Σε ποιους τομείς της ρωσικής οικονομίας στοχεύει το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε το 21ο πακέτο περιοριστικών μέτρων κατά της Ρωσίας, ενισχύοντας περαιτέρω την πίεση προς τη Μόσχα. Πρόκειται για ένα πακέτο που δεν περιορίζεται σε συμβολικές κινήσεις, αλλά επιχειρεί να χτυπήσει στοχευμένα τους μηχανισμούς που τροφοδοτούν την οικονομία και, κυρίως, την πολεμική ικανότητα της Ρωσίας. Όπως υπογραμμίζει το Συμβούλιο, οι νέες κυρώσεις συγκροτούν ένα πλέγμα «σκληρών οικονομικών μέτρων» που πλήττει τους τομείς με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο τόσο στη ρωσική οικονομία όσο και στην ικανότητα της χώρας να συνεχίζει τον επιθετικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η έκταση των καταχωρίσεων στη λίστα κυρώσεων: συνολικά 218 νέες εγγραφές, από τις οποίες 48 αφορούν φυσικά πρόσωπα και 170 οντότητες. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό των τελευταίων τεσσάρων ετών, στοιχείο που δείχνει την πρόθεση της ΕΕ να διευρύνει τον κύκλο των προσώπων και δομών που θεωρεί κρίσιμους κρίκους στην αλυσίδα χρηματοδότησης, εφοδιασμού και προπαγάνδας του πολέμου.

«Η Ρωσία θα καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του παράνομου πολέμου της και θα σταματήσει να σκοτώνει πολίτες, μόνο αν πιεστεί να το πράξει. Οι κυρώσεις μας εντείνουν αυτήν την πίεση», δήλωσε η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Κάγια Κάλας.

21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ: Χρηματοπιστωτικός τομέας και κρυπτονομίσματα

Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ ανεβάζει τον πήχη με μέτρα που στοχεύουν ευθέως τη ρευστότητα, τις διασυνοριακές συναλλαγές και τις εναλλακτικές διαδρομές πληρωμών. Προβλέπεται δέσμευση περιουσιακών στοιχείων για 94 ρωσικές τράπεζες και μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς και για ένα ακόμη υψηλόβαθμο στέλεχος του ρωσικού τραπεζικού συστήματος.

Παράλληλα, επεκτείνεται η απαγόρευση συναλλαγών σε 33 επιπλέον ρωσικά πιστωτικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στο «κάδρο» μπαίνουν επίσης τράπεζες εκτός Ρωσίας: επιβάλλονται περιορισμοί σε μία τράπεζα του Κιργιστάν που συνδέεται με το ρωσικό SPFS (το εναλλακτικό σύστημα διατραπεζικών πληρωμών) και σε ακόμη τρεις τράπεζες τρίτων χωρών που κατηγορούνται ότι διευκολύνουν την παράκαμψη των κυρώσεων.

Σημαντική καινοτομία είναι η εστίαση στον χώρο των crypto. Επιβάλλονται μέτρα σε 14 πλατφόρμες παροχής υπηρεσιών κρυπτονομισμάτων που εδρεύουν σε τρίτες χώρες, ενώ για πρώτη φορά θεσπίζεται η δυνατότητα πλήρους απαγόρευσης συναλλαγών της ΕΕ με παρόχους crypto εκτός Ένωσης, όταν χρησιμοποιούνται για την καταστρατήγηση του πλαισίου κυρώσεων.

21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ: Ενέργεια, πλαφόν πετρελαίου και «σκιώδης στόλος»

Στον ενεργειακό τομέα, η ΕΕ παρατείνει έως τις 15 Ιουλίου 2027 την αναστολή της αυτόματης αναπροσαρμογής του πλαφόν στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου, διατηρώντας το στα 41,10 δολάρια ανά βαρέλι. Η απόφαση συνδέεται με τις έκτακτες συνθήκες στις διεθνείς αγορές μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που αναδιαμόρφωσε τα δεδομένα σε επίπεδο μεταφορών και τιμών.

