Μάνος Θηραίος: «Όταν όλα τελειώσουν, μόνο οι λέξεις θα μείνουν ζωντανές». Ο συγγραφέας μιλά στην kontra news για την «Άμμο», το νέο έργο που ολοκληρώνει τον κύκλο της απώλειας και παρουσιάζεται σε πρώτη ανάγνωση στο Θέατρο Άβατον.

08/09/2026 - 00:48

Του

Σταύρου Ξηντάρα

«Ο έρωτας χωρίζει. Ο θάνατος ενώνει».

Μια φράση που συμπυκνώνει τον πυρήνα της «Άμμου», του νέου έργου του Μάνου Θηραίου, με το οποίο ολοκληρώνεται ένας θεματικός κύκλος γύρω από την απώλεια, που ξεκίνησε με τις «Λέξεις των Άλλων» και συνεχίστηκε με τη «Φώκια».

Στην «Άμμο», ένας άνδρας που έμεινε πίσω και ένας άλλος που επιστρέφει συναντιούνται μπροστά στο κενό που άφησε η Αμαλία — η γυναίκα που αγάπησαν και οι δύο. Απούσα και ταυτόχρονα πανταχού παρούσα, συνεχίζει να υπάρχει μέσα από τις μνήμες, τις λέξεις και τις συγκρουόμενες αφηγήσεις τους. Ένας σύζυγος και ένας εραστής, δύο άνθρωποι που κάποτε βρίσκονταν απέναντι, καλούνται τώρα να αντιμετωπίσουν μαζί τη μοναξιά, την αλήθεια και όσα δεν γνώρισαν ποτέ ο ένας για τον άλλον — αλλά και για εκείνη.

Η «Άμμος» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 5 Σεπτεμβρίου και θα επαναληφθεί για μία ακόμη μοναδική βραδιά, στις 12 Σεπτεμβρίου, στο Θέατρο Άβατον, σε μια μορφή που κινείται ανάμεσα στο θεατρικό αναλόγιο και την ημισκηνοθετημένη παράσταση. Επί σκηνής, ο ίδιος ο Μάνος Θηραίος και ο σταθερός θεατρικός του συνοδοιπόρος Βλάσης Πασιούδης.

Ο Μάνος Θηραίος μιλά στην kontra news για την απώλεια, τον φόβο, την αλήθεια και τις αυταπάτες που κρατούν κάποιες φορές τις ανθρώπινες σχέσεις ζωντανές, για την ιδιαίτερη παρουσία της Αμαλίας μέσα από την απουσία της, αλλά και για τη δύναμη των λέξεων να αντιστέκονται στον χρόνο.

-Η «Άμμος» ολοκληρώνει έναν κύκλο που ξεκίνησε με τις «Λέξεις των Άλλων» και συνεχίστηκε με τη «Φώκια». Τι ήταν αυτό που θέλατε να εξερευνήσετε μέσα από την έννοια της απώλειας και αισθάνεστε ότι με την «Άμμο» αυτός ο κύκλος κλείνει πραγματικά;

“Ξεκινάμε με δύσκολη ερώτηση, η απάντηση της οποίας δεν ξέρω αν μπορεί να αποδοθεί εύκολα με λέξεις. Ξέρετε, όταν γράφω, είναι η ψυχή και οι ανάγκες της κάθε φορά που μου δείχνουν τον δρόμο και όχι κάποια ορθολογική απόφαση. «Οι Λέξεις των Άλλων» γράφτηκαν ως διαφυγή και μαζί βάλσαμο σε μια περίοδο που αναλογιζόμουν τι έχασα ή τι άφησα πίσω μου σε κάθε σταυροδρόμι της ζωής μου. Ίσως να ήταν η απώλεια της επιθυμίας ή κάποιων στόχων και ονείρων που δεδομένης της στιγμής και του αμείλικτου χρόνου έδειχναν πως χάνουν κάθε ευκαιρία υλοποίησης. Με τη «Φώκια» αντίθετα, προσπάθησα να εξερευνήσω τον φόβο της απώλειας αυτού που ήδη έχουμε και που μας κρατά ευτυχισμένους και ζωντανούς. Όσο για την «Άμμο», εκεί θεωρώ πως αφέθηκα στον πόνο και στην όποια λύτρωση μπορούν να νιώσουν όσοι έμειναν πίσω, αντιμέτωποι πλέον με την αλήθεια τους καθώς η απώλεια του ανθρώπου που συντηρούσε το ψέμα και τη σύμβαση τους αφήνει πλέον γυμνούς και μόνους απέναντι στη δική τους αλήθεια. Αν προσπαθήσω να συγκροτήσω τον κοινό άξονα περιστροφής των ηρώων κάθε έργου, θα έλεγα πως έχει να κάνει με το τι μένει μετά από μια απώλεια οριστική και αμετάκλητη: φόβος που τρώει τα σωθικά, πόνος σπλαχνικός και αφόρητος και μια αλήθεια που γελάει κατάμουτρα καθώς απελευθερώνεται ξαφνικά από τον λήθαργο και ορμά απειλητική και εκκωφαντική.”

