Αλέκος Συσσοβίτης: «Οι περίοδοι της ζωής σε μένα πήγαν ανάποδα»

Ο Αλέκος Συσσοβίτης άνοιξε την καρδιά του σε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη στο περιοδικό Gala και τον Γιάννη Παναγόπουλο, μιλώντας με ειλικρίνεια για τις εμπειρίες που τον άλλαξαν, για τα ταξίδια που του διεύρυναν τη σκέψη και για τη βαθιά σχέση του με τα βιβλία. Με λόγο άμεσο και ουσιαστικό, ο Αλέκος Συσσοβίτης περιγράφει μια διαδρομή που δεν ακολούθησε την «προβλέψιμη» σειρά των πραγμάτων, αλλά κινήθηκε αλλιώς—όπως ο ίδιος λέει χαρακτηριστικά, «οι περίοδοι της ζωής σε μένα πήγαν ανάποδα». Μέσα από μουσικές, τόπους και σελίδες βιβλίων, έφτασε να βλέπει τον κόσμο πέρα από στερεότυπα, πέρα από κοινωνικές συμβάσεις, και τελικά πέρα από τα δικά του αρχικά όρια.

Αλέκος Συσσοβίτης: «Οι περίοδοι της ζωής σε μένα πήγαν ανάποδα» και η δύναμη των ταξιδιών

Όταν τον ρωτούν πόσο μακριά έφτασε για να το καταφέρει, η απάντησή του δεν αφορά μόνο τη χιλιομετρική απόσταση. Είναι κυρίως μια εσωτερική μετακίνηση: από το γνώριμο στο άγνωστο, από το ασφαλές στο αληθινά ζωντανό. Ο Αλέκος Συσσοβίτης αποκαλύπτει πως ταξίδεψε στην Αφρική δέκα φορές, και μάλιστα όχι με αφετηρία τον τουρισμό ή την ανάγκη για «εξωτικές» εικόνες, αλλά με αφετηρία τη μουσική.

Το ερέθισμα, όπως λέει, ήταν καθαρά μουσικό. Άκουγε ήχους από το Μάλι και ένιωσε την ανάγκη να πάει στο Μάλι. Άκουγε μουσική από τη Σενεγάλη και βρέθηκε στη Σενεγάλη. Σε έναν κόσμο όπου συχνά καταναλώνουμε πολιτισμό από απόσταση, εκείνος ακολούθησε την πηγή—σαν να ήθελε να αγγίξει το πρώτο νήμα, τον αρχικό παλμό.

Η «tribal», primitive, root μουσική, όπως την περιγράφει, δεν είναι απλώς είδος· είναι κάλεσμα. Είναι κάτι που δεν μένει στη σκέψη, αλλά περνά μέσα στο σώμα. «Και αυτό γίνεται κυτταρικό», τονίζει, περιγράφοντας μια εμπειρία που δεν μεταφράζεται εύκολα σε λόγια: την αίσθηση ότι ο ρυθμός και η ιστορία ενός τόπου μπορούν να σε αναδιοργανώσουν από μέσα, να σε κάνουν να αισθανθείς μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης αφήγησης.

Αυτά τα ταξίδια, φαίνεται, δεν του πρόσφεραν απλώς εικόνες, αλλά έναν νέο τρόπο να παρατηρεί. Όταν βγαίνεις έξω από τον μικρό κύκλο της καθημερινότητας, αλλάζει το μέτρο σύγκρισης. Βλέπεις ότι τα «αυτονόητα» της δικής σου κοινωνίας είναι απλώς μία εκδοχή ζωής—όχι απαραίτητα η μοναδική, ούτε η σωστότερη.

Η ανάγνωση ως σημείο καμπής: όταν ο Αλέκος Συσσοβίτης έκλεισε την τηλεόραση

Ένα ακόμη καθοριστικό κομμάτι της αφήγησής του είναι η σχέση του με την ανάγνωση και τη γνώση. Δεν μιλά για μια ήπια συνήθεια που εξελίχθηκε σταδιακά, αλλά για μια απόφαση σχεδόν ριζική. Κάποια στιγμή, λέει, έκλεισε την τηλεόραση και την έδωσε στον κουμπάρο του. Μια κίνηση που σήμερα μοιάζει σχεδόν συμβολική: σαν να αποσύρθηκε από τον θόρυβο για να ακούσει, επιτέλους, πιο καθαρά.

