Το δημογραφικό «αδειάζει» τις σχολικές αίθουσες στη Θεσσαλία

Το δημογραφικό πρόβλημα επηρεάζει πλέον άμεσα τη λειτουργία των σχολείων στη Θεσσαλία, καθώς οι μειωμένες εγγραφές μαθητών οδηγούν σε αναστολές σχολικών μονάδων, λειτουργικούς υποβιβασμούς και αλλαγές στη σύνθεση των τμημάτων. Η περιφερειακή διευθύντρια Εκπαίδευσης Θεσσαλίας, Βασιλική Ζιάκα, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, στη στελέχωση των σχολείων, αλλά και στην υπόθεση του 14ου Δημοτικού Σχολείου Βόλου, που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από γονείς και μαθητές.

Το δημογραφικό μειώνει τις εγγραφές στη Θεσσαλία

Τα στοιχεία που παρουσίασε η κ. Ζιάκα αποτυπώνουν τη σταδιακή αλλά έντονη μείωση του μαθητικού πληθυσμού. Κατά το σχολικό έτος 2024-2025 καταγράφηκαν 1.074 λιγότερες εγγραφές στην Α΄ Δημοτικού. Την επόμενη χρονιά, το 2025-2026, οι εγγραφές μειώθηκαν κατά ακόμη 679, ενώ για το 2026-2027 η μείωση έφτασε τις 1.829 εγγραφές.

Συνολικά, μέσα σε τρία σχολικά έτη, η Θεσσαλία έχασε 3.582 μαθητές στην Α΄ Δημοτικού. Ο αριθμός είχε παρουσιαστεί και σε προηγούμενη παρέμβαση της περιφερειακής διευθύντριας, τότε στρογγυλοποιημένος στις 3.500 εγγραφές.

«Το δημογραφικό είναι ένα θέμα που απασχολεί ολόκληρη τη χώρα, σε όλα τα επίπεδα, και φυσικά επηρεάζει τον εκπαιδευτικό χάρτη και τα σχολεία μας», σημείωσε η κ. Ζιάκα. Όπως διευκρίνισε, οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες δεν έχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις αιτίες του δημογραφικού προβλήματος, καλούνται όμως να διαχειριστούν τις συνέπειές του.

Για την καλύτερη πρόβλεψη των επόμενων ετών θα πρέπει να εξεταστούν τόσο τα στοιχεία των γεννήσεων όσο και ο αριθμός των παιδιών που φοιτούν σήμερα σε βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς. Η εικόνα της Θεσσαλίας, άλλωστε, αποτελεί μέρος μιας γενικότερης πανελλαδικής τάσης. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, από το 2016 έως το 2026 καταγράφονται περίπου 30.000 λιγότερα παιδιά στην Α΄ Δημοτικού σε ολόκληρη τη χώρα.

Αναστολή λειτουργίας για 42 σχολικές μονάδες

Η απόφαση 11194, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 5380/1.9.2026, προβλέπει την αναστολή λειτουργίας 42 σχολικών μονάδων στη Θεσσαλία για το σχολικό έτος 2026-2027, λόγω έλλειψης μαθητικού δυναμικού. Από αυτές, οι 13 είναι Δημοτικά Σχολεία και οι 29 Νηπιαγωγεία, στις Περιφερειακές Ενότητες Καρδίτσας, Μαγνησίας και Τρικάλων.

Η κ. Ζιάκα υπογράμμισε ότι η αναστολή δεν σημαίνει οριστική κατάργηση ενός σχολείου. Πρόκειται για προσωρινό μέτρο διάρκειας ενός έτους. Εάν την επόμενη σχολική χρονιά υπάρξουν μαθητές, η μονάδα μπορεί να επαναλειτουργήσει.

Στη Μαγνησία, η απόφαση αφορά τρία Δημοτικά Σχολεία και έξι Νηπιαγωγεία. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει το Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Φερών–Βελεστίνου, το Δημοτικό Σχολείο Κεραμιδίου και το 3ο Δημοτικό Σχολείο Μηλεών–Αγίου Γεωργίου Νηλείας. Στα Νηπιαγωγεία περιλαμβάνονται εκείνα του Αϊδινίου, της Βρύναινας, του Κεραμιδίου, των Φερών–Χλόης, των Μηλεών–Αγίου Γεωργίου Νηλείας και της Ζαγοράς–Πουρίου.

