Ιόλη Ανδρεάδη: «Σεξιστικές συμπεριφορές κατά κανόνα έχω βιώσει εκτός πρόβας»

Η Ιόλη Ανδρεάδη, με αφορμή την παράσταση «MANOLIS, καρδιά σε τέσσερις χορδές», που σκηνοθετεί, παραχώρησε συνέντευξη στο ΒΗMagazino και την Έρη Βαρδάκη. Η καταξιωμένη σκηνοθέτρια, με σημαντική διεθνή πορεία, μίλησε ανοιχτά για τη διαδρομή της στο θέατρο, για τις επιλογές που τη διαμόρφωσαν, αλλά και για τις προκλήσεις που εξακολουθεί να συναντά μια γυναίκα σε έναν χώρο όπου, παρά την πληθώρα σπουδαίων ηθοποιών, οι γυναίκες σκηνοθέτριες παραμένουν αριθμητικά λιγότερες.

Με αφορμή το νέο της εγχείρημα, η συζήτηση στράφηκε όχι μόνο στη δημιουργική διαδικασία και στη σχέση της με τους ανθρώπους της σκηνής, αλλά και σε ένα ζήτημα που συχνά λέγεται χαμηλόφωνα: τις σεξιστικές συμπεριφορές. Η ίδια εξηγεί ότι μέσα στην πρόβα επιλέγει να λειτουργεί πρωτίστως ως δημιουργός—ως ένα μυαλό που οργανώνει, αφουγκράζεται και συνθέτει—και όχι μέσα από το πρίσμα του φύλου της. Αυτός ο τρόπος στάσης, όπως παραδέχεται, μπορεί να είναι και ένας μηχανισμός άμυνας που τη βοήθησε να προχωρά καθαρά, συγκεντρωμένα και αποτελεσματικά στο έργο της.

Ιόλη Ανδρεάδη: «Σεξιστικές συμπεριφορές κατά κανόνα έχω βιώσει εκτός πρόβας»

Στην ερώτηση για το αν έχει βρεθεί αντιμέτωπη με σεξιστικές συμπεριφορές στον χώρο, η Ιόλη Ανδρεάδη απαντά με τρόπο που αποκαλύπτει τόσο την εμπειρία της όσο και τη στρατηγική της: έχει μάθει να δουλεύει χωρίς να βάζει ως πρώτο φίλτρο το φύλο της. Δεν περιγράφει την πρόβα ως πεδίο επίδειξης ταυτότητας, αλλά ως τόπο δουλειάς, ευθύνης και δημιουργικής συγκέντρωσης.

«Έχω συνηθίσει να δουλεύω χωρίς να λαμβάνω υπ’ όψιν το φύλο μου», λέει. Η σχέση της με τον θίασο, όταν είναι ζεστή και ανθρώπινη, της επιτρέπει να νιώθει άνετα ακόμη και σε επίπεδο εμφάνισης—να φορέσει «τα φουστανάκια της», να ντυθεί όπως ντύνεται και στη ζωή της. Ωστόσο, αυτό δεν είναι το κέντρο της. Εκείνο που την απασχολεί είναι να μπει στην πρόβα ως ολόκληρη προσωπικότητα δημιουργού: «πιο πολύ νιώθω πως στην πρόβα πάω ως ένα μυαλό και ένα σώμα και λιγότερο πως πάω ως “γυναίκα”».

Η διατύπωση αυτή δεν κρύβει άρνηση της πραγματικότητας· αντίθετα, υπογραμμίζει μια επιλογή επιβίωσης και επαγγελματισμού. Όπως σημειώνει, ίσως αυτός ο τρόπος να λειτουργεί «και ως μηχανισμός άμυνας». Και ακριβώς εκεί φωτίζεται μια λεπτή αλλά κρίσιμη διάκριση: το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται επειδή δεν το κοιτάς—αλλά μερικές φορές, για να γίνει η δουλειά, χρειάζεται να προστατεύσεις την εστίαση και τον χώρο σου.

Η ίδια καταλήγει με μια διαπίστωση που συνοψίζει εμπειρίες πολλών γυναικών στον χώρο: «Σεξιστικές συμπεριφορές, πάντως, κατά κανόνα έχω βιώσει εκτός πρόβας». Η φράση έχει βάρος, γιατί δείχνει ότι το θέατρο ως εργασία μπορεί να διαθέτει δομές συνεργασίας και κανόνες που συγκρατούν τέτοιες εκτροπές, όμως το περιβάλλον γύρω από αυτό—οι κοινωνικές συναναστροφές, οι εκτός σκηνής δυναμικές, οι έμμεσες αξιολογήσεις—είναι συχνά το σημείο όπου ο σεξισμός βρίσκει χώρο να εμφανιστεί πιο ωμά ή πιο υπόγεια.

