Δωροθέα Μερκούρη: «Φταίει το αντρικό φύλο για τον ανταγωνισμό που μπορεί να έχει μια γυναίκα, η πατριαρχία»

Πέμπτη 27.08.26, 10:05 — Η Δωροθέα Μερκούρη μίλησε αυτή την εβδομάδα στο νέο τεύχος του περιοδικού Instyle και στη δημοσιογράφο Ξένια Ιωάννου, σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης που δεν έμεινε στην επιφάνεια. Ανάμεσα σε όσα μοιράστηκε, στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα του ανταγωνισμού ανάμεσα στις γυναίκες, στο πώς γεννιέται, τι τον τροφοδοτεί και –κυρίως– ποια είναι η βαθύτερη αιτία που, κατά την ίδια, οδηγεί πολλές φορές σε αυτή την άχαρη και ψυχοφθόρα σύγκριση. Στο επίκεντρο των δηλώσεών της βρέθηκε η πατριαρχία, την οποία θεωρεί καθοριστικό παράγοντα για το πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις και οι ρόλοι, αλλά και για το πώς συχνά οι γυναίκες ωθούνται –άμεσα ή έμμεσα– να “μετρούν” η μία την άλλη.

Η γνωστή ηθοποιός, με λόγο άμεσο και ανθρώπινο, επέλεξε να δώσει μια διαφορετική διάσταση στην εικόνα της “γυναικείας κόντρας” που συχνά αναπαράγεται ως στερεότυπο: όχι ως έμφυτη τάση των γυναικών, αλλά ως αποτέλεσμα ενός πλαισίου που τις έχει μάθει να διεκδικούν χώρο με όρους περιορισμού.

Δωροθέα Μερκούρη για την πατριαρχία και τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις γυναίκες

Η Δωροθέα Μερκούρη ήταν ξεκάθαρη: δεν θεωρεί ότι “φταίει” η γυναίκα όταν εμφανίζεται ανταγωνισμός. Αντίθετα, πιστεύει πως η πατριαρχία είναι ο μηχανισμός που χτίζει αυτό το περιβάλλον σύγκρισης και ανασφάλειας. Όπως εξομολογήθηκε χαρακτηριστικά: «Θεωρώ ότι δεν φταίει η γυναίκα για τον ανταγωνισμό αλλά η πατριαρχία. Φταίει το αντρικό φύλο πάλι για τον ανταγωνισμό που μπορεί να έχει μια γυναίκα».

Με αυτή τη φράση δεν επιχειρεί να “δείξει” συλλήβδην τους άντρες, αλλά να περιγράψει μια κοινωνική δομή που ιστορικά καθόρισε ποιος έχει πρόσβαση στην εξουσία, στην αποδοχή και στην επιβεβαίωση. Μέσα σε ένα τέτοιο σύστημα, η γυναίκα συχνά μαθαίνει ότι πρέπει να παλέψει για περιορισμένες ευκαιρίες: για χώρο, για αναγνώριση, για μια θέση στο τραπέζι. Και όταν οι ευκαιρίες παρουσιάζονται ως λίγες, ο ανταγωνισμός γίνεται σχεδόν “αναμενόμενος”.

Η ίδια, ωστόσο, δεν στέκεται μόνο στην κριτική. Δείχνει κατανόηση για την ανθρώπινη πλευρά αυτού του φαινομένου, αναγνωρίζοντας το συναίσθημα που το κινεί: «Κι εκεί – αν το δω – έχω κατανόηση. Ο ανταγωνισμός κρύβει τραύμα, κρύβει φόβο». Με απλά λόγια, πίσω από την ανάγκη να υπερισχύσει κάποιος, μπορεί να κρύβεται ένα παλιό αίσθημα έλλειψης, απόρριψης ή απειλής.

