Ληξιπρόθεσμες οφειλές ρεύματος: Πότε μπλοκάρει η αλλαγή προμηθευτή, τί προβλέπει η απόφαση για τον «ενεργειακό τουρισμό»

Αλλαγές στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας φέρνει νέα υπουργική απόφαση, με βασικό στόχο να περιοριστούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές ρεύματος και να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο που έχει επικρατήσει να αποκαλείται «ενεργειακός τουρισμός». Πρόκειται για ένα πρόβλημα που τα τελευταία χρόνια έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις: οι απλήρωτοι λογαριασμοί στο ηλεκτρικό ρεύμα εκτιμάται ότι ξεπέρασαν τα 3 δισ. ευρώ, με σημαντικό μέρος να αφορά πρώην πελάτες που αλλάζουν εταιρεία αφήνοντας χρέη πίσω τους. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να κλείσει αυτή την «τρύπα» στην αγορά, ενισχύοντας τα εργαλεία ελέγχου και δίνοντας στους προμηθευτές μεγαλύτερη δυνατότητα να προστατευτούν από κακοπληρωτές.

Ληξιπρόθεσμες οφειλές ρεύματος και «ενεργειακός τουρισμός»: Τι αλλάζει στην πράξη

Στην καρδιά της ρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία και αξιοποίηση μιας πιο σαφούς διαδικασίας «σήμανσης» του πελάτη μέσα στο πληροφοριακό σύστημα του ΔΕΔΔΗΕ. Με απλά λόγια, όταν ένας καταναλωτής αφήνει ληξιπρόθεσμες οφειλές ρεύματος και αποχωρεί από έναν προμηθευτή χωρίς να έχει τακτοποιήσει την εκκρεμότητα, αυτό καταγράφεται. Έτσι, ο επόμενος προμηθευτής μπορεί να γνωρίζει ότι ο συγκεκριμένος πελάτης έχει ιστορικό χρεών και να αποφασίσει αν θα τον δεχτεί ή όχι.

Η λογική είναι ξεκάθαρη: όσο πιο εύκολη είναι η μετακίνηση χωρίς συνέπειες, τόσο πιο ελκυστικό γίνεται για ορισμένους να αλλάζουν εταιρεία, δημιουργώντας συνεχώς νέα χρέη. Το κόστος αυτού του φαινομένου, όμως, δεν εξαφανίζεται· μετακυλίεται στα τιμολόγια και επιβαρύνει τελικά τους συνεπείς καταναλωτές.

Πότε μπλοκάρει η αλλαγή προμηθευτή

Η υπουργική απόφαση προβλέπει αυτοματοποιημένο «φρένο» στη δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Συγκεκριμένα:

– Αν υπάρχουν τρεις σημάνσεις κατά την τελευταία διετία (δηλαδή ο καταναλωτής έχει αφήσει οφειλές σε τρεις διαφορετικούς προμηθευτές μέσα σε δύο χρόνια), τότε μπλοκάρεται αυτομάτως το δικαίωμα αλλαγής προμηθευτή. Στην πράξη, πρόκειται για ένα σαφές όριο που στοχεύει στους επαναλαμβανόμενους κακοπληρωτές.
– Αν υπάρχουν δύο σημάνσεις, τότε δεν ενεργοποιείται αυτόματο μπλοκάρισμα. Ωστόσο, ο νέος προμηθευτής διατηρεί το δικαίωμα να αρνηθεί να αναλάβει την εκπροσώπηση του πελάτη. Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής μπορεί να αναζητήσει εταιρεία που θα τον δεχτεί, αλλά η αγορά αποκτά μεγαλύτερη ευχέρεια να «φιλτράρει» περιπτώσεις υψηλού ρίσκου.

Με αυτό το μοντέλο, το σύστημα γίνεται πιο αυστηρό απέναντι στην κατ’ εξακολούθηση δημιουργία ληξιπρόθεσμων οφειλών ρεύματος, χωρίς να αποκλείει αυτομάτως όλους όσοι έχουν βρεθεί έστω και μία φορά σε αδυναμία πληρωμής.

