Προκόπης Παυλόπουλος για τους νέους: Από το Συνταγματικό δίκαιο και την Νεοελληνική γλώσσα στην ψυχή και τον πολιτισμό της Καλαμάτας

Η Καλαμάτα ως ένας Ιανός του ελληνικού πολιτισμού, επίκεντρο της ιστορίας, της πνευματικής παράδοσης και της πολιτισμικής δημιουργίας, που συναντά τις προκλήσεις του μέλλοντος. Η αβελτηρία του πολιτικού συστήματος να προσελκύσει τους νέους ανθρώπους, αλλά και οι προβληματισμοί γύρω από την πολυσυζητημένη συνταγματική αναθεώρηση, βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης. Από τη θέση της Ελλάδας στη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού έως τον ρομαντισμό ως επαναστατική δύναμη και μορφή αντίστασης στη μοιρολατρία, αναδείχθηκαν ιδέες που εξακολουθούν να καθορίζουν τον δημόσιο διάλογο και το όραμα για το μέλλον της χώρας, απευθυνόμενες σε «ευήκοα ώτα».

Ευχαριστώ θερμά τον κ. Προκόπη Παυλόπουλο για μια ουσιαστική συζήτηση, με διάθεση να συνδεθεί με τους νέους ανθρώπους, γεφυρώνοντας το χάσμα των γενεών και αγκαλιάζοντας με ενδιαφέρον τις σκέψεις, τις ιδέες και τους προβληματισμούς τους.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 

Tι θα συμβουλεύατε έναν νέο τόσο στον επαγγελματικό όσο και στον προσωπικό του τομέα;

Θα ‘θελα να πω σε όλους τους νέους που έδωσαν, αλλά και σε αυτούς που θα δώσουν ότι, όπως είναι το σύστημα των Πανελληνίων, το οποίο θέλει πολλές διορθώσεις, πολλές φορές δεν αποδίδει σε καθέναν αυτό που του ανήκει. Γι’ αυτό δεν θα πρέπει, όταν έχει μια αποτυχία στις Πανελλήνιες εξετάσεις, να θεωρεί ότι αυτή κρίνει ολόκληρη την πορεία του στο μέλλον.

Οι ζωές των ανθρώπων δεν κρίνονται μόνον από τις εξετάσεις. Να μην απογοητευθούν λοιπόν από μια αποτυχία. Αντίθετα, αυτό θα πρέπει να τους δίνει περισσότερη δύναμη να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες του μέλλοντος ευκολότερα. Επιπλέον, να πιστέψουν στον εαυτό τους και να επιλέξουν εκείνο που τους ταιριάζει σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους.

Στην Ελλάδα, δυστυχώς, οι νέοι άνθρωποι δεν έχουν όλοι τις ίδιες ευκαιρίες. Αυτό το οποίο ονομάζουμε «ίσες ευκαιρίες» είναι τυπικό. Διότι πραγματικά ίσες ευκαιρίες, όπως επιβάλει η αρχή της ισότητας, δεν παρέχονται ουσιαστικώς. Ο Ανατόλ Φρανς έλεγε: «Ισότητα δεν σημαίνει ότι μπορεί να κοιμούνται πλούσιοι και φτωχοί εξίσου κάτω από τις γέφυρες του Σηκουάνα». Μου έχει αρέσει πολύ αυτή η φράση. Αυτό στην Ελλάδα, δυστυχώς, δεν υπάρχει. Κάθε νέος σήμερα, όμως, πρέπει να πιστεύει στον εαυτό του και να προσπαθεί να κάνει την μεγάλη ανατροπή.

Όσον αφορά τον προσωπικό τους τομέα, θα τους συνιστούσα έναν μεγάλο Γάλλο φιλόσοφο, τον Αλμπέρ Καμύ. Ας διαβάσουν τα δύο βασικά του δοκίμια, «Το μύθο του Σισύφου» και «Τον εξεγερμένο άνθρωπο». Με αυτά θα καταλάβουν ότι ο προορισμός του ανθρώπου είναι να αντιστέκεται στην μοίρα του και στην νομοτέλεια χάρη στην δύναμή του. 

