Μητσοτάκης στο Politico: Η ΕΕ πρέπει να αποκτήσει έκτακτο μηχανισμό απέναντι στην εργαλειοποίηση της μετανάστευσης

Την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών τόνισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, προειδοποιώντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα μορφή υβριδικής απειλής που υπερβαίνει τα όρια της παραδοσιακής μεταναστευτικής διαχείρισης.

Όπως επισήμανε, το σημερινό περιβάλλον ασφαλείας της Ευρώπης έχει αλλάξει ριζικά. Εκτός από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η ΕΕ καλείται πλέον να αντιμετωπίσει τη σκόπιμη χρήση της μετανάστευσης ως εργαλείου γεωπολιτικής πίεσης από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες που επιδιώκουν να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, να υπονομεύσουν τη συνοχή της και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις.

Ο πρωθυπουργός υποστήριξε στο Politico ότι το ισχύον Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων. Παρότι εισάγει μηχανισμούς αλληλεγγύης και μεγαλύτερης ευελιξίας, αυτοί έχουν σχεδιαστεί για διαχειρίσιμες μεταναστευτικές πιέσεις και όχι για περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται ή ενισχύονται με στόχο να ασκηθεί πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρότεινε τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα ενεργοποιείται βάσει σαφών και αντικειμενικών κριτηρίων. Αυτά θα λαμβάνουν υπόψη τόσο την ταχύτητα και το μέγεθος των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε κράτους-μέλους, όσο και ενδείξεις συντονισμού ή εμπλοκής τρίτων χωρών και οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικής και δυσανάλογης πίεσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, υπό συγκεκριμένο ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή νέων αιτήσεων ασύλου, ενώ παράλληλα θα προχωρούν ταχύτατα στις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας. Όπως διευκρινίζει, η δυνατότητα αυτή θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με πλήρη συμμόρφωση προς το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.

«Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά για αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», τόνισε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων και η διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου θα πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν μέρος του ευρωπαϊκού οπλοστασίου, ιδιαίτερα για υπηκόους χωρών με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας. Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι διαδικασίες αυτές δεν επαρκούν όταν οι αφίξεις είναι μαζικές, αιφνίδιες και συντονισμένες.

Αναφερόμενος στις πρόσφατες εξελίξεις στη Θέουτα της Ισπανίας, σημείωσε ότι, παρότι δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί τα αίτια της συγκεκριμένης κρίσης, ανάλογες καταστάσεις έχουν ήδη καταγραφεί στα ευρωπαϊκά σύνορα. Υπενθύμισε την κρίση στον Έβρο το 2020, καθώς και τα γεγονότα στα σύνορα της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία το 2021, όπου οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιήθηκαν, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή εκτίμηση, ως μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σε τέτοιες συνθήκες τα εθνικά συστήματα ασύλου και υποδοχής κινδυνεύουν να παραλύσουν, η εμπιστοσύνη των πολιτών φθίνει και τίθεται σε δοκιμασία ακόμη και η εύρυθμη λειτουργία της Ζώνης Σένγκεν.

Παράλληλα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι οποιοδήποτε έκτακτο μέτρο θα πρέπει να είναι αυστηρά προσωρινό, αναλογικό και να συνοδεύεται από ισχυρές δικλείδες προστασίας. Όπως τόνισε, ο σεβασμός του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ευρωπαϊκού δικαίου και της αρχής της μη επαναπροώθησης παραμένει αδιαπραγμάτευτος.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε επίσης στην ανάγκη ουσιαστικής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, τονίζοντας ότι κανένα κράτος πρώτης γραμμής δεν πρέπει να αντιμετωπίζει μόνο του τέτοιες κρίσεις. Κατά την άποψή του, με την ενεργοποίηση ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού θα πρέπει να κινητοποιούνται αυτομάτως επιχειρησιακή υποστήριξη από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, συντονισμένες επιστροφές, καθώς και οικονομική και τεχνική βοήθεια.

Καταλήγοντας, ο πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι, χωρίς ένα τέτοιο κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο, τα κράτη πρώτης γραμμής θα παραμένουν ευάλωτα, θα αυξάνονται τα κίνητρα όσων επιδιώκουν να εργαλειοποιήσουν τη μετανάστευση για γεωπολιτικούς σκοπούς και θα εντείνονται οι εσωτερικές διαιρέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όπως σημείωσε, η Ευρώπη οφείλει να προσαρμόσει τη μεταναστευτική της πολιτική στις νέες συνθήκες, αναγνωρίζοντας ότι η μετανάστευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο υβριδικής πίεσης και εξοπλίζοντας την Ένωση με τα απαραίτητα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία για την προστασία των εξωτερικών συνόρων της, με τρόπο νόμιμο, αποφασιστικό και συλλογικό.