Ταυτόχρονα, ενισχύονται τα μέτρα κατά του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», δηλαδή του δικτύου δεξαμενόπλοιων και ενδιάμεσων εταιρειών που φέρονται να χρησιμοποιούνται για να συνεχιστούν οι εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου εκτός του ευρωπαϊκού πλαισίου. Στη λίστα προστίθενται 41 ακόμη δεξαμενόπλοια, ανεβάζοντας το σύνολο στα 673 πλοία. Επιπλέον, κυρώσεις επιβάλλονται σε οκτώ εταιρείες και ένα φυσικό πρόσωπο που εμπλέκονται στη λειτουργία αυτού του μηχανισμού.

Στο στόχαστρο μπαίνουν επίσης 18 εταιρείες και ένα φυσικό πρόσωπο που δραστηριοποιούνται στον πετρελαϊκό τομέα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τρία ρωσικά διυλιστήρια, ένα μεγάλο διυλιστήριο της Λευκορωσίας, καθώς και εταιρείες εμπορίας πετρελαίου που κατηγορούνται ότι παρακάμπτουν τις ευρωπαϊκές κυρώσεις. Το πακέτο προβλέπει ακόμη τη δυνατότητα απαγόρευσης συναλλαγών με διυλιστήρια σε τρίτες χώρες που επεξεργάζονται ρωσικό αργό πετρέλαιο, κλείνοντας ένα ακόμη «παράθυρο» έμμεσης πρόσβασης στις αγορές.

21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ: LNG και έλεγχος πωλήσεων πλοίων

Για το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), εισάγεται υποχρέωση γνωστοποίησης κάθε πώλησης δεξαμενόπλοιου μεταφοράς LNG από ευρωπαϊκές εταιρείες. Με αυτόν τον μηχανισμό, η ΕΕ προετοιμάζει το έδαφος για αυστηρότερους περιορισμούς ή ακόμη και απαγόρευση πώλησης τέτοιων πλοίων σε ρωσικά φυσικά ή νομικά πρόσωπα.

Παράλληλα, τίθενται νέες συμβατικές υποχρεώσεις για Ευρωπαίους πωλητές ώστε να αποτρέπεται η μεταπώληση πλοίων στη Ρωσία ή η χρήση τους «για λογαριασμό» ρωσικών συμφερόντων. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, ο στόχος είναι σαφής: να μην δημιουργηθεί «σκιώδης στόλος LNG» αντίστοιχος με εκείνον που χρησιμοποιείται ήδη για το πετρέλαιο.

Σημειώνεται ότι οι «27» συμφώνησαν και σε μεταβατική εξαίρεση ενός έτους, που επιτρέπει σε ευρωπαϊκές εταιρείες —μεταξύ αυτών και ελληνικές ναυτιλιακές— να συνεχίσουν τη μεταφορά ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Η εξαίρεση αφορά μόνο συμβάσεις πριν από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 και οι ποσότητες δεν μπορούν να υπερβαίνουν τα επίπεδα του 2025. Η ρύθμιση προβλέπεται να επανεξετάζεται ετησίως από τα κράτη-μέλη.

Πολεμική βιομηχανία, drones και τεχνολογίες διπλής χρήσης

Κεντρικός άξονας του πακέτου είναι ο περιορισμός της πρόσβασης της Ρωσίας σε κρίσιμες τεχνολογίες και εξαρτήματα. Το Συμβούλιο επιβάλλει κυρώσεις σε 56 νέα φυσικά και νομικά πρόσωπα που συνδέονται με το ρωσικό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα. Από αυτά, 37 σχετίζονται άμεσα με την παραγωγή και την εφοδιαστική αλυσίδα μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς, έναν τομέα που έχει εξελιχθεί σε καθοριστικό στοιχείο της σύγχρονης σύγκρουσης.

Παράλληλα, 51 ακόμη εταιρείες προστίθενται στον κατάλογο αυστηρότερων περιορισμών στις εξαγωγές προϊόντων διπλής χρήσης και προηγμένων τεχνολογιών. Στη λίστα περιλαμβάνονται εταιρείες στην Κίνα (και το Χονγκ Κονγκ), την Ινδία, το Καζακστάν, το Κιργιστάν, την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι οποίες κατηγορούνται ότι λειτουργούν ως «κανάλια» παράκαμψης των περιορισμών.

