Το νερό ως «ζήτημα εθνικής ασφάλειας» και η προστασία των υποδομών του

Η λειψυδρία, η ασφαλής αποθήκευση των υδάτων και η προστασία των υποδομών του νερού αναδεικνύονται σε κρίσιμες προτεραιότητες για την Ελλάδα. Η κλιματική κρίση, η συχνότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων, η γήρανση των δικτύων και οι νέες απειλές στον κυβερνοχώρο διαμορφώνουν ένα σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο η απρόσκοπτη παροχή ύδρευσης και αποχέτευσης δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.

Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο της εκδήλωσης «Υδάτινες Συμμαχίες: Ανθεκτικότητα και επιχειρησιακή συνέχεια στον κύκλο του νερού – Διεθνείς και εγχώριες πρακτικές», η οποία διοργανώθηκε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), το Ταμείο Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ), την ΕΥΔΑΠ και το We Are Greece.

Στη συζήτηση συμμετείχαν εκπρόσωποι της Πολιτείας, της αυτοδιοίκησης, των αρμόδιων ρυθμιστικών και τεχνικών φορέων, καθώς και της κοινωνίας των πολιτών. Κοινή διαπίστωση ήταν ότι η ασφάλεια του νερού απαιτεί συντονισμένη δράση, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, επενδύσεις και αξιοποίηση της τεχνολογίας.

Η ασφάλεια του νερού ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας

Οι παρεμβάσεις των ομιλητών ανέδειξαν ότι η υδατική ασφάλεια δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά περιβαλλοντική ή τεχνική πρόκληση. Συνδέεται άμεσα με την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών, την επιχειρησιακή συνέχεια, τη δημόσια υγεία, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη.

Η διασφάλιση της συνεχούς λειτουργίας των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης είναι απαραίτητη σε κάθε περίσταση, ακόμη και σε περιόδους έντονης κρίσης. Οι φυσικές καταστροφές, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι παρατεταμένες ξηρασίες και οι καταιγίδες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε εγκαταστάσεις, αγωγούς, αντλιοστάσια και μονάδες επεξεργασίας. Παράλληλα, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι ψηφιακές απειλές δημιουργούν έναν νέο κύκλο κινδύνων για τις υποδομές και τα συστήματα ελέγχου.

Όπως επισημάνθηκε, η ασφάλεια του νερού αποτελεί πλέον «ζήτημα εθνικής ασφάλειας, κοινωνικής συνοχής και ποιότητας ζωής». Η αντιμετώπισή του προϋποθέτει συνεργασία μεταξύ κυβέρνησης, δήμων, περιφερειών, επιμελητηρίων, επιχειρήσεων, επιστημονικών φορέων και πολιτών.

Η κλιματική κρίση και οι νέες απειλές για το νερό

Η κλιματική κρίση επιβαρύνει σημαντικά τον κύκλο του νερού. Η αύξηση της θερμοκρασίας, η μείωση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και η αλλαγή στη συχνότητα και την ένταση των βροχοπτώσεων δημιουργούν μεγαλύτερη πίεση στα υφιστάμενα δίκτυα και στις υποδομές αποθήκευσης.

Την ίδια στιγμή, φαινόμενα όπως η ξηρασία, οι πυρκαγιές και οι ακραίες καταιγίδες επαναλαμβάνονται συχνότερα. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην ποσότητα του διαθέσιμου νερού, αλλά αφορούν και την ποιότητά του, καθώς οι φυσικές καταστροφές μπορούν να προκαλέσουν ρύπανση ή να δυσχεράνουν την επεξεργασία και τη διανομή.

Σε αυτούς τους κινδύνους προστίθεται η φυσική γήρανση των δικτύων. Πολλές υποδομές χρειάζονται εκσυγχρονισμό, συντήρηση και ενίσχυση, ώστε να περιοριστούν οι απώλειες και να παραταθεί η λειτουργική τους ζωή. Η αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων αποτελεί συχνά εξίσου σημαντική προτεραιότητα με την κατασκευή νέων έργων.

Από την αντίδραση στην πρόβλεψη

Κεντρικό μήνυμα της εκδήλωσης ήταν η ανάγκη μετάβασης από την παραδοσιακή λογική της αντίδρασης στη λογική της πρόβλεψης και της προετοιμασίας. Η αντιμετώπιση μιας κρίσης αφού αυτή εκδηλωθεί δεν επαρκεί. Απαιτούνται συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας, τακτικές ασκήσεις ετοιμότητας και σαφείς διαδικασίες συντονισμού.

Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, των ψηφιακών τεχνολογιών και των δεδομένων μπορεί να ενισχύσει σημαντικά αυτή την προσπάθεια. Έξυπνοι μετρητές, αισθητήρες, ψηφιακά μοντέλα δικτύων και συστήματα ανάλυσης μπορούν να εντοπίζουν διαρροές, να προβλέπουν βλάβες και να υποστηρίζουν την αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδατικών πόρων.

Η τεχνολογία, ωστόσο, δεν αποτελεί αυτόνομη λύση. Για να αποδώσει, χρειάζεται αξιόπιστα δεδομένα, εξειδικευμένο προσωπικό, σαφές θεσμικό πλαίσιο και επαρκείς πόρους. Παράλληλα, απαιτείται ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας, ώστε τα ψηφιακά συστήματα που υποστηρίζουν τις υποδομές του νερού να προστατεύονται από επιθέσεις και κακόβουλες παρεμβάσεις.

Επενδύσεις και συνεργασία για ανθεκτικές υποδομές

Ο πρόεδρος του ΤΜΕΔΕ, Κωνσταντίνος Μακέδος, υπογράμμισε την ανάγκη επενδύσεων στην αναβάθμιση, την ψηφιοποίηση και την παράταση της λειτουργικής ζωής των υποδομών που ήδη υπάρχουν. Στόχος είναι η ανθεκτικότητα να μετατραπεί σε μετρήσιμο επενδυτικό χαρακτηριστικό και να ενσωματωθεί στον σχεδιασμό κάθε έργου.

Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος του Κλάδου Υδάτων της ΡΑΑΕΥ, Δημήτρης Ψυχογυιός, τόνισε ότι οι πάροχοι πρέπει να διαθέτουν τεκμηριωμένα σχέδια και να πραγματοποιούν επενδύσεις ανάλογες με το επίπεδο κινδύνου, διατηρώντας παράλληλα ένα εύλογο κόστος για τον καταναλωτή.

Ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΥΔΑΠ, Γιώργος Στεργίου, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, επισημαίνοντας ότι τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται αντί να περιορίζονται. Ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ, Χάρης Σαχίνης, σημείωσε ότι η τεχνογνωσία και η εμπειρία που έχει συσσωρευθεί στην εταιρεία μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελος ολόκληρης της χώρας.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρόεδρος του We Are Greece και γενικός γραμματέας του ΤΕΕ, Αντώνης Γιαννικουρής, πρότεινε τη δημιουργία μόνιμου εθνικού φορέα για το νερό. Ο φορέας αυτός θα μπορούσε να λειτουργεί ως επιστημονικός βραχίονας της Πολιτείας, παρέχοντας τεκμηριωμένες προτάσεις, συντονίζοντας δράσεις και υποστηρίζοντας τον εθνικό σχεδιασμό.

Η προστασία των υποδομών του νερού και η αντιμετώπιση της λειψυδρίας απαιτούν συνέπεια, συνέχεια και συνεργασία. Η ασφάλεια του νερού δεν είναι υπόθεση ενός μόνο φορέα, αλλά συλλογική ευθύνη και βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την κοινωνική σταθερότητα και την ποιότητα ζωής.