Τι γίνεται όταν κανείς δεν αναλαμβάνει τον πελάτη

Εάν ένας καταναλωτής με οφειλές δεν καταφέρει να βρει εταιρεία που να τον δεχτεί, τότε οδηγείται στον προμηθευτή Καθολικής Υπηρεσίας. Η Καθολική Υπηρεσία λειτουργεί ως «δίχτυ ασφαλείας», ώστε κανείς να μη μένει χωρίς ρεύμα επειδή δεν μπορεί να συνάψει νέο συμβόλαιο στην ανταγωνιστική αγορά. Παράλληλα, όμως, η μεταφορά στην Καθολική Υπηρεσία αποτελεί σαφές σήμα ότι η κατάσταση έχει φτάσει σε οριακό σημείο και ότι απαιτείται τακτοποίηση εκκρεμοτήτων.

Υποχρέωση για έγκαιρη ενημέρωση και διακανονισμό

Παρότι η συζήτηση επικεντρώνεται στις σημάνσεις και στους περιορισμούς, το νέο πλαίσιο δίνει ιδιαίτερο βάρος και στην πρόληψη. Προβλέπεται ότι οι εταιρείες οφείλουν να επικοινωνούν έγκαιρα με τον πελάτη και να προσφέρουν δυνατότητα διακανονισμού, ώστε να αποφεύγεται η κλιμάκωση. Η φιλοσοφία είναι ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές ρεύματος δεν προκύπτουν πάντα από πρόθεση· συχνά συνδέονται με οικονομική πίεση ή έκτακτες δυσκολίες. Γι’ αυτό και οι μηχανισμοί ρύθμισης λειτουργούν ως κρίσιμη δικλίδα, πριν ενεργοποιηθούν πιο αυστηρά μέτρα.

Νομικά ερωτήματα: Ελευθερία μετακίνησης και δημόσιο συμφέρον

Ένα από τα βασικά ερωτήματα που συνοδεύουν τη ρύθμιση είναι κατά πόσο περιορίζει την ελευθερία του καταναλωτή να αλλάζει προμηθευτή, όπως προβλέπεται από ευρωπαϊκούς κανόνες για την αγορά ενέργειας. Στο παρελθόν, το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε μπλοκάρει αντίστοιχο μέτρο που είχε επιχειρηθεί από τη ρυθμιστική αρχή, γεγονός που δημιουργεί αναπόφευκτα συγκρίσεις και προβληματισμό.

Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η νομολογία αφήνει περιθώριο εφαρμογής, εφόσον τηρούνται αναλογικά κριτήρια και τεκμηριώνεται ότι εξυπηρετείται το δημόσιο συμφέρον. Και εδώ το επιχείρημα είναι ισχυρό: όταν ο «ενεργειακός τουρισμός» πολλαπλασιάζει τα χρέη, το κόστος δεν βαραίνει μόνο τις εταιρείες, αλλά μεταφέρεται στο σύνολο των καταναλωτών, πλήττοντας κυρίως όσους πληρώνουν κανονικά.

Με αυτή τη λογική, στο ΥΠΕΝ φαίνεται πως θεωρούν ότι η ρύθμιση είναι πιο «θωρακισμένη» και δύσκολα θα οδηγηθεί σε νέα δικαστική διαμάχη που θα την ακυρώσει, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο ουσιαστική αντιμετώπιση των ληξιπρόθεσμων οφειλών ρεύματος.

Το διακύβευμα για την αγορά και τους συνεπείς καταναλωτές

Σε τελική ανάλυση, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να επαναφέρει ισορροπία: να προστατεύσει τον ανταγωνισμό και την ελευθερία επιλογής, χωρίς να επιτρέπει την ανεξέλεγκτη δημιουργία χρεών μέσω συνεχών μετακινήσεων. Αν εφαρμοστεί αποτελεσματικά, μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τον «ενεργειακό τουρισμό» και να μειώσει σταδιακά τις ληξιπρόθεσμες οφειλές ρεύματος, που αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες πηγές στρέβλωσης στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το ζητούμενο, πλέον, είναι να φανεί στην πράξη αν το σύστημα σημάνσεων, οι δυνατότητες άρνησης εκπροσώπησης και η Καθολική Υπηρεσία θα λειτουργήσουν συνδυαστικά με τρόπο δίκαιο και αποτελεσματικό. Γιατί, τελικά, η αντιμετώπιση των ληξιπρόθεσμων οφειλών ρεύματος δεν είναι απλώς θέμα εταιρειών και κανονισμών, αλλά ζήτημα προστασίας των συνεπών πολιτών και διασφάλισης μιας αγοράς που δεν επιβραβεύει τη συστηματική ασυνέπεια.