Γιώργος Δουατζής: “Δεν με θέλγει η ευκολία της γραμμικής αφήγησης. Ο συγγραφέας του βιβλίου “Ανάσα από πηλό”, μιλά στην Kontra news για την τέχνη, την ζωοποιό δύναμη του ανθρώπου και όχι μόνο.

Του

Σταύρου Ξηντάρα

Με περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δημιουργικής παρουσίας στα ελληνικά γράμματα, ο Γιώργος Δουατζής επιστρέφει στη μυθιστοριογραφία με το νέο του έργο «Ανάσα από πηλό», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Στίξις. Ένα βιβλίο που δεν ακολουθεί τη συμβατική αφήγηση, αλλά επιχειρεί να φωτίσει τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από μια πολυφωνική σύνθεση, όπου το παρελθόν και το παρόν συνυπάρχουν, οι ήρωες μετασχηματίζονται διαρκώς και η ζωή συνομιλεί αδιάκοπα με τον θάνατο.

Στις σελίδες του, οι ανθρώπινες σχέσεις, ο έρωτας, η φιλία, η οικογένεια, η αναζήτηση νοήματος και η ανάγκη για δημιουργία αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Η γραφή του Δουατζή παραμένει λιτή και ουσιαστική, αφήνοντας χώρο στους χαρακτήρες να αποκαλύψουν τον εσωτερικό τους κόσμο χωρίς λογοτεχνικούς εντυπωσιασμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι η κριτική έχει ήδη επισημάνει την ιδιαίτερη ικανότητά του να διεισδύει στην ανθρώπινη ψυχολογία και να μετατρέπει την προσωπική εμπειρία σε μια αφήγηση με ευρύτερες υπαρξιακές προεκτάσεις.

Ο ίδιος αντιμετωπίζει τη λογοτεχνία ως μια δημιουργική πράξη που δεν αποσκοπεί στον εντυπωσιασμό, αλλά στην ουσιαστική επικοινωνία με τον αναγνώστη. Στην κουβέντα που ακολουθεί με την kontra news, ο συγγραφέας μιλά για τον συμβολισμό του τίτλου, τη δύναμη της τέχνης, τον τρόπο με τον οποίο γεννιούνται οι ήρωές του, τη σημασία των ανθρώπινων σχέσεων, αλλά και τις αξίες που θεωρεί πως εξακολουθούν να δίνουν νόημα στη σύγχρονη ζωή.

1. Ο τίτλος «Ανάσα από πηλό» είναι ιδιαίτερα συμβολικός. Τι σηματοδοτεί για εσάς ο πηλός και ποια είναι η «ανάσα» που επιχειρείτε να δώσετε στους ήρωές σας και, κατ’ επέκταση, στον αναγνώστη;

Γιώργος Δουατζής: Ο πηλός προέρχεται από τη γη, είναι φτηνό υλικό και η μορφοποιησή του σε έργο τέχνης από τον γλύπτη είναι ένα μικρό θαύμα. Η μετατροπή του ευτελούς πηλού (νερό και χώμα που το πατάμε αδιάφοροι) σε έργο αξίας με την ανάσα του δημιουργού, συμβολίζει πολλά. Η ανάσα εδώ, είναι ακριβώς η ζωοποιός δύναμη της τέχνης, αλλά και το πρωταρχικό στοιχείο ζωής στον άνθρωπο. Ζω, ανασαίνω, δημιουργώ. Θα χαιρόμουν αν κατάφερνα να δώσω στον αναγνώστη την ανάσα ενός δημιουργικού αναστοχασμού πάνω στην ύπαρξή του.

2. Στο μυθιστόρημα οι ήρωες βρίσκονται σε μια διαρκή διαδικασία μετασχηματισμού. Πόσο σας ενδιαφέρει να αποτυπώνετε τον άνθρωπο ως μια προσωπικότητα που δεν είναι ποτέ στατική αλλά διαρκώς εξελίσσεται;

Γ.Δ.: Αποτυπώνω τον άνθρωπο όπως ακριβώς είναι, μεταβαλλόμενος κάθε στιγμή σε επίπεδο κινήσεων, σκέψης, συμπεριφοράς, συναισθημάτων κ.ο.κ. Ο διαρκής μετασχηματισμός είναι στοιχείο της έλλειψης κάθε βεβαιότητας για κάθε τι, το οποίο αναγκαία πρέπει να επανακαθορίζεται διαρκώς στην ανθρώπινη ζωή, αλλά και να καθορίζει τη στάση και τις αξίες ζωής κάθε ανθρώπου.

3. Επιλέγετε μια πολυφωνική αφήγηση, με εναλλαγές οπτικών γωνιών και συνεχή μετάβαση από το παρελθόν στο παρόν. Τι σας προσφέρει αυτή η αφηγηματική δομή σε σχέση με μια πιο γραμμική αφήγηση;

Γ.Δ.: Δεν με θέλγει η ευκολία της γραμμικής αφήγησης. Πιο κοντά στην πραγματική ζωή είναι ακριβώς η δράση στο παρόν με ανακλήσεις γεγονότων του παρελθόντος, το οποίο μας έχει διαμορφώσει καταλυτικά στο πώς θα κοιτάξουμε το μέλλον. Οι αναφορές στο παρελθόν των ηρώων και πώς αυτές τους έχουν σημαδέψει, μας δίνουν πολλά στοιχεία του χαρακτήρα και της ψυχοσύνθεσής τους, αλλά και της αιτιολόγησης των ιδεών, των λόγων και των πράξεών τους. Εντέλει, του συστήματος αξιών ζωής που υπηρετούν, όπως κάθε άνθρωπος, συνειδητά ή όχι.