Εμπόριο: εξαγωγές, εισαγωγές και επέκταση στη Λευκορωσία

Στο σκέλος του εμπορίου, η ΕΕ διευρύνει τις απαγορεύσεις εξαγωγών προς τη Ρωσία, συμπεριλαμβάνοντας πρώτες ύλες και τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν στην αμυντική βιομηχανία. Αναφέρονται, μεταξύ άλλων, σκόνες νικελίου και βηρυλλίου, ειδικά κράματα μετάλλων, υλικά για κινητήρες αεροσκαφών, καθώς και εξοπλισμός και συστήματα που χρησιμοποιούνται σε drones και πυραύλους.

Παράλληλα, εισάγονται νέοι περιορισμοί σε εισαγωγές προϊόντων που αποφέρουν σημαντικά έσοδα στη Ρωσία (άνω των 60 εκατ. ευρώ), όπως μεταλλεύματα χαλκού, νικελίου και μολύβδου, ψευδάργυρος, οξείδια χρωμίου, γυάλινα είδη, τεχνητά μαργαριτάρια και ανταλλακτικά αυτοκινήτων.

Το πακέτο επεκτείνει αντίστοιχα μέτρα και στη Λευκορωσία, ευθυγραμμίζοντας σε μεγάλο βαθμό το καθεστώς κυρώσεων με αυτό που ισχύει για τη Ρωσία, με στόχο να μειωθούν οι δυνατότητες μεταφοράς αγαθών και τεχνολογιών μέσω τρίτων διαδρομών.

Visa, προπαγάνδα, εγκλήματα πολέμου και νομική προστασία επιχειρήσεων

Για πρώτη φορά δημιουργείται νομική βάση που επιτρέπει γενική απαγόρευση χορήγησης θεωρήσεων εισόδου στην ΕΕ για στρατιώτες και πρώην στρατιώτες των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, καθώς και για μέλη άλλων ένοπλων ομάδων που συμμετείχαν στον πόλεμο. Η απαγόρευση δεν ενεργοποιείται άμεσα, καθώς η ημερομηνία εφαρμογής θα αποφασιστεί αργότερα από το Συμβούλιο.

Επιπλέον, επιβάλλονται κυρώσεις σε 8 πρόσωπα που κατηγορούνται για συμμετοχή στη διάδοση ρωσικής πολεμικής προπαγάνδας και την προώθηση παραπλανητικών αφηγημάτων. Στη λίστα προστίθεται και Ρώσος υποστράτηγος, ο οποίος κατηγορείται για βασανιστήρια, εκτελέσεις και κακοποίηση σορών Ουκρανών στρατιωτών και αιχμαλώτων πολέμου.

Τέλος, το πακέτο ενισχύει τη νομική προστασία ευρωπαϊκών επιχειρήσεων απέναντι σε αποφάσεις ρωσικών δικαστηρίων που συνδέονται με την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κυρώσεων, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη και στα δικαστήρια της ΕΕ να μην αναγνωρίζουν ή να μην εκτελούν σχετικές αποφάσεις.

Τι δείχνει το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ για την επόμενη ημέρα

Η έγκριση του 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ επιβεβαιώνει ότι η Ένωση επιδιώκει να περιορίσει πολλαπλά τις πηγές εσόδων, τις διαδρομές παράκαμψης και τα τεχνολογικά «εργαλεία» που στηρίζουν την πολεμική οικονομία της Ρωσίας. Από τις τράπεζες και τα crypto έως το πετρέλαιο, το LNG, τα διυλιστήρια, τα drones και τα προϊόντα διπλής χρήσης, η στόχευση είναι συνολική: να γίνει πιο δύσκολο, πιο ακριβό και πιο ριψοκίνδυνο να συντηρείται ο μηχανισμός του πολέμου.

Με δεδομένη και την προηγούμενη έκκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (18 Ιουνίου) για «ταχεία έγκριση» του πακέτου, η πολιτική γραμμή παραμένει σταθερή: αύξηση της πίεσης στη Ρωσία, περιορισμός των ενεργειακών εσόδων και ενίσχυση της στήριξης προς την Ουκρανία. Το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ, έτσι όπως διαμορφώθηκε, επιχειρεί να κλείσει κενά, να προλάβει νέες μεθόδους παράκαμψης και να καταστήσει πιο αποτελεσματική την ευρωπαϊκή στρατηγική οικονομικής αποτροπής.