«Οι ωραίες και οι έξυπνες γυναίκες δεν ανταγωνίζονται»

Ένα από τα σημεία που ξεχώρισαν στη συνέντευξη είναι η αναφορά της στην εμπειρία της με γυναίκες που θεωρεί “πραγματικά δυνατές”. Όπως είπε: «Με έχουν βοηθήσει πολύ οι ωραίες γυναίκες. Οι πολύ όμορφες γυναίκες δεν ανταγωνίζονται. Και οι έξυπνες γυναίκες δεν ανταγωνίζονται».

Η δήλωση αυτή δεν αφορά μόνο την εξωτερική εμφάνιση ή τη νοημοσύνη ως τίτλους. Περισσότερο παραπέμπει στην εσωτερική ασφάλεια. Μια γυναίκα που αισθάνεται καλά με τον εαυτό της, που δεν νιώθει ότι απειλείται από την παρουσία μιας άλλης, δεν έχει λόγο να μπει σε παιχνίδι σύγκρισης. Αντιθέτως, έχει χώρο να σταθεί υποστηρικτικά, να συνεργαστεί, να δώσει και να δεχτεί βοήθεια.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πατριαρχία λειτουργεί σαν ένας αόρατος διαιτητής που χρόνια τώρα επιβραβεύει την αντιπαράθεση και όχι τη συμμαχία. Όταν, όμως, μια γυναίκα συνειδητοποιεί αυτόν τον μηχανισμό, μπορεί πιο εύκολα να βγει από τον κύκλο του ανταγωνισμού και να επιλέξει κάτι άλλο: την αλληλεγγύη.

Ο φόβος ως αρνητική ενέργεια και η επιλογή της στάσης ζωής

Η Δωροθέα Μερκούρη συνέδεσε τον ανταγωνισμό με τον φόβο και μάλιστα με τρόπο αξιακό. «Κι ο φόβος είναι μια ενέργεια στην οποία εγώ λέω όχι. Είναι μια αρνητική στάση», σημείωσε. Πρόκειται για μια θέση που, χωρίς να αγνοεί τη δυσκολία των ανθρώπινων συναισθημάτων, δείχνει επιλογή: να μη διοικείται η ζωή από φόβο, αλλά από συνειδητότητα.

Αυτή η οπτική κάνει τη συζήτηση για την πατριαρχία πιο ουσιαστική. Γιατί δεν μένει μόνο στο “τι μας συμβαίνει”, αλλά προχωρά στο “τι κάνουμε με αυτό”. Αν ο ανταγωνισμός είναι σύμπτωμα, τότε η θεραπεία ξεκινά από την αναγνώριση του τραύματος, από την κατανόηση και τελικά από την αλλαγή στάσης.

Πώς θα χαρακτήριζε τον εαυτό της

Όταν η κουβέντα πέρασε στο προσωπικό επίπεδο και ρωτήθηκε “Πώς θα σε χαρακτήριζες; Εσύ, που σε ξέρεις”, η απάντησή της ήταν λιτή και φωτεινή: «Χαρούμενη. Συμπονετική. Και φιλόζωη, μέχρι αηδίας». Η αυτοπεριγραφή αυτή συμπληρώνει όσα είπε για τον ανταγωνισμό: προβάλλει μια στάση τρυφερότητας και συμπόνιας, που δεν ταιριάζει με τη σκληρότητα της σύγκρισης.

Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον μήνυμα της συνέντευξης. Ότι απέναντι σε μια κουλτούρα που συχνά γεννά ανταγωνισμό μέσα από την πατριαρχία, υπάρχει πάντα η δυνατότητα της επιλογής: να δεις τον άλλον όχι ως απειλή, αλλά ως άνθρωπο.

Στο τέλος, η τοποθέτηση της Δωροθέας Μερκούρη για την πατριαρχία λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι πολλά από όσα αποδίδουμε “στις γυναίκες” ως χαρακτηριστικά, είναι στην πραγματικότητα αποτελέσματα ενός συστήματος που τις έμαθε να επιβιώνουν μέσα από σύγκριση. Κι αν κάτι αξίζει να κρατήσουμε, είναι πως η έξοδος από αυτόν τον κύκλο ξεκινά από την κατανόηση, την αυτοπεποίθηση και τη συνειδητή άρνηση του φόβου.