλη κοινωνική αντίδραση και λίγες ηµέρες αργότερα περίπου 25.000 άνθρωποι, σύµφωνα µε τις επίσηµες εκτιµήσεις, βγήκαν στους δρόµους της Μαδρίτης, ενώ ακολούθησε κατασκήνωση διαµαρτυρίας στην Πουέρτα ντελ Σολ.

Η κοινωνική πίεση τελικά απέδωσε. Οι εκπρόσωποι της 87χρονης κατέληξαν σε συµφωνία µε την ιδιοκτήτρια εταιρεία Urbagestión, ώστε η ηλικιωµένη να επιστρέψει στο σπίτι της µε νέο οκταετές συµβόλαιο και ενοίκιο αντίστοιχο µε εκείνο που κατέβαλε προηγουµένως. Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να θεωρήσει κανείς ότι πρόκειται απλώς για µια συγκινητική ιστορία κοινωνικής αλληλεγγύης. Η περίπτωση της Μαρίκαρµεν έχει πολιτική σηµασία επειδή συµπυκνώνει ένα πολύ µεγαλύτερο πρόβληµα: τη σύγκρουση ανάµεσα στην κατοικία ως κοινωνική ανάγκη και στην κατοικία ως εµπόρευµα, επένδυση και µηχανισµό παραγωγής κέρδους.

Διπλασιάστηκαν τα ενοίκια

Στην Ισπανία αυτή η σύγκρουση έχει αποκτήσει πλέον εκρηκτικές διαστάσεις. Τα ενοίκια έχουν κατά µέσο όρο διπλασιαστεί µέσα σε µία δεκαετία, αυξανόµενα πολύ ταχύτερα από τους µισθούς, ενώ η Τράπεζα της Ισπανίας υπολογίζει ότι το σηµερινό έλλειµµα κατοικιών βρίσκεται περίπου στις 750.000 και µπορεί να ξεπεράσει το ένα εκατοµµύριο έως το 2028. Για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους το ερώτηµα δεν είναι πλέον εάν θα κατοικήσουν στο σπίτι που θα ήθελαν, αλλά εάν µπορούν να αντέξουν οικονοµικά ένα σπίτι στην πόλη όπου εργάζονται. Εδώ βρίσκεται και ο βαθιά ταξικός χαρακτήρας της στεγαστικής κρίσης. Το ίδιο διαµέρισµα που για έναν επενδυτή αποτελεί περιουσιακό στοιχείο και πιθανότητα µεγαλύτερης απόδοσης, για έναν εργαζόµενο είναι ο χώρος όπου θα µεγαλώσει τα παιδιά του, για έναν συνταξιούχο το σπίτι στο οποίο έζησε µια ολόκληρη ζωή και για έναν νέο η προϋπόθεση για να φύγει από το παιδικό του δωµάτιο. Η αγορά βλέπει τετραγωνικά µέτρα και αποδόσεις, ενώ η κοινωνία βλέπει ζωή, ασφάλεια και αξιοπρέπεια.

Η αντίφαση αυτή δεν σταµατά στα ισπανικά σύνορα. Σύµφωνα µε τη Eurostat, στο πρώτο τρίµηνο του 2026 οι τιµές κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 5,1% σε ετήσια βάση και τα ενοίκια κατά 3%. Από το 2015 έως το τρίτο τρίµηνο του 2025 οι τιµές των κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 64,9% και τα ενοίκια κατά 21,8%. Πίσω από αυτούς τους αριθµούς βρίσκονται νέοι που παραµένουν στο πατρικό τους περισσότερο απ’ όσο σχεδίαζαν, εργαζόµενοι που αναγκάζονται να αποµακρύνονται από τα κέντρα των πόλεων και οικογένειες που βλέπουν ολοένα µεγαλύτερο µέρος του εισοδήµατός τους να εξαφανίζεται πριν ακόµη πληρωθούν τρόφιµα, ενέργεια και άλλες βασικές ανάγκες. Πρόκειται ουσιαστικά για µια τεράστια µεταφορά εισοδήµατος από εκείνους που χρειάζονται ένα σπίτι για να ζήσουν προς εκείνους που µπορούν να χρησιµοποιούν την κατοικία ως επενδυτικό στοιχείο.

Συλλογική πολιτική διεκδίκηση

Γι’ αυτό και το στεγαστικό µετατρέπεται σταδιακά από προσωπικό άγχος σε συλλογική πολιτική διεκδίκηση. Τον Μάιο χιλιάδες άνθρωποι είχαν ήδη διαδηλώσει στη Μαδρίτη µε κεντρικό σύνθηµα «Η κατοικία µάς κοστίζει τη ζωή», σε έναν κύκλο κινητοποιήσεων που επεκτάθηκε σε 24 ισπανικές πόλεις. Η έξωση της Μαρίκαρµεν λειτούργησε σαν σπίθα πάνω σε ένα έδαφος που ήταν ήδη έτοιµο να πάρει φωτιά, φέρνοντας ξανά δεκάδες χιλιάδες πολίτες στους δρόµους. Το σηµαντικότερο είναι ότι πλέον δεν κινητοποιούνται µόνο όσοι βρίσκονται µπροστά στην άµεση απειλή µιας έξωσης. Το πρόβληµα αγγίζει φοιτητές, εργαζοµένους, οικογένειες και συνταξιούχους, ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών που βρίσκονται όµως στην ίδια πλευρά µιας ολοένα καθαρότερης κοινωνικής διαχωριστικής γραµµής.

Η Ευρώπη µπορεί να συζητά για επιδόµατα, προγράµµατα στέγασης και νέες κατασκευές, όµως το πολιτικό ερώτηµα γίνεται όλο και δυσκολότερο να παρακαµφθεί: µέχρι πού µπορεί να φτάσει η εµπορευµατοποίηση ενός βασικού κοινωνικού αγαθού χωρίς να προκαλέσει κοινωνική έκρηξη; Η Μαρίκαρµεν επιστρέφει στο σπίτι της επειδή χιλιάδες άνθρωποι αρνήθηκαν να θεωρήσουν την έξωσή της µια ιδιωτική υπόθεση. Αυτό ίσως είναι και το σηµαντικότερο µήνυµα από τη Μαδρίτη. Όσο το κόστος της κατοικίας αποµακρύνεται από τους µισθούς και όσο το δικαίωµα στη στέγη υποχωρεί µπροστά στην απόδοση της επένδυσης, τόσο περισσότερο η στεγαστική κρίση θα αποκαλύπτει αυτό που για χρόνια έκρυβε η ουδέτερη γλώσσα της «αγοράς»: πίσω από τα ενοίκια και τις τιµές των ακινήτων βρίσκεται µια βαθιά ταξική σύγκρουση, η οποία πλέον αρχίζει να κατεβαίνει µαζικά και στους δρόµους.

* Πολιτικός αναλυτής,
Δηµοσιογράφος