Η διαδρομή στο θέατρο και η βεβαιότητα της επιλογής

Στη συνέχεια, η κουβέντα περνά σε ένα πιο υπαρξιακό ερώτημα: υπήρξε ποτέ στιγμή που να αμφισβήτησε την επιλογή της να ακολουθήσει το θέατρο; Η απάντηση της Ιόλης Ανδρεάδη είναι απόλυτη και καθαρή: «Ούτε μία στιγμή». Δεν υπάρχει εδώ ρομαντική υπερβολή, αλλά μια βεβαιότητα ανθρώπου που γνωρίζει τι τον κινεί και τι τον κρατά όρθιο.

Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σταθερότητα χωρά μια βαθιά παρατήρηση για την αξία των πραγμάτων. Η μόνη συνθήκη που την έχει κάνει να στοχαστεί διαφορετικά είναι οι κομβικές ώρες της ζωής, «μέσα στα νοσοκομεία», είτε όταν βρέθηκε εκεί για τον εαυτό της είτε για αγαπημένα πρόσωπα. Εκεί, όπως λέει, σκέφτεται «πόσο σπουδαία τέχνη είναι η Ιατρική» και πόσο «πιο σπουδαία και μεγάλη και κεντρική» μπορεί να μοιάζει από το θέατρο, τη μουσική ή τη ζωγραφική.

Η σύγκριση δεν μειώνει την τέχνη. Αντίθετα, την τοποθετεί στο σωστό της μέτρο: η τέχνη είναι ουσιώδης για το νόημα, την παρηγοριά, την αυτογνωσία και την κοινή εμπειρία, ενώ η Ιατρική γίνεται συχνά ο όρος της ίδιας της ζωής. Αυτή η συνειδητοποίηση, όπως φαίνεται, δεν την απομακρύνει από το θέατρο—την γειώνει. Της θυμίζει γιατί η δουλειά της έχει ανάγκη από σοβαρότητα, ευθύνη και καθαρή πρόθεση.

Η πρόβα ως καταφύγιο δημιουργίας και ευθύνης

Μέσα από τα λόγια της σκηνοθέτριας, η πρόβα αναδεικνύεται ως ένας τόπος όπου ο άνθρωπος καλείται να αφήσει έξω ό,τι τον αποσπά και να μπει μέσα με ακρίβεια: να ακούσει, να καθοδηγήσει, να συντονίσει, να δώσει ρυθμό και κατεύθυνση. Η στάση της Ιόλης Ανδρεάδη δείχνει μια εργατική προσέγγιση του θεάτρου, που δεν εξαντλείται στην έμπνευση, αλλά χτίζεται με πειθαρχία και σχέση.

Κι αν οι σεξιστικές συμπεριφορές, όπως λέει, εμφανίζονται «κατά κανόνα εκτός πρόβας», αυτό δεν είναι απλώς μια προσωπική εμπειρία· είναι μια υπενθύμιση ότι η αλλαγή δεν αφορά μόνο τον χώρο εργασίας, αλλά και τα συμφραζόμενα που τον περιβάλλουν: τις κουβέντες, τα βλέμματα, τα υπονοούμενα, την ευκολία με την οποία κάποιοι θεωρούν ότι μπορούν να σχολιάζουν ή να υποτιμούν.

Στο τέλος, αυτό που μένει από τη συνέντευξη είναι η καθαρότητα μιας δημιουργού που δεν έβαλε ποτέ σε αμφισβήτηση την επιλογή της, αλλά δεν ωραιοποιεί ούτε τις δυσκολίες. Η Ιόλη Ανδρεάδη μιλά χωρίς στόμφο και χωρίς καταγγελτικό τόνο, με μια ήρεμη επιμονή στην ουσία: στην πρόβα μπαίνει ως δημιουργός, ενώ τις σεξιστικές συμπεριφορές τις έχει βιώσει κυρίως εκτός πρόβας—και αυτή η διάκριση λέει πολλά για το πού πρέπει να στραφεί, τελικά, η προσοχή μας.