Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα: Κρίση διαρκείας ή κρίση ευκαιρίας;

Η κρίση των Χούτι δεν είναι πλέον µία ακόµη περιφερειακή σύγκρουση της Υεµένης. Έχει εξελιχθεί σε δοκιµασία για την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας, της Σαουδικής Αραβίας, των ενεργειακών ροών και της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Στις 15 Σεπτεµβρίου 2026, σε έκτακτη συνεδρίαση του Συµβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Βοηθός Γενικός Γραµµατέας Khaled Khiari προειδοποίησε ότι η κατάσταση γύρω από τα Στενά Μπαµπ ελ Μαντέµπ είχε γίνει σηµαντικά πιο ασταθής. Ανέφερε ότι οι Χούτι συνέχιζαν την προέλασή τους κατά µήκος της δυτικής ακτής της Υεµένης και ότι υπήρχαν αναφορές για κατάληψη σειράς νησιών στη νότια Ερυθρά Θάλασσα.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σηµασία. Δεν µιλάµε µόνο για εκτοξεύσεις πυραύλων από το εσωτερικό της Υεµένης, αλλά για διεύρυνση φυσικού ελέγχου προς τη Μόκα, το Mayun και τα νησιά Hanish, δηλαδή προς τον ίδιο τον γεωγραφικό πυρήνα του Μπαµπ ελ Μαντέµπ. Ούτε χρειάζεται οι Χούτι να «κλείσουν» το στενό για να προκαλέσουν στρατηγικό αποτέλεσµα. Αρκεί να αυξήσουν τον κίνδυνο, να πιέσουν τα ασφάλιστρα και να καταστήσουν ακριβότερη και λιγότερο προβλέψιµη τη ναυσιπλοΐα.

Τα «κτυπήµατα» στη Σαουδική Αραβία

Παράλληλα, η πίεση δεν περιορίζεται στον νότο. Στις 19 Σεπτεµβρίου, οι Χούτι εξαπέλυσαν επιθέσεις µε πυραύλους και µη επανδρωµένα συστήµατα προς τη Σαουδική Αραβία. Όπως ανέφερε το Reuters, πύραυλος που κατευθυνόταν προς το Ριάντ αναχαιτίστηκε, ενώ υπήρξαν αναφορές και για άλλους σαουδαραβικούς στόχους. Έτσι, η απειλή λειτουργεί πλέον σε δύο επίπεδα: πίεση στις θαλάσσιες αρτηρίες και δυνατότητα προσβολής κρίσιµων στόχων σε µεγάλο βάθος.

Το επιχειρησιακό µοντέλο των Χούτι έχει εξελιχθεί ποιοτικά. Συνδυάζει βαλλιστικά συστήµατα, µη επανδρωµένα αεροσκάφη και σκάφη, χερσαία προέλαση και επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας. Η ισχύς τους δεν βρίσκεται σε ένα όπλο, αλλά στην ικανότητα να επιβάλλουν ταυτόχρονα πολλαπλές απαιτήσεις αεράµυνας, επιτήρησης και προστασίας κρίσιµων υποδοµών.

Για τη Σαουδική Αραβία αυτό δηµιουργεί µία σύνθετη στρατηγική εξίσωση. Πρέπει να προστατεύει ταυτόχρονα πρωτεύουσα, ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροπορικές βάσεις, δυτικούς λιµένες, αγωγούς και θαλάσσιες οδούς. Η απειλή δεν είναι πια τοπική ή µονοδιάστατη. Είναι γεωγραφικά κατανεµηµένη και επιχειρησιακά σύνθετη.

Η διεθνής αντίδραση επίσης µεταβάλλεται. Στις 22 Σεπτεµβρίου, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, οι υπουργοί Εξωτερικών Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας, Πακιστάν και Αιγύπτου επιβεβαίωσαν, σύµφωνα µε το Reuters, το δικαίωµα του Ριάντ να αµυνθεί σύµφωνα µε το διεθνές δίκαιο και υπογράµµισαν τη σηµασία της ασφαλούς ναυσιπλοΐας. Αυτό δείχνει ότι το ζήτηµα έχει πλέον µεταφερθεί από το πεδίο της Υεµένης στο επίπεδο της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Ωστόσο, πολιτική στήριξη και κοινές δηλώσεις δεν ισοδυναµούν µε επιχειρησιακή ολοκλήρωση. Για πραγµατική αποτροπή απαιτούνται κοινή εικόνα πεδίου, διασύνδεση αισθητήρων, ανταλλαγή πληροφοριών σε πραγµατικό χρόνο, αντιπυραυλική άµυνα και δυνατότητα παρατεταµένων κοινών επιχειρήσεων.

