«Σύννεφο φωτιάς»: Το σπάνιο φαινόμενο που κάνει πιο επικίνδυνες τις πυρκαγιές

αθώς η Γαλλία και η Ισπανία βρίσκονται αντιμέτωπες με κάποιες από τις χειρότερες πυρκαγιές στη σύγχρονη ιστορία, οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει για ένα πρωτοφανές φαινόμενο που θα μπορούσε να επιδεινώσει τις επιπτώσεις των πυρκαγιών: το λεγόμενο «pyrocumulonimbus» ή «pyroCb» [δηλ. «πυροσωρειτομελανίας»], γνωστό απλά και ως «σύννεφο φωτιάς».

Όπως σημειώνει ο Guardian, οι πυρκαγιές συχνά εξαπλώνονται όταν συνυπάρχουν υψηλές θερμοκρασίες, θυελλώδεις άνεμοι και έντονη ξηρασία. Οι σοβαρές πυρκαγιές, όμως, μπορούν να δημιουργήσουν τα δικά τους μοναδικά καιρικά συστήματα. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτού είναι ο πυροσωρειτομελανίας ή οι καταιγίδες που προκαλούνται από πυρκαγιές, τα οποία είναι η πιο σοβαρή μορφή πύρινων νεφών.

Τι είναι ένα «σύννεφο φωτιάς»;

Με λίγα λόγια,  οι πυροσωρειτομελανίες ή «pyroCb» είναι γιγάντια σύννεφα καταιγίδας που δημιουργούνται από μια πυρκαγιά.

Οι μαζικές πυρκαγιές εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας και θερμότητας που αναδύονται γρήγορα ως ένα σύννεφο καπνού. Όταν το σύννεφο φωτιάς ανέβει αρκετά ψηλά, η χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση προκαλεί την ψύξη του αέρα και η υγρασία συμπυκνώνεται και σχηματίζει ένα σύννεφο. Τέτοια σύννεφα μπορούν να προκαλέσουν κεραυνούς και θυελλώδεις συνθήκες.

Εάν μια πυρκαγιά είναι αρκετά μεγάλη και έντονη, το σύννεφο καπνού που παράγει μπορεί να σχηματίσει έναν πυροσωρειτομελανία, ο οποίος μπορεί να φτάσει σε υψόμετρα 10-15 χιλιομέτρων και να διαπεράσει τη στρατόσφαιρα. Η NASA τα αποκαλεί «δράκο των νεφών που εκπνέει φωτιά».

«Είναι μια πλήρης καταιγίδα που σχηματίζεται μέσα στο σύννεφο φωτιάς», λέει στον Guardian ο Ρικ ΜακΡέι, επίκουρος καθηγητής από την ερευνητική ομάδα πυρκαγιών του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας. «Αυτά καλύπτουν έως και περίπου 10.000 κυβικά χιλιόμετρα της ατμόσφαιρας, επομένως έχουν μεγάλο αντίκτυπο».

Γιατί είναι επικίνδυνα αυτά τα νέφη;

Όταν σχηματίζονται πυροσωρειτομελανίες, μπορούν να δημιουργήσουν ανέμους που κάνουν τις πυρκαγιές από κάτω να εξαπλώνονται ακόμη πιο γρήγορα και μερικές φορές δημιουργούν τους δικούς τους κεραυνούς, οι οποίοι με τη σειρά τους μπορούν να πυροδοτήσουν περισσότερες πυρκαγιές πιο μακριά.

Οι ειδικοί λένε ότι οι ισχυρότερες ριπές ανέμου μπορούν να δημιουργήσουν πιο απρόβλεπτα μοτίβα πυρκαγιάς και επομένως να κάνουν τις συνθήκες πιο επικίνδυνες για τους πυροσβέστες που μάχονται με τις φλόγες στο έδαφος.

«Το σύννεφο επιβεβαιώνει ότι η πυρκαγιά είναι πολύ επικίνδυνη», λέει ο ΜακΡέι, ο οποίος εργάστηκε ως ανώτερος διευθυντής πυροσβεστικής για 30 χρόνια.  «Δικαιολογεί το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι εκκένωσαν περιοχές».

Πόσο συνηθισμένα είναι;

Η Αυστραλία άρχισε να αντιμετωπίζει πυροσωρειτομελανίες στις αρχές του αιώνα και, σύμφωνα με τους ειδικούς, μοιάζουν να γίνονται όλο και πιο συχνοί.

Σχηματίστηκαν επίσης κατά τη διάρκεια μαζικών πυρκαγιών στην Καλιφόρνια το 2022, αλλά αυτή θα μπορούσε να είναι πρωτόγνωρη κατάσταση για τη Γαλλία.

Εάν επιβεβαιωθεί, αυτή θα είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται ένας pyroCb στην ευρωπαϊκή χώρα.

«Είναι η πρώτη φορά που η Γαλλία έπρεπε να εξετάσει συγκεκριμένα την έννοια του pyroCb», λέει ο ΜακΡέι. «Το αν υπήρξε ένα από αυτά πριν από λίγες μέρες ή όχι δεν είναι το βασικό ερώτημα», λέει, «το ερώτημα είναι αν θα υπάρξει κάποιο την ερχόμενο Τρίτη ή την Τετάρτη».

Γιατί εμφανίζονται πιο συχνά;

Η κλιματική κρίση δημιουργεί πιο επικίνδυνες συνθήκες για πυρκαγιές παγκοσμίως, καθώς και τις συνθήκες που οδηγούν στον σχηματισμό τέτοιων πύρινων νεφών.

«Δεν είναι τόσο απλό όσο η αύξηση της θερμοκρασίας. Είναι όλη η κλιματική αλλαγή», λέει ο ΜακΡέι. «Είναι αλλαγές στην ατμόσφαιρα, αλλαγές στις καιρικές συνθήκες στην επιφάνεια [της Γης], αλλαγές σε πολλά πράγματα».

Οι ειδικοί λένε ότι τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι αυτές οι τάσεις θα γίνουν ακόμη πιο συχνές και έντονες στο μέλλον.

Οι πυρκαγιές στην Ευρώπη μαίνονται εν μέσω της τουριστικής περιόδου σε μια περιοχή που έχει πληγεί από διαδοχικά κύματα καύσωνα, με δασικές εκτάσεις να έχουν πληγεί από τη λειψυδρία που επικρατεί από τον Μάιο.

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι ακόμα ένα κύμα καύσωνα θα μπορούσε να πλήξει τη Γαλλία από την Τρίτη, με τις θερμοκρασίες να φτάνουν τους 40°C σε ορισμένες περιοχές.

«Θα υπάρξει ένα σύστημα υψηλής θερμότητας που θα μετακινηθεί από την Τσεχοσλοβακία σε μια περίοδο τεσσάρων ή πέντε ημερών», λέει ο ΜακΡέι.