-Στην «Άμμο» λέτε πως «ο έρωτας χωρίζει, ο θάνατος ενώνει». Είναι μια φράση σχεδόν παράδοξη. Πώς μπορεί ο θάνατος να λειτουργήσει ως ο κοινός τόπος που ενώνει ανθρώπους οι οποίοι, όσο ζούσαν, ήταν αντίπαλοι;

“Κι όμως, μπορεί, επειδή πολύ απλά ο κοινός τόπος που τους κρατούσε απέναντι ήταν ο τεράστιος έρωτάς τους για μια γυναίκα που χάθηκε μέσα σε μια στιγμή. Κι όταν αυτός ο κοινός τόπος μένει ξαφνικά κενός δημιουργείται μια μαύρη τρύπα που τους ρουφάει με δύναμη κοσμογονική και τους αναγκάζει να ανασυντεθούν σε μία και μοναδική οντότητα ώστε να μπορέσουν να αντισταθούν στο κενό. Διακατέχεται από μια αρχέγονη και κοσμογονική δύναμη ο έρωτας, οπότε η ξαφνική του απώλεια αναδιοργανώνει ολόκληρα σύμπαντα, μέχρι να επέλθει η νέα ισορροπία. Διαφορετικά, αν δεν βρούμε τη δύναμη να μεταμορφωθούμε σε κάτι νέο και συλλογικό, θα μείνει μόνο η μαύρη τρύπα που θα καταπιεί τα πάντα στο χάος της.”

-Η Αμαλία είναι απούσα και ταυτόχρονα κυριαρχεί στο έργο, καθώς συνεχίζει να υπάρχει μέσα από τη μνήμη και τις συγκρουόμενες αφηγήσεις των δύο ανδρών. Πόσο σας ενδιαφέρει αυτή η ιδέα ότι πολλές φορές γνωρίζουμε έναν άνθρωπο περισσότερο μέσα από την απουσία του παρά μέσα από την παρουσία του;

“Δυστυχώς, θεωρούμε την παρουσία δεδομένη. Όταν όμως συμβεί το τραγικό της απώλειας, το σημείο της παρουσίας, αυτός ο κοινός τόπος στον οποίο αναφερθήκατε και νωρίτερα, εξαφανίζεται. Κι όπως συμβαίνει και στο σύμπαν, η απώλεια ενός άστρου, προκαλεί νέες συνθήκες βαρύτητας. Τίποτα δεν μένει στην ίδια θέση με πριν. Αν μπορούμε να κάνουμε ένα και μόνο πράγμα για να μείνουμε στην τροχιά μας και να μη συνθλιβούμε κατά τη σύγκρουση με άλλα ουράνια σώματα που στροβιλίζονται τρελά ολόγυρά μας, είναι να κρατήσουμε ζωντανό αυτόν τον κενό, πλέον, κοινό τόπο με μνήμες, συναισθήματα και λέξεις αυτού που χάθηκε. Οι άνθρωποι πεθαίνουν πραγματικά μόνο όταν τους ξεχνούν αυτοί που μένουν πίσω. Στην περίπτωση της «Άμμου» δε, ο σύζυγος και ο εραστής της γυναίκας που πέθανε, έρχονται να καλύψουν ο ένας στον άλλον τα κενά γνώσης που είχαν ενόσω εκείνη ήταν ζωντανή. Τώρα που έφυγε για πάντα, ο ένας τη συναντά ξανά στο πρόσωπο, στην αφήγηση και στην ανάμνηση του άλλου. Στο σπαρακτικό αυτό σημείο της συνύπαρξης και των τριών -μέσω της μνήμης- άλλωστε στήριξα και τον τρόπο με τον οποίο η Αμαλία εμφανίζεται επί σκηνής, προκαλώντας τους θεατές αλλά και τους ηθοποιούς να την αναζητήσουν και να την κρατήσουν ζωντανή μέσα από τη μορφή και τη φωνή των δύο ανδρών που φαινομενικά κατασπαράσσουν ο ένας τον άλλον.”

