Γερμανία: Κλονίζει τον Μερτς η σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ – Ισχυρό σενάριο μία κυβέρνηση της Άκρας Δεξιάς στο κρατίδιο

Γερμανία: Κλονίζει τον Μερτς η σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ – Ισχυρό σενάριο μία κυβέρνηση της Άκρας Δεξιάς στο κρατίδιο

Η σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί ισχυρούς πολιτικούς κραδασμούς στη Γερμανία, ανοίγοντας για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο το ενδεχόμενο ανάληψης της ηγεσίας κυβέρνησης κρατιδίου από ένα ακροδεξιό κόμμα με νεοναζιστικές αναφορές. Με ποσοστό 43,8% και μόλις μια ανάσα απόλυτης πλειοψηφίας, η AfD υπεδιπλασίασε τη δύναμή της σε σχέση με το 2021, καταγράφοντας ιστορικό αποτέλεσμα. Αντίστροφα, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) υπέστη βαριά ήττα, περιοριζόμενη στο 17,2%, με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να παραδέχεται ότι το σοκ είναι τέτοιο που τίποτα δεν μπορεί να συνεχιστεί «σαν να μην συνέβη τίποτα».

Η σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ: ιστορικό ορόσημο χωρίς αυτοδυναμία

Το αποτέλεσμα μετατοπίζει τεκτονικά το κομματικό τοπίο στην ανατολική Γερμανία. Η AfD αναδεικνύεται αδιαμφισβήτητος νικητής, αλλά χωρίς αυτοδυναμία. Για πρώτη φορά αναδύεται ισχυρά το σενάριο σχηματισμού κυβέρνησης υπό την ηγεσία της Άκρας Δεξιάς σε γερμανικό κρατίδιο, εξέλιξη που σπάει ένα μακροχρόνιο ταμπού της μεταπολεμικής πολιτικής ζωής. Το εύρος της επικράτησης –η σαρωτική νίκη της AfD με 43,8%– σηματοδοτεί ριζική αναδιάταξη των συσχετισμών, ιδίως σε περιοχές όπου οι ανησυχίες για το κόστος ζωής, τη μετανάστευση και την ενεργειακή πολιτική αποτυπώνονται εντονότερα στην κάλπη.

Αντιδράσεις και πολιτικός σεισμός στο Βερολίνο

Στο στρατόπεδο της CDU, το κλίμα είναι βαρύ. Μετά τις συντριπτικές απώλειες, ο Φρίντριχ Μερτς μίλησε για βαθύ κλονισμό του κόμματος, αναγνωρίζοντας ότι απαιτείται αλλαγή πλεύσης τόσο από τον ίδιο όσο και από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η πίεση για αναθεώρηση στρατηγικής είναι έντονη: πώς αντιμετωπίζεται ένα κόμμα που επιβάλλεται εκλογικά σε ολόκληρες περιφέρειες, ενώ τα mainstream κόμματα εμμένουν στην απομόνωσή του;

Επιθετική ρητορική από την ηγεσία της AfD

Η συμπρόεδρος της AfD, Άλις Βάιντελ, επιδόθηκε σε σκληρή επίθεση κατά του Μερτς, χαρακτηρίζοντάς τον «τον πιο αντιδημοφιλή καγκελάριο στην ιστορία» και «τροχοπέδη στην ευημερία της Γερμανίας». Ζήτησε τον τερματισμό της «παράνομης μετανάστευσης», του καθεστώτος «ανοιχτών συνόρων» και της «καταστροφικής ενεργειακής πολιτικής», προδιαγράφοντας την ατζέντα με την οποία η AfD σκοπεύει να κεφαλαιοποιήσει το αποτέλεσμα. Ο υποψήφιος πρωθυπουργός της AfD στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, έκανε λόγο για «σαφή εντολή σχηματισμού κυβέρνησης» και διεμήνυσε ότι θα απευθυνθεί σε άλλα κόμματα, ακόμη και σε μεμονωμένους βουλευτές, για να διαμορφώσει σταθερή πλειοψηφία.

Σενάρια κυβερνητικών συνεργασιών και το «Brandmauer»