Ένα παιδί ήταν αρκετό για να λειτουργήσει το Νηπιαγωγείο Βρύναινας

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της δυνατότητας επαναλειτουργίας μιας σχολικής μονάδας αποτελεί το Νηπιαγωγείο Βρύναινας, στον ορεινό όγκο προς την Ανάβρα. Το μονοθέσιο Νηπιαγωγείο είχε συμπεριληφθεί στις μονάδες που θα τελούσαν σε αναστολή.

Ωστόσο, μία ημέρα πριν από τον αγιασμό εμφανίστηκε ένας μαθητής. Έτσι, το σχολείο λειτούργησε τελικά κανονικά, ακόμη και με αυτό το ένα παιδί. Η περίπτωση δείχνει ότι τα δεδομένα μπορούν να αλλάξουν μέχρι και την τελευταία στιγμή, ειδικά σε μικρές και απομακρυσμένες κοινότητες.

Αντίθετη είναι η εικόνα στο Νηπιαγωγείο Καλυβίων Ελασσόνας, στους πρόποδες του Ολύμπου. Η μονάδα είχε μείνει χωρίς μαθητές και για ένα διάστημα λειτουργούσε ως παράρτημα γειτονικού Νηπιαγωγείου. Η εγκατάσταση νέων οικογενειών στην περιοχή, όμως, άλλαξε τα δεδομένα. Σύμφωνα με την κ. Ζιάκα, φέτος φοιτούν εκεί 17 νήπια και προνήπια.

Το 14ο Δημοτικό Βόλου και η διαφωνία για τον λειτουργικό υποβιβασμό

Ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκαλέσει η κατάσταση στο 14ο Δημοτικό Σχολείο Βόλου. Γονείς και μαθητές προχώρησαν σε κινητοποιήσεις, αντιδρώντας στις αλλαγές που αφορούν τα τμήματα της Α΄ και της Γ΄ τάξης. Την ημέρα έναρξης της σχολικής χρονιάς δεν πραγματοποιήθηκε ο καθιερωμένος αγιασμός, ενώ ακολούθησε πορεία προς τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Μαγνησίας.

Οι γονείς υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές θα οδηγήσουν στη δημιουργία τμημάτων με έως και 25 μαθητές και ζητούν να διατηρηθεί η αρχική κατανομή. Από την πλευρά της, η περιφερειακή διευθύντρια τόνισε ότι δεν πρόκειται για αυθαίρετη συνένωση τμημάτων, αλλά για λειτουργικό υποβιβασμό, ο οποίος καθορίζεται από τον αριθμό των εγγεγραμμένων μαθητών.

Το σχολείο παραμένει οργανικά δωδεκαθέσιο, αλλά για τη συγκεκριμένη χρονιά λειτουργεί ως δεκαθέσιο. Όπως εξήγησε η κ. Ζιάκα, κάθε σχολείο λειτουργεί κάθε χρόνο με τον αριθμό τμημάτων που αντιστοιχεί στο μαθητικό δυναμικό του. Τα επίμαχα τμήματα της Α΄ Δημοτικού αριθμούσαν τον Ιούνιο περίπου 23 μαθητές, ενώ το ανώτατο προβλεπόμενο όριο είναι 25 μαθητές ανά τμήμα.

Η κ. Ζιάκα αναφέρθηκε επίσης στις μετεγγραφές που πραγματοποιούνται τον Σεπτέμβριο, επισημαίνοντας ότι αυτές πρέπει να εγκρίνονται από τον αρμόδιο διευθυντή Εκπαίδευσης και όχι να αποφασίζονται αποκλειστικά με συνεννόηση μεταξύ διευθυντών σχολείων. Στα συστεγαζόμενα σχολεία, όπως το 14ο και το 19ο Δημοτικό Βόλου, οι μαθητές θα πρέπει να κατανέμονται και στις δύο μονάδες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η τοποθέτηση παιδιών σε όμορα σχολεία.

