Αντι-NAVTEX της Ελλάδας στην αποστολή τουρκικού ερευνητικού σκάφους στο Καστελόριζο

Κλιμάκωση σημειώνεται στα ελληνοτουρκικά, καθώς η Ελλάδα εξέδωσε αντι-NAVTEX λίγες ώρες μετά τη νέα κίνηση της Άγκυρας να αποστείλει το ερευνητικό σκάφος «Μαρμαρά» νοτιοδυτικά του Καστελόριζου. Το πλοίο παρακολουθείται σε πραγματικό χρόνο από μέσα των Ενόπλων Δυνάμεων και του Λιμενικού Σώματος, ενώ δεν αποκλείεται παρόμοια ενέργεια να δρομολογήσει και η Κύπρος, εφόσον το «Μαρμαρά» κινηθεί προς την κυπριακή περιοχή ευθύνης. Η ελληνική αντι-NAVTEX ήρθε ως άμεση απάντηση στην τουρκική ναυτική οδηγία που δέσμευε χώρο ελληνικής δικαιοδοσίας για έρευνες επί στήλης ύδατος, με χρονικό ορίζοντα από την 1η έως και τη 15η Σεπτεμβρίου.

Η τουρκική κίνηση εντάσσεται σε μια περίοδο αυξημένης νευρικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην επίμαχη περιοχή, νοτιοδυτικά του Καστελόριζου, τμήμα επικαλύπτεται με τους χάρτες «θαλάσσιων πάρκων» που δημοσιοποίησε πρόσφατα η Άγκυρα, προκαλώντας αντιδράσεις για τη νομιμότητα και τη σκοπιμότητά τους.

Η Αθήνα, δια της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, απάντησε θεσμικά και άμεσα, εκδίδοντας αντι-NAVTEX που ακυρώνει την τουρκική οδηγία και επαναβεβαιώνει ότι η συγκεκριμένη περιοχή εμπίπτει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, καθώς και ότι ο μόνος αρμόδιος σταθμός για έκδοση ναυτιλιακών προαγγελιών είναι ο Υδρογραφικός Σταθμός Ηρακλείου Κρήτης.

Τι σημαίνει η αντι-NAVTEX και γιατί εκδόθηκε

Η αντι-NAVTEX αποτελεί καθιερωμένη πρακτική για την προάσπιση αρμοδιοτήτων στις θαλάσσιες περιοχές όταν τρίτο κράτος εκδίδει οδηγία που κρίνεται άκυρη ή παράνομη από την παράκτια χώρα. Με αυτήν, η Ελλάδα όχι μόνο ακυρώνει την τουρκική NAVTEX, αλλά και αποσαφηνίζει προς κάθε ενδιαφερόμενο ναυτιλλόμενο ότι:
– η περιοχή των εξαγγελθεισών ερευνών εμπίπτει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα,
– οποιαδήποτε δραστηριότητα προϋποθέτει προηγούμενη άδεια από τις ελληνικές αρχές,
– η έκδοση ναυτικών αναγγελιών στην περιοχή ευθύνης Ελλάδας γίνεται αποκλειστικά από τον σταθμό Ηρακλείου.

Η στοχευμένη αυτή επικοινωνία έχει διπλό αποδέκτη: αφενός την Τουρκία, που επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα με σταδιακές δεσμεύσεις θαλάσσιων ζωνών, αφετέρου τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, ώστε να αποφευχθούν σύγχυση και κίνδυνοι για την ασφάλεια ναυσιπλοΐας.

Η τουρκική NAVTEX 0862/26 και το «Μαρμαρά»

Όλα ξεκίνησαν με την τουρκική NAVTEX 0862/26, η οποία δέσμευε περιοχή νοτιοδυτικά του Καστελόριζου για έρευνες «επί στήλης ύδατος». Στο κείμενο της τουρκικής οδηγίας διευκρινίζεται ότι:
– η περιοχή δεν βρίσκεται σε οριοθετημένη ΑΟΖ,
– το ερευνητικό σκάφος δεν προβαίνει σε εργασίες στον βυθό, παρά μόνο στην επιφάνεια ή στη στήλη ύδατος.

Παρά τις επισημάνσεις αυτές, η ελληνική πλευρά υπογραμμίζει ότι η διεξαγωγή ερευνών, ακόμη κι αν δεν αφορούν τον βυθό, εντός περιοχής υφαλοκρηπίδας όπου η Ελλάδα έχει κυριαρχικά δικαιώματα, απαιτεί συναίνεση. Η αναγγελία της Τουρκίας θεωρείται, ως εκ τούτου, άκυρη εντός περιοχής ελληνικής δικαιοδοσίας.

Όσον αφορά την κίνηση του «Μαρμαρά», αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι το πλοίο παρακολουθείται συνεχώς και ότι, σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις, απομακρύνεται ανατολικά. Ωστόσο, η παρακολούθηση συνεχίζεται, με την επιχειρησιακή ετοιμότητα να παραμένει υψηλή.

Οι «θαλάσσιοι χάρτες» και οι επιπτώσεις στην περιοχή

Η αναφορά της τουρκικής NAVTEX σε περιοχή που επικαλύπτεται με τους πρόσφατους χάρτες «θαλάσσιων πάρκων» έχει προκαλέσει πρόσθετες ανησυχίες.

Η Αθήνα τους χαρακτηρίζει παράνομους, επισημαίνοντας ότι τέτοιες χαρτογραφήσεις δεν μπορούν να υπερισχύσουν των ισχυουσών θαλάσσιων ζωνών και των δικαιωμάτων που απορρέουν από αυτές. Ο συνδυασμός «περιβαλλοντικής» ορολογίας με επιχειρήσεις έρευνας στη στήλη ύδατος εκλαμβάνεται ως προσπάθεια αλλαγής τετελεσμένων επί του πεδίου.

Πιθανή αντίδραση της Κύπρου

Σε περίπτωση που το «Μαρμαρά» κινηθεί προς περιοχές που αφορούν την Κυπριακή Δημοκρατία, η Λευκωσία εξετάζει ανάλογα μέτρα, περιλαμβανομένης της έκδοσης αντι-NAVTEX.

Η συντονισμένη στάση Ελλάδας και Κύπρου στο πεδίο των ναυτικών προαγγελιών αποσκοπεί στη σαφή οριοθέτηση αρμοδιοτήτων και στην αποτροπή πράξεων που δημιουργούν εστίες έντασης στη ναυσιπλοΐα.

Το επόμενο διάστημα και η σημασία της αντι-NAVTEX

Οι επόμενες ημέρες, έως τη λήξη του χρονικού διαστήματος που όρισε η τουρκική NAVTEX, θα είναι κρίσιμες. Η Αθήνα θα συνεχίσει να αξιοποιεί όλα τα διαθέσιμα μέσα: επιχειρησιακή επιτήρηση, διπλωματικές ενέργειες και στοχευμένη ενημέρωση της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας.