Πετρέλαιο: Οι χώρες του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές για να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ

Το πιεστικό πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί για την εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, εξαιτίας του πολέμου και της αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, ωθεί τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου να επιταχύνουν τις προσπάθειες αναζήτησης εναλλακτικών διαδρομών. Το διακύβευμα είναι ξεκάθαρο: η αδιάλειπτη ροή πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές, χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από ένα θαλάσσιο πέρασμα που μπορεί ανά πάσα στιγμή να μετατραπεί σε σημείο συμφόρησης ή κλιμάκωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, νέα σχέδια κατασκευής αγωγών ανακοινώνονται, ενώ παλαιότερα έργα επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο, με στόχο την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ και τη μείωση του ρίσκου για εξαγωγές, ναυτιλιακές εταιρείες και τιμές ενέργειας.

Η εικόνα στην περιοχή και ο κρίσιμος ρόλος των Στενών του Ορμούζ

Μέσω των Στενών του Ορμούζ εξάγονταν το 2025 συνολικά 14,95 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ). Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς «διαδρόμους» στον κόσμο, όπου ακόμη και η φημολογία για παρεμπόδιση ή η αύξηση του κόστους ασφάλισης μπορεί να προκαλέσει αναταράξεις στην αγορά.

Το Ιράν εξήγε περίπου 1,69 εκατ. βαρέλια την ημέρα και αναμένεται να συνεχίσει να χρησιμοποιεί μακροπρόθεσμα το στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα, καθώς έχει πλέον τον έλεγχό του, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Άντριου Γουίλσον, διευθυντής της εταιρείας ερευνών για τη ναυτιλία BRS. Η Τεχεράνη, όπως σημειώνει, «θα παράγει όσο μπορεί και θα εξάγει όσο μπορεί στην Κίνα. Δεν είναι πραγματικό πρόβλημα» για την ίδια. Για τους υπόλοιπους, όμως, η εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ μεταφράζεται σε στρατηγική ευαλωτότητα.

Από τα υπόλοιπα 13,26 εκατ. βαρέλια που διακινούνται ημερησίως, έως και 11,5 εκατ. θα μπορούσαν θεωρητικά να ανακατευθυνθούν, εφόσον αυξηθεί η δυναμικότητα των υφιστάμενων αγωγών και ολοκληρωθούν τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις και ειδικούς του κλάδου. Αυτό ακριβώς είναι το πεδίο στο οποίο επενδύουν τώρα οι χώρες του Κόλπου: εναλλακτικές χερσαίες οδεύσεις που περιορίζουν την έκθεση στον κίνδυνο και δίνουν μεγαλύτερη ευελιξία στις εξαγωγές.

Πετρέλαιο και εναλλακτικές διαδρομές: τα σχέδια των χωρών του Κόλπου

Οι κινήσεις που βλέπουμε σήμερα δεν είναι απλώς τεχνικές αναβαθμίσεις. Είναι ένα ευρύτερο σχέδιο «ασφάλειας εφοδιασμού», όπου το πετρέλαιο πρέπει να φεύγει από την περιοχή ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ γίνει δυσκολότερη, ακριβότερη ή πιο επικίνδυνη. Κάθε χώρα προσεγγίζει το πρόβλημα με βάση τη γεωγραφία της, τις υποδομές της και τις πολιτικές της δυνατότητες.

Σαουδική Αραβία: ενίσχυση του αγωγού Ανατολής–Δύσης

Πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς στο Ιράν, η Σαουδική Αραβία μετέφερε περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού Ανατολής–Δύσης. Ο αγωγός συνδέει την Αμπκάικ, κοντά στον Κόλπο, με το λιμάνι Γιάνμπου στην Ερυθρά Θάλασσα, προσφέροντας μια πρακτική διέξοδο που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.

Η Aramco ανακοίνωσε τον Μάρτιο του 2025 ότι αύξησε τη δυναμικότητα του αγωγού στα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δημιουργώντας πρόσθετη δυνατότητα μεταφοράς 5 εκατ. βαρελιών αργού που προηγουμένως εξάγονταν μέσω Ορμούζ. Το Ριάντ σχεδιάζει νέα αύξηση της δυναμικότητας κατά έως και 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με το αμερικανικό Ινστιτούτο Έρευνας για την Ενέργεια (IER). Παραμένει, ωστόσο, ασαφές εάν πρόκειται για αναβάθμιση του υπάρχοντος αγωγού ή για την κατασκευή παράλληλης γραμμής. Όπως εκτιμά ο Άντριου Γουίλσον, ένα τέτοιο έργο θα μπορούσε να ολοκληρωθεί έως το 2030 ή το 2031, κάτι που δείχνει ότι οι λύσεις είναι μεν εφικτές, αλλά απαιτούν χρόνο, κεφάλαια και σταθερότητα.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: διπλασιασμός δυναμικότητας προς Φουτζάιρα

Πριν από τον πόλεμο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξήγαν περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού που συνδέει τα κοιτάσματα της Χαμπσάν με το λιμάνι Φουτζάιρα, στον Κόλπο του Ομάν και νότια των Στενών του Ορμούζ. Η συγκεκριμένη διαδρομή είναι κομβική, γιατί επιτρέπει την πρόσβαση σε θαλάσσιες οδούς χωρίς διέλευση από το επίμαχο πέρασμα.