Η διαφωνία βρίσκεται κυρίως στη διαφορετική ερμηνεία του όρου «συνένωση». Οι εκπαιδευτικές αρχές κάνουν λόγο για εφαρμογή του προβλεπόμενου αριθμού τμημάτων βάσει των εγγραφών. Οι γονείς, αντίθετα, εστιάζουν στο πρακτικό αποτέλεσμα, δηλαδή στα πολυπληθέστερα τμήματα και στις πιθανές μετακινήσεις μαθητών.

Σχεδόν πλήρης κάλυψη των εκπαιδευτικών κενών

Σε ό,τι αφορά τη στελέχωση, η κ. Ζιάκα δήλωσε ότι μετά την πρώτη φάση πρόσληψης αναπληρωτών έχει καλυφθεί σχεδόν το σύνολο των υφιστάμενων κενών στη Θεσσαλία. Από το 2020 μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί στην Περιφέρεια 2.751 μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών.

Για τη φετινή σχολική χρονιά πραγματοποιήθηκαν 129 μόνιμοι διορισμοί και 1.264 προσλήψεις αναπληρωτών. Ο αριθμός των νέων μόνιμων διορισμών επηρεάζεται και από το γεγονός ότι η Θεσσαλία αποτελεί δημοφιλή προορισμό για μεταθέσεις και μετατάξεις. Πολλά κενά καλύπτονται αρχικά μέσω αυτών των διαδικασιών και στη συνέχεια εξετάζονται νέοι διορισμοί.

Η εικόνα, πάντως, μεταβάλλεται διαρκώς εξαιτίας αναρρωτικών αδειών, αδειών κύησης και ανατροφής τέκνων, αλλά και υπηρεσιακών μετακινήσεων. Για τον λόγο αυτό προβλέπονται δεύτερη φάση προσλήψεων αναπληρωτών έως το τέλος Σεπτεμβρίου και τρίτη φάση τον Οκτώβριο.

Νέες εκπαιδευτικές δομές και ανακαινίσεις

Παράλληλα με τη διαχείριση της δημογραφικής συρρίκνωσης, στη Θεσσαλία δημιουργούνται και νέες εκπαιδευτικές δομές. Μεταξύ άλλων, λειτουργεί το 36ο Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Τρικάλων, καθώς και το 8ο ΕΠΑΛ στο Κατάστημα Κράτησης Λάρισας, το πρώτο Επαγγελματικό Λύκειο της χώρας που λειτουργεί μέσα σε φυλακή.

Στη Μαγνησία ξεχωρίζουν το Ενιαίο Ειδικό Επαγγελματικό Γυμνάσιο-Λύκειο, το Ειδικό Νηπιαγωγείο Σκιάθου, το Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Σκοπέλου και οι εσπερινές εκπαιδευτικές δομές των Βορείων Σποράδων. Στη Λάρισα ιδρύθηκαν επίσης το Πρότυπο Γυμνάσιο και το Πρότυπο Λύκειο, ως νέες σχολικές μονάδες.

Σε επίπεδο υποδομών, 39 σχολικές μονάδες της Θεσσαλίας έχουν ενταχθεί στις δύο φάσεις του προγράμματος ανακαίνισης σχολικών κτιρίων «Μαριέττα Γιαννάκου».

Το δημογραφικό αποτελεί τη μεγάλη πρόκληση

Η μείωση των γεννήσεων και η γήρανση του πληθυσμού δεν είναι πλέον μακρινές κοινωνικές εξελίξεις, αλλά παράγοντες που επηρεάζουν καθημερινά τη λειτουργία των σχολείων. Οι αναστολές, οι αλλαγές στον αριθμό των τμημάτων και η ανάγκη συνεχούς προσαρμογής του εκπαιδευτικού σχεδιασμού αποτελούν ήδη μέρος της πραγματικότητας στη Θεσσαλία.

Η Βασιλική Ζιάκα εξέφρασε την ευχή να αυξηθούν οι γεννήσεις και να ενισχυθεί ο νεανικός πληθυσμός της χώρας. «Μακάρι να αλλάξει η νοοτροπία και το επόμενο διάστημα να έχουμε περισσότερες γεννήσεις, γιατί, δυστυχώς, είμαστε μια χώρα που γερνάει», ανέφερε. Το δημογραφικό, όπως δείχνουν τα στοιχεία, θα συνεχίσει να καθορίζει τον χάρτη της εκπαίδευσης και τα επόμενα χρόνια.