-Οι ήρωές σας αναζητούν την αλήθεια που δεν γνώρισαν και το ψέμα που τους κράτησε ζωντανούς. Πιστεύετε ότι στις ανθρώπινες σχέσεις η απόλυτη αλήθεια είναι πάντοτε λυτρωτική ή υπάρχουν ψέματα και αυταπάτες που, όσο επώδυνα κι αν είναι, λειτουργούν ως μηχανισμοί επιβίωσης;

“Άλλη μια πολύ δύσκολη ερώτηση για την οποία δεν είμαι απόλυτα σίγουρος εάν ξέρω την απάντηση, ακόμα και σε ό,τι με αφορά προσωπικά. Ας πούμε, απλά, πως ο καθένας μας ξεχωριστά οφείλει να προσφέρει απλόχερα την αλήθεια του στον άλλον. Και την ίδια στιγμή να αποδεχόμαστε τη σύμβαση -χωρίς πολλά-πολλά- πως και εκείνος μας χαρίζει εξίσου απλόχερα τη δική του αλήθεια. Από εκεί και μετά, εάν στην αλήθεια του καθενός κρύβονται και μικρές, ανώδυνες αυταπάτες που όμως κρατούν τη σχέση ζωντανή και σε εγρήγορση, τότε ας τις αποδεχθούμε ανώδυνα ως μέρος τής από κοινού αλήθειας. Δεν ξέρω αν θα θέλαμε ή εάν θα μπορούσαμε να αντέξουμε την απόλυτη ειλικρίνεια κάθε ώρα και στιγμή. Θα θέλαμε άραγε να μπορούμε να διαβάζουμε το μυαλό του άλλου; Θα μας έκανε καλό η τόση αλήθεια;”

-Επιλέγετε να παρουσιάσετε το έργο αρχικά ως θεατρική ανάγνωση, μήνες πριν από το κανονικό του ανέβασμα. Τι σας γοητεύει στη γυμνότητα του αναλογίου και τι μπορεί να αποκαλύψει το ίδιο το κείμενο όταν δεν «καλύπτεται» ακόμη από σκηνικά, κοστούμια και μια ολοκληρωμένη παράσταση;

“Αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα τούτη εδώ η πιο «απογυμνωμένη» πρώτη παρουσίαση της «Άμμου». Όταν ο συνοδοιπόρος μου στο θέατρο, ο Βλάσης Πασιούδης, μου πρότεινε να ξεκινήσουμε τη σεζόν με την «Άμμο» σε μορφή αναλογίου, πανικοβλήθηκα λίγο, δεν σας το κρύβω, καθώς το έργο, αν και γραμμένο από πέρυσι, δεν είχε δουλευτεί καθόλου από κανέναν μας. Ξέραμε ενδεχομένως πως αυτό θα ήταν το επόμενο που θα παρουσιάζαμε, αλλά πέραν αυτού δεν είχαμε ασχοληθεί ξανά μαζί του σε κανένα επίπεδο. Υπήρχε, παρ’ όλα αυτά, μέσα μας η επιθυμία να το πιάσουμε στα χέρια μας άμεσα, και να μπούμε με κάτι ολοκαίνουργιο στη νέα μας θεατρική περίοδο, προτού ξεκινήσουμε τις παραστάσεις της «Φώκιας» και των «Λέξεων» για δεύτερη και τρίτη χρονιά αντίστοιχα. Ίσως κάπου μέσα μας να θέλαμε να γιορτάσουμε και την επίσημη σύσταση της θεατρικής μας ομάδας και της εταιρείας παραγωγής, που μπορεί μεν να ξεκίνησαν με τη «Φώκια» αλλά δεν είχαμε τον χρόνο να το επικοινωνήσουμε πιο «επίσημα». Η «Άμμος» λοιπόν, σε μορφή αναλογίου, μας επέτρεψε να γιορτάσουμε και τη νέα σεζόν και τη θεατρική μας συνύπαρξη σε κάθε επίπεδο. Και πιστέψτε με, ήταν μεγάλη πρόκληση, καθώς είχαμε μόλις ένα καλοκαίρι για να δουλέψουμε το κείμενο και να ασχοληθούμε ουσιαστικά με τη δραματουργία του, και μάλιστα σε δύο επίπεδα: τόσο για το μελλοντικό, κανονικό του ανέβασμα αρχικά και ταυτόχρονα και για τη διασκευή του σε μορφή αναλογίου. Αυτό που καταφέραμε, και είμαι πολύ περήφανος και πολύ χαρούμενος, είναι πως τελικά αυτό που παρουσιάσαμε στις 5 Σεπτεμβρίου και που θα επαναλάβουμε για ένα βράδυ ακόμα στις 12 του μήνα, είναι ένα θέαμα που ακροβατεί ανάμεσα στο αναλόγιο και την ημισκηνοθετημένη παράσταση. Ίσως αυτός να είναι και ο ιδανικός τρόπος να ακουστεί το κείμενο ξεκάθαρο από οποιαδήποτε άλλη σύμβαση και την ίδια στιγμή να μην απολέσει το παραμικρό από τη θεατρικότητά του. Ήταν καταλυτική η παρουσία του Βλάση σε όλο αυτό, καθώς με οδηγούσε να ανασυνθέσουμε το κείμενο με τρόπο τέτοιο ώστε να λειτουργεί διττά: τόσο σε συνθήκη αναλογίου όσο και ολοκληρωμένης παράστασης.”

-Στην «Άμμο» συναντάμε έναν καθηγητή, μία συγγραφέα και έναν ηθοποιό -τρεις ανθρώπους που συνδέονται και μέσα από τον Λόγο και την τέχνη. Είναι για εσάς η γραφή και το θέατρο ένας τρόπος να αντισταθούμε στη φθορά και στην απώλεια, να κρατήσουμε δηλαδή κάτι ή κάποιον ζωντανό μέσα στον χρόνο;

“Όπως λέει και ο μεταφραστής ήρωας στις «Λέξεις των Άλλων», «Δεν υπάρχουμε χωρίς τις λέξεις». Και με φόβο να επαναλάβω τον εαυτό μου, θα ξαναπώ πως όταν όλα τελειώσουν, όταν όλοι μας έχουμε φύγει, μόνο οι λέξεις θα μείνουν ζωντανές να οδηγούν, μέσω του «τότε», στο «τώρα» και στο «μετά».”

“Η απώλεια, ο έρωτας, η μνήμη, η αλήθεια και η ανάγκη του ανθρώπου να κρατήσει ζωντανό ό,τι χάθηκε αποτελούν τους άξονες πάνω στους οποίους κινείται η «Άμμος». Ένα έργο που, όπως προκύπτει και από τα λόγια του Μάνου Θηραίου, δεν επιχειρεί να δώσει εύκολες απαντήσεις. Αντίθετα, αφήνει τους ήρωές του —και μαζί τους θεατές— να σταθούν απέναντι στο κενό, εκεί όπου η απουσία μετατρέπεται σε μνήμη και η μνήμη σε μια νέα μορφή παρουσίας.

Γιατί ίσως τελικά οι άνθρωποι να μη χάνονται ολοκληρωτικά όσο εξακολουθούν να υπάρχουν στις λέξεις, στις αφηγήσεις και στις μνήμες εκείνων που έμειναν πίσω. Και μέσα στην άμμο του χρόνου, που όλα τα σκεπάζει και όλα τα παρασύρει, κάποιες λέξεις επιμένουν να μένουν ζωντανές — οδηγώντας, όπως λέει ο ίδιος ο συγγραφέας, από το «τότε» στο «τώρα» και στο «μετά».”