Ξηρασία στην Ευρώπη: Η ιστορικά χαμηλή στάθμη Ρήνου και Δούναβη καμπανάκι κινδύνου

Σε συναγερμό βρίσκονται χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς η παρατεταμένη ξηρασία και ο ακραίος καύσωνας πιέζουν τα μεγάλα ποτάμια της ηπείρου σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Η εικόνα της υποχώρησης στα νερά του Δούναβη και του Ρήνου δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο: μεταφράζεται σε άμεσο κίνδυνο για την ενεργειακή ασφάλεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία και, τελικά, την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών. Η παρατεταμένη ξηρασία λειτουργεί σαν πολλαπλασιαστής κρίσεων, αναδεικνύοντας πόσο ευάλωτες παραμένουν οι υποδομές όταν ο υδρολογικός κύκλος «κολλάει» για εβδομάδες ή και μήνες.

Ενεργειακή ασφάλεια σε τεντωμένο σχοινί

Η ιστορική υποχώρηση της στάθμης του Δούναβη έχει ήδη προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Τα εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα των υδάτων φέρνουν κρίσιμες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής στα όρια της διακοπής λειτουργίας, καθώς τα ποτάμια δεν χρησιμοποιούνται μόνο για υδροηλεκτρική παραγωγή, αλλά και για την ψύξη θερμικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων. Έτσι, η παρατεταμένη ξηρασία δεν «χτυπά» μόνο εκεί όπου δεν βρέχει∙ χτυπά και εκεί όπου το νερό αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να συνεχίσει να λειτουργεί το ενεργειακό σύστημα.

Στην Ουγγαρία, η πρωτοφανής πτώση της στάθμης του Δούναβη έθεσε το μοναδικό πυρηνικό εργοστάσιο της χώρας στο Πακς αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο πλήρους διακοπής — ένα σενάριο που, όπως τονίζεται, θα ήταν πρωτόγνωρο στα 44 χρόνια λειτουργίας του. Η σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης είναι τεράστια: όταν μια χώρα βασίζεται σε συγκεκριμένες μεγάλες μονάδες βάσης, κάθε περιορισμός στη λειτουργία τους μετατρέπεται σε πίεση για το δίκτυο και σε ανάγκη εξοικονόμησης ή εισαγωγών.

Αντίστοιχα, στη Σερβία, η χαμηλή στάθμη του ποταμού έχει περιορίσει σημαντικά τη λειτουργία του βασικού υδροηλεκτρικού σταθμού της χώρας, ο οποίος λειτουργεί περίπου στο 20% της δυναμικότητάς του. Η απώλεια τέτοιων ποσοτήτων παραγωγής, ειδικά σε περίοδο υψηλής ζήτησης λόγω καύσωνα (κλιματιστικά, αυξημένη κατανάλωση), μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμούς, αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και μεγαλύτερη εξάρτηση από άλλες πηγές.

Στη Ρουμανία, η κατάσταση έφτασε σε σημείο έκτακτων παρεμβάσεων: οι αρχές χρησιμοποίησαν ακόμη και εκρηκτικά για να διασφαλίσουν τη συνέχιση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού της Τσερναβόντα. Μια τόσο δραστική επιλογή υπογραμμίζει πόσο οριακές μπορούν να γίνουν οι συνθήκες όταν η παρατεταμένη ξηρασία συμπιέζει τα περιθώρια ασφάλειας και λειτουργίας κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Παρατεταμένη ξηρασία και ο Ρήνος: Ποτάμι-αρτηρία σε κατάσταση ασφυξίας

Η κρίση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον Δούναβη. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η εικόνα στον Ρήνο, έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς υδάτινους διαδρόμους της Ευρώπης. Ο Ρήνος, που ξεκινά από τις Ελβετικές Άλπεις και εκβάλλει στη Βόρεια Θάλασσα, έχει υποχωρήσει σε επίπεδα-ρεκόρ σε αρκετά σημεία της Γερμανίας και της Ολλανδίας, καθώς το κύμα παρατεταμένης ζέστης συνεχίζεται.