Η δυναμικότητα του αγωγού υπολογίζεται από τον ΔΟΕ σε 1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αφήνοντας περιθώριο για επιπλέον 700.000 βαρέλια. Τον Μάιο, τα Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι θα επιταχύνουν την κατασκευή δεύτερου αγωγού. Σύμφωνα με τις αρχές του Αμπού Ντάμπι, το έργο θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία το 2027 και να διπλασιάσει τη δυνατότητα μεταφοράς αργού προς εξαγωγή μέσω της Φουτζάιρα, ενισχύοντας ουσιαστικά την ικανότητα της χώρας να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.

Ιράκ: επαναλειτουργία αγωγού προς τη Μεσόγειο

Στα μέσα Ιουλίου, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε συμφωνία μεταξύ Ιράκ και Συρίας για την επαναλειτουργία αγωγού που συνδέει τις δύο χώρες και παραμένει κλειστός επί δεκαετίες. Αν το σχέδιο προχωρήσει, το ιρακινό πετρέλαιο θα μπορεί να εξάγεται από λιμάνια της Μεσογείου, προσφέροντας ένα διαφορετικό γεωγραφικό «παράθυρο» προς τις αγορές.

Οι ΗΠΑ ανέφεραν ότι θα ηγηθούν διεθνούς κοινοπραξίας για την υλοποίηση των τεχνικών και χρηματοοικονομικών πτυχών του έργου. Ο αγωγός προβλέπεται να έχει αρχική δυναμικότητα 2 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Δεν ανακοινώθηκε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ενώ ο Άντριου Γουίλσον προειδοποίησε ότι το σχέδιο ενδέχεται να συναντήσει πολιτικά και οικονομικά εμπόδια—μια υπενθύμιση ότι οι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή δεν κρίνονται μόνο από την τεχνική τους αρτιότητα, αλλά και από τις ισορροπίες εξουσίας.

Κουβέιτ και Μπαχρέιν: αναζήτηση σύνδεσης με το σαουδαραβικό δίκτυο

Το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν δεν διαθέτουν σήμερα αγωγούς μέσω των οποίων θα μπορούσαν να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, σύμφωνα με το IER, οι δύο μοναρχίες έχουν πραγματοποιήσει πρόσφατα συνομιλίες με τη Σαουδική Αραβία σχετικά με το ενδεχόμενο σύνδεσής τους με το δικό της δίκτυο αγωγών. Αν προχωρήσει μια τέτοια διασύνδεση, θα αποτελέσει πρακτική λύση για τη μείωση της εξάρτησής τους από το θαλάσσιο πέρασμα και θα ενισχύσει τον περιφερειακό συντονισμό γύρω από το ζήτημα της εξαγωγής πετρελαίου.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την αγορά πετρελαίου

Η στροφή σε εναλλακτικές διαδρομές δεν ακυρώνει τη σημασία των Στενών του Ορμούζ, αλλά αλλάζει σταδιακά την ισορροπία κινδύνου. Όσο περισσότερο πετρέλαιο μπορεί να «φεύγει» μέσω αγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα, τον Κόλπο του Ομάν ή ακόμη και τη Μεσόγειο, τόσο μειώνεται η πιθανότητα ένα τοπικό επεισόδιο να μετατραπεί σε παγκόσμια κρίση εφοδιασμού.

Ταυτόχρονα, οι νέες υποδομές λειτουργούν ως «ασφάλιστρο»: κοστίζουν, απαιτούν χρόνο και πολιτική βούληση, αλλά παρέχουν κρίσιμη ανθεκτικότητα. Και σε μια εποχή όπου η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, αυτή η ανθεκτικότητα γίνεται κεντρικός παράγοντας στρατηγικής.

Συνολικά, οι χώρες του Κόλπου δείχνουν ότι αντιμετωπίζουν το ζήτημα ως μακροπρόθεσμο. Επενδύουν σε δίκτυα που μειώνουν την εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ, θωρακίζουν τις εξαγωγές τους και περιορίζουν την αβεβαιότητα γύρω από το πετρέλαιο. Αν τα έργα προχωρήσουν σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, η περιοχή θα διαθέτει περισσότερες «εξόδους» προς τις αγορές—και αυτό θα είναι καθοριστικό τόσο για τη σταθερότητα των ροών όσο και για τη διαμόρφωση των διεθνών τιμών στο μέλλον.