Ελληνόκτητα πλοία

Και εδώ έρχεται η Ελλάδα. Η ελληνική πλευρά στο Συµβούλιο Ασφαλείας υπογράµµισε ότι οι επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας, περιλαµβανοµένων ελληνόκτητων πλοίων, καθιστούν την προστασία της ελεύθερης διέλευσης µέσω του Μπαµπ ελ Μαντέµπ άµεσο ελληνικό συµφέρον. Η συµµετοχή στην ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση ASPIDES είναι σηµαντική, αλλά δεν µπορεί να αποτελεί το µοναδικό επίπεδο ελληνικής στρατηγικής.

Στις 21 Σεπτεµβρίου, η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Kaja Kallas δήλωσε ότι η ASPIDES χρειάζεται περισσότερα από δέκα πολεµικά πλοία για να ανταποκριθεί στη νέα ένταση της απειλής. Αυτό αναδεικνύει το επιχειρησιακό κενό ανάµεσα στην ανάγκη και στα διαθέσιµα µέσα.

Η κριτική προς την ελληνική στρατηγική δεν είναι ότι η Ελλάδα απουσιάζει. Είναι ότι διαθέτει περισσότερα εργαλεία από όσα σήµερα συνδέει µεταξύ τους. Χρειάζονται µόνιµοι µηχανισµοί ανταλλαγής θαλάσσιας και αεροπορικής εικόνας µε τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και τα Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα, κοινή εκπαίδευση στην αντιµετώπιση µη επανδρωµένων και πυραυλικών απειλών, προσχεδιασµένες δυνατότητες χρήσης λιµένων και διοικητικής µέριµνας και σαφέστερη προστασία ελληνόκτητων πλοίων, πληρωµάτων και κρίσιµων υποδοµών.

Σε πολλαπλές δηµόσιες παρεµβάσεις µου έχω υποστηρίξει ότι η Ελλάδα οφείλει να προασπίζει τα συµφέροντά της πολυµερώς αλλά και πρακτικά. Ναυτιλία, ελληνικές επιχειρήσεις, κατασκευαστικές δραστηριότητες, πολίτες που εργάζονται στον Κόλπο και κρίσιµες εµπορικές γραµµές δεν είναι ξεχωριστοί φάκελοι. Αποτελούν στοιχεία της ίδιας εθνικής στρατηγικής.

Ανταγωνισµός

Η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα είναι, µε τα σηµερινά δεδοµένα, πρωτίστως κρίση διαρκείας. Οι δυνατότητες των Χούτι, η ιρανική υποστήριξη, η γεωγραφία του Μπαµπ ελ Μαντέµπ και ο ανταγωνισµός των περιφερειακών δυνάµεων δεν πρόκειται να εξαφανιστούν σύντοµα.

Μπορεί όµως να εξελιχθεί και σε κρίση ευκαιρίας για την Ελλάδα, εφόσον η χώρα χρησιµοποιήσει αυτή την περίοδο για να συνδέσει τις υφιστάµενες δυνατότητές της σε ένα συνεκτικό σχέδιο. Η ευκαιρία δεν βρίσκεται στην ίδια την κρίση, αλλά στη δηµιουργία στρατηγικού βάθους, πρόσβασης, πληροφοριών και διαλειτουργικότητας πριν από την επόµενη κλιµάκωση.

Άρα η απάντηση στο ερώτηµα του τίτλου είναι διπλή. Η κρίση θα είναι πιθανότατα διαρκείας. Το αν θα γίνει και ευκαιρία θα εξαρτηθεί από το εάν η Ελλάδα θα περιοριστεί στη διαχείριση των εξελίξεων ή θα επιλέξει να διαµορφώσει εγκαίρως το περιβάλλον µέσα στο οποίο θα µπορεί να προστατεύει ουσιαστικά τα συµφέροντά της.

* Διευθυντής Strategy International (SI) – Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Vytautas Magnus University – School of Politics and Diplomacy