4. Η σύγκρουση ζωής και θανάτου διατρέχει το βιβλίο και αποκτά σχεδόν αρχετυπική διάσταση. Θεωρείτε ότι αυτή η αντιπαράθεση είναι τελικά η κινητήρια δύναμη κάθε ανθρώπινης επιλογής;

Γ.Δ.: Θεωρώ τον θάνατο τελευταία πράξη της ζωής, ήτοι μέρος της. Οι ακραίες εκφάνσεις της ζωής, νομίζω ότι είναι ο έρωτας και ο θάνατος. Ο έρωτας δίνει την υψίστης έντασης αίσθηση ύπαρξης, αφού γίνεσαι αιτία να «τρανταχτεί» κάποιος άλλος και ο θάνατος είναι το άλλο άκρο, της έως ανυπαρξίας ύφεσης. Κινητήρια δύναμη στον άνθρωπο, εικάζω ότι είναι ο έρωτας για κάθε τι που θα οδηγούσε στη δημιουργία (σχέσεων, έργων, επιτευγμάτων χρήσιμων στον συνάνθρωπο) και στην υπηρέτηση της έννοιας του ανθρωπισμού.

5. Οι κριτικοί επισημαίνουν ότι γνωρίζετε σε βάθος την ψυχολογία των ηρώων σας. Ξεκινάτε τη συγγραφή από τους χαρακτήρες και τον εσωτερικό τους κόσμο ή από την ιστορία που θέλετε να αφηγηθείτε;

Γ.Δ.: Ξεκινάω να γράφω, δημιουργώ τους ήρωες και μετά με οδηγούν αυτοί. Όσο περίεργο κι αν ακούγεται, δεν προδιαγράφω μια ιστορία, απλώς ξεκινάω το γράψιμο και οι ήρωες διαμορφώνονται στην πορεία, η οποία σκιαγραφεί παρελθόν, χαρακτήρα, συμπεριφορές των ηρώων.

6. Σε μια εποχή όπου οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται από την αποξένωση και την ταχύτητα της καθημερινότητας, ποιο μήνυμα θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο;

Γ.Δ.: Τα μηνύματα είναι αρκετά με πολλαπλές προεκτάσεις. Επικυρίαρχο θα ήθελα να είναι το στοιχείο της δημιουργίας, της πίστης σε αξίες, του αγώνα για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, της ανόθευτης αγάπης και της μοιρασιάς. Θα χαιρόμουν αν ο αναγνώστης ένιωθε ότι δεν είμαστε τόσο μόνοι όσο φανταζόμαστε.

7. Η γραφή σας χαρακτηρίζεται λιτή, ανθρώπινη και χωρίς περιττές λογοτεχνικές επιδείξεις. Είναι μια συνειδητή αισθητική επιλογή, ώστε να έρχεται στο προσκήνιο ο άνθρωπος και όχι ο εντυπωσιασμός της γλώσσας;

Γ.Δ.: Πρόκειται για επιλογή, δεν θα μπορούσα και αλλιώς. Πιστεύω στον άνθρωπο και απεχθάνομαι την επίδειξη. Λόγω έργου και ζωής, δεν θέλω να αποδείξω κάτι σε οιονδήποτε. Όταν γράφει κάποιος και σκέπτεται τον αναγνώστη και το πώς θα τον εντυπωσιάσει, δεν είναι γνήσιος δημιουργός, αλλά τεχνουργός και η αποτυχία του είναι προδιαγεγραμμένη. Εμφανής πάντα η αξιακή διαφορά γνήσιου δημιουργού και απλού τεχνίτη.

8. Αν έπρεπε να περιγράψετε με μία μόνο φράση τι πραγματεύεται βαθύτερα η «Ανάσα από πηλό», ποια θα ήταν αυτή και γιατί πιστεύετε ότι το βιβλίο αφορά τον σημερινό αναγνώστη;

Γ.Δ.: Πραγματεύεται τη δύναμη της τέχνης, τις ανθρώπινες σχέσεις, τον έρωτα, τη φιλία, τις οικογενειακές σχέσεις, τις εκρηκτικές δυνάμεις της ανθρώπινης ψυχής, τη δίψα για δικαιολογία ύπαρξης, σχεδόν όλα τα επικυρίαρχα στοιχεία που διερευνά ο σημερινός αναγνώστης.

Μέσα από τις απαντήσεις του, ο Γιώργος Δουατζής αποκαλύπτει μια βαθιά ανθρωποκεντρική αντίληψη για τη λογοτεχνία και την τέχνη. Η «Ανάσα από πηλό» δεν αποτελεί μόνο μια μυθοπλαστική αφήγηση, αλλά μια πρόσκληση σε διάλογο γύρω από όσα μας καθορίζουν ως ανθρώπους: τη δημιουργία, την αγάπη, τις σχέσεις, την αξιοπρέπεια και τη διαρκή αναζήτηση νοήματος. Ένα μυθιστόρημα που φιλοδοξεί να αφήσει στον αναγνώστη, όπως λέει και ο ίδιος ο συγγραφέας, μια βαθιά και δημιουργική «ανάσα» αναστοχασμού.