Την περασμένη εβδομάδα, οι μετρήσεις στην Κολωνία και στο Λόμπιθ —εκεί όπου ο ποταμός περνά από τη Γερμανία στην Ολλανδία— κατέγραψαν τις χαμηλότερες τιμές από την έναρξη των καταγραφών. Η υποχώρηση της στάθμης προκαλεί έντονη ανησυχία για τις οικονομικές επιπτώσεις, καθώς από τον Ρήνο μεταφέρονται πρώτες ύλες, καύσιμα και βιομηχανικά προϊόντα που στηρίζουν την παραγωγή και την κατανάλωση σε ολόκληρη την ήπειρο. Όταν η ναυσιπλοΐα περιορίζεται, αυξάνεται το κόστος μεταφοράς, μειώνεται η αξιοπιστία των χρόνων παράδοσης και μεγαλώνει ο κίνδυνος διαταραχών στις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες.

Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η κατάσταση στο Κάουμπ (Kaub), κοντά στο Κόμπλεντς, ένα από τα σημαντικότερα σημεία μέτρησης της στάθμης του Ρήνου. Εκεί, το βάθος πλεύσης έφτασε μόλις τα 25 εκατοστά. Ο σταθμός του Κάουμπ λειτουργεί ως «βαρόμετρο» για το πόσο φορτωμένα μπορούν να είναι τα πλοία: όσο χαμηλότερη η στάθμη, τόσο μικρότερο το επιτρεπόμενο βάρος φορτίου, άρα τόσο περισσότερα δρομολόγια ή περισσότερα πλοία απαιτούνται για την ίδια ποσότητα εμπορευμάτων.

Ο Μάρτιν Βόλτερς από την Αρχή Υδάτινων Οδών και Ναυσιπλοΐας του Ρήνου δήλωσε στο WDR ότι δεν αναμένεται προς το παρόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας, ωστόσο απαιτούνται μέτρα προσαρμογής. Ένα από αυτά είναι η κατανομή των φορτίων σε περισσότερα πλοία, ώστε να μειώνεται το βάρος ανά σκάφος και να διατηρείται η ασφαλής διέλευση. Στην πράξη, όμως, τέτοιες λύσεις «γράφουν» στο κόστος: περισσότερα πλοία, περισσότερα καύσιμα, μεγαλύτεροι χρόνοι, αυξημένες χρεώσεις.

Όπως σχολίασε στο Reuters έμπορος εμπορευμάτων, «έρχεται κάποια στιγμή που τα φορτία είναι τόσο μικρά ώστε δεν αξίζει οικονομικά η μεταφορά τους ή οι ιδιοκτήτες των πλοίων ανησυχούν ότι μπορεί να προκληθούν ζημιές στα σκάφη τους». Το αποτέλεσμα είναι να πιέζονται τόσο οι μεταφορείς όσο και οι βιομηχανίες που περιμένουν κρίσιμες παραδόσεις.

Παράλληλα, μειωμένη είναι η κίνηση εμπορευμάτων από και προς το Ρότερνταμ —το μεγαλύτερο λιμάνι της Ευρώπης— μέσω του Ρήνου. Σύμφωνα με εκπρόσωπο του λιμανιού, ο όγκος των φορτίων μειώνεται σταδιακά κάθε εβδομάδα από τις αρχές Ιουλίου και βρίσκεται περίπου 10% χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα. Τα μεγαλύτερα προβλήματα αντιμετωπίζουν τα δεξαμενόπλοια χημικών και πετρελαϊκών προϊόντων, καθώς και ορισμένα εμπορικά πλοία, λόγω μεγαλύτερου βυθίσματος και αυξημένων απαιτήσεων σε βάθος.