Παρά τη σαρωτική νίκη της AfD, η απουσία απόλυτης πλειοψηφίας επιβάλλει συμμαχίες. Ένα πιθανό σενάριο είναι η σύμπραξη με τη Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), η οποία με 5,3% εισήλθε οριακά στο τοπικό κοινοβούλιο (κατώφλι 5%). Μια τέτοια συνεργασία, αν και πολιτικά αμφιλεγόμενη, θα μπορούσε να δώσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη στην AfD. Στον αντίποδα, τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου θα μπορούσαν να επιχειρήσουν τον σχηματισμό μιας εξαιρετικά ασυνήθιστης πεντακομματικής συμμαχίας (CDU, SPD, Πράσινοι, Αριστερά, BSW) με μοναδικό συνεκτικό στοιχείο τον αποκλεισμό της AfD. Ωστόσο, ένα τέτοιο εγχείρημα θεωρείται βαθιά πολύπλοκο και εγγενώς ασταθές.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το λεγόμενο «Δημοκρατικό Τείχος» (Brandmauer), δηλαδή η πάγια άρνηση των mainstream κομμάτων να συνεργαστούν με την AfD. Η οριακή απόσταση από την αυτοδυναμία όμως γεννά άνευ προηγουμένου πίεση σε αυτή τη στρατηγική. Κάθε απόπειρα κάμψης του Brandmauer θα προκαλούσε ισχυρές πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις, ενώ η ευλαβική τήρησή του κινδυνεύει να καταστήσει αδύνατη την κυβερνησιμότητα χωρίς εξαιρετικά εύθραυστες συμμαχίες.

Διεθνείς αντιδράσεις και κοινωνικό κλίμα

Η εκλογική επικράτηση της AfD προκάλεσε άμεσο διεθνές αντίκτυπο. Ο Ίλον Μασκ χαιρέτισε τη νίκη με ένα «Gut gemacht!» στο X, ενώ ηγέτες λαϊκιστικών δεξιών κομμάτων στην Ισπανία και την Πορτογαλία εξέφρασαν ανοιχτά την ικανοποίησή τους. Αντίθετα, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, ήταν αιχμηρός, γράφοντας ότι μόνο «ηλίθιοι ή προδότες» θα χαρούν για το αποτέλεσμα, υπογραμμίζοντας τον ευρωπαϊκό διχασμό γύρω από την άνοδο της Άκρας Δεξιάς.

Στο εσωτερικό, η κοινωνική ανησυχία είναι διάχυτη. Παρά τις διαβεβαιώσεις του συμπροέδρου της AfD, Τίνο Χρουπάλα, ότι «κανείς δεν πρέπει να φοβάται», πολλοί μετανάστες εκφράζουν ανασφάλεια. Ένας 28χρονος Αφγανός πατέρας δύο παιδιών στη Μαγδεβούργη διερωτάται «τι θα συμβεί αν αναγκαστώ να φύγω;», ενώ ο 86χρονος Χορστ Βάλτερ Μπέρνερ, που έζησε ως παιδί τη ναζιστική περίοδο, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «τρομερό» και «οδηγούμενο από τον φόβο». Οι μαρτυρίες αυτές φωτίζουν το ρήγμα εμπιστοσύνης που βαθαίνει σε τμήματα της κοινωνίας.

Στρατηγικό αδιέξοδο ή νέα κανονικότητα για τον Μερτς;

Ο πολιτικός επιστήμονας Όλιβερ Λέμπκε μίλησε για «τεκτονική μετατόπιση» στο κομματικό σύστημα, θέτοντας στον Μερτς το επείγον ερώτημα: ποια στρατηγική μπορεί να ανακόψει την πορεία της AfD; Το δίλημμα είναι διπλό. Από τη μια, η εμμονή στο Brandmauer διαφυλάσσει θεσμικές κόκκινες γραμμές. Από την άλλη, η επαναλαμβανόμενη εκλογική επιβεβαίωση της AfD στην Ανατολή καθιστά δυσχερέστερη την πολιτική απομόνωσή της. Κρίσιμες παράμετροι θα είναι ο επαναπροσδιορισμός της κυβερνητικής πολιτικής σε μετανάστευση και ασφάλεια, μια πειστική απάντηση στην ακρίβεια και στο ενεργειακό κόστος, καθώς και η ανανέωση της επικοινωνίας με εκλογικές ομάδες που αισθάνονται περιθωριοποιημένες.

Συνολικά, η σαρωτική νίκη της AfD δεν είναι απλώς μια συγκυριακή επιτυχία, αλλά καμπή με ευρύτερες επιπτώσεις για το ομοσπονδιακό πολιτικό σκηνικό. Είτε οδηγήσει σε μια πρωτόγνωρη –και ασταθή– αντι-AfD συμμαχία, είτε σπάσει το ταμπού του Brandmauer, το βέβαιο είναι ότι ο Φρίντριχ Μερτς και τα παραδοσιακά κόμματα καλούνται να επανασχεδιάσουν επειγόντως τη στρατηγική τους. Όσο παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης της Άκρας Δεξιάς σε κρατίδιο, η πίεση θα αυξάνεται. Και όσο η δημόσια συζήτηση θα περιστρέφεται γύρω από τη σαρωτική νίκη της AfD, η πολιτική σταθερότητα της Γερμανίας θα δοκιμάζεται.

Πηγές: AFP, Reuters, Associated Press