Και έπειτα έκανε κάτι εξίσου εντυπωσιακό: αγόρασε 300 βιβλία. Αντί να περιμένει να «έρθει» η γνώση, βούτηξε μέσα της. Σπούδασε μόνος του, με επιμονή, περιέργεια και εσωτερική πειθαρχία. Θέατρο, Λογοτεχνία, Ιστορία—όχι ως τίτλοι στο ράφι, αλλά ως δρόμοι εξερεύνησης.

Περιγράφει τις δεκαετίες του με τρόπο που επιβεβαιώνει το βασικό του συμπέρασμα: «Οι περίοδοι της ζωής σε μένα πήγαν ανάποδα». Από τα 20 μέχρι τα 30, όπως λέει, «έμαθα τον δρόμο». Κι ενώ για πολλούς η δεκαετία αυτή είναι συνδεδεμένη με αυθορμητισμό ή δοκιμές χωρίς βάθος, για εκείνον φαίνεται να ήταν ένα στάδιο προσανατολισμού, μιας πρώτης χαρτογράφησης του ποιος είναι και πού πατά.

Από τα 30 μέχρι τα 40, αντί να «ηρεμήσει», ρίχτηκε με πάθος στην ανάγνωση και στην ανακάλυψη. Εκεί όπου άλλοι νιώθουν πως κλείνουν κύκλοι, εκείνος άνοιξε νέους. Εκεί όπου πολλοί συμβιβάζονται, εκείνος επένδυσε στο να διευρύνει τις ερωτήσεις του.

Μια πορεία κόντρα στο αναμενόμενο, χωρίς ανάγκη για «υπερηφάνεια»

Όταν η συζήτηση φτάνει στο αν είναι περήφανος για αυτή την πορεία που πήγε κόντρα στο αναμενόμενο, η απάντηση του Αλέκου Συσσοβίτη είναι αποκαλυπτική. Δεν επιλέγει τη λέξη «υπερήφανος». Διαλέγει τη λέξη «ικανοποιημένος». Η διαφοροποίηση δεν είναι λεπτομέρεια· δείχνει έναν άνθρωπο που δεν νιώθει την ανάγκη να αυτοδοξαστεί, αλλά να αναγνωρίσει με ηρεμία τι κατάφερε.

Πλέον, λέει, γνωρίζει ότι είδε ένα κομμάτι της ζωής πέρα από τα δικά του στεγανά—ίσως πέρα από τον αρχικό του προορισμό και πέρα από τα κοινωνικά πρότυπα μιας χώρας. Κι εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της στάσης του: η εμπειρία ως αντι-στερεότυπο. Όταν βγαίνεις έξω, «ανοίγει ο ορίζοντάς σου». Δεν είναι απλώς φράση· είναι διαδικασία. Συναντάς άλλους τρόπους ζωής, άλλες ιεραρχίες, άλλες αξίες. Και τότε καταλαβαίνεις ότι αυτό που θεωρούσες δεδομένο ήταν, συχνά, δανεισμένο.

Μιλά επίσης με μια ωραία μεταφορά για τον εγκέφαλο: έχει μεγάλο περιθώριο φαντασίας και αποδοχής. Είναι «σφουγγάρι». Θέλει να ρουφήξει τα μη αναμενόμενα ερεθίσματα—και τα απολαμβάνει. Η περιέργεια, σε αυτή την οπτική, δεν είναι παιδικό προνόμιο, αλλά μια συνειδητή επιλογή ενήλικης ζωής.

Το συμπέρασμα: όταν οι περίοδοι της ζωής πηγαίνουν «ανάποδα», μπορεί να πηγαίνουν σωστά

Η διαδρομή που περιγράφει ο Αλέκος Συσσοβίτης δεν προσφέρεται για εύκολα συνθήματα. Είναι, όμως, μια υπενθύμιση ότι η εξέλιξη δεν έχει μία και μοναδική σειρά. Κάποιοι «ωριμάζουν» νωρίς, άλλοι αργά, άλλοι ξανά και ξανά, μέσα από διαφορετικές πόρτες: ταξίδια, μουσικές, βιβλία, συναντήσεις. Και όταν, όπως λέει, «οι περίοδοι της ζωής σε μένα πήγαν ανάποδα», αυτό δεν ακούγεται σαν λάθος πορείας, αλλά σαν προσωπική αλήθεια—μια πορεία που τον οδήγησε να βλέπει πιο πλατιά, να σκέφτεται πιο ελεύθερα και να ζει με μεγαλύτερη αποδοχή.