Οι νέοι απομακρύνονται όλο και περισσότερο από την λειτουργία της πολιτικής καθώς και από την κριτική πολλές φορές στους θεσμούς της δημοκρατίας. Πρόκειται για αδιαφορία ή για έλλειψη εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα;

Αυτό οφείλεται, σε πολύ μεγάλο βαθμό, στο ότι η ίδια η πολιτική δεν είναι ελκυστική. Κάποτε η πολιτική ήταν ελκυστική, παρότρυνε τους ανθρώπους να ασχοληθούν με αυτή. Οι πολιτικοί είχαν μια αξιοπιστία, ιδίως οι σημαντικοί πολιτικοί, που μπορούσαν να εμπνεύσουν έναν ολόκληρο λαό. Στην Ελλάδα μεγάλοι ηγέτες μπόρεσαν «να πάρουν την Ελλάδα στους ώμους» και να προχωρήσουν. Τελευταίο παράδειγμα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ήταν ένας πολιτικός που αφιέρωσε τον εαυτό του στην μοίρα της Ελλάδας. Είχε θεωρήσει ότι η αποστολή του ήταν να υπηρετήσει τον Τόπο του.

Η πολιτική τότε ήταν ελκυστική, γιατί υπήρχαν πρότυπα. Σήμερα δεν υπάρχουν. Αυτοί που θεωρούμε ηγέτες δεν είναι πραγματικοί ηγέτες, δεν είναι μέντορες της πολιτικής, δεν σου δίνουν την δυνατότητα να πεις: «Ναι, θέλω να του μοιάσω».

Η ίδια η πολιτική δεν ευνοεί τους νέους ανθρώπους με βάση την αρχή της αξιοκρατίας. Δυστυχώς, η αξιοκρατία στην Ελλάδα είναι από τα ουσιώδη εν ανεπαρκεία. Η αριστεία, γενικά, στην Ελλάδα δεν έχει την προοπτική που της αρμόζει.

Δείτε πώς γίνεται η είσοδος στα κόμματα και στους κομματικούς μηχανισμούς. Επιλέγονται εκείνοι που εντάσσονται στον κομματικό σωλήνα για να γίνουν ένα από τα ίδια, αναπαράγοντας όσα ήδη παράγει το πολιτικό σύστημα. Αυτά η μεγάλη πλειοψηφία των νέων τα βλέπει. Δεν είπα ότι δεν υπάρχουν και άνθρωποι στον Τόπο οι οποίοι προσπαθούν, στην πολιτική σκηνή, να κάνουν την δουλειά τους. Όμως, σιγά-σιγά, γίνονται εξαίρεση. Δεν είναι ο κανόνας. Άρα δεν υπάρχει αυτό που θα λέγαμε «μεγάλοι ηγέτες». Το υπόδειγμα δηλαδή του ηγέτη, το οποίο μπορεί να εμπνεύσει ανθρώπους.

Οι νέοι ας μην κάνουν το λάθος να μπουν από νωρίς στην πολιτική μέσα από τους κομματικούς σωλήνες. Στην πολιτική πρέπει να μπαίνεις όταν έχεις ήδη καταξιωθεί κοινωνικώς. Δεν είναι η πολιτική μονόδρομος ή μόνο καριέρα. Με τον τρόπο αυτό, αν θεωρήσεις ότι η πολιτική δεν σου πάει, δεν μπορεί να σου αποδώσει αυτά για τα οποία ξεκίνησες, γυρνάς στην δουλειά σου και είσαι ανεξάρτητος άνθρωπος. Όταν ο άλλος έχει μάθει να κάνει στην ζωή του μόνο πολιτική, θα κάνει συμβιβασμούς και θα γίνει αιχμάλωτος της πολιτικής. Τα βλέπουμε μπροστά μας καθημερινά. Άνθρωποι οι οποίοι κάνουν τεράστιες υποχωρήσεις, γιατί δεν έχουν τίποτα άλλο να κάνουν στην ζωή τους.

Αυτό συμβαίνει όμως και στην Ευρώπη γενικότερα. Δείτε την ηγεσία της σήμερα, και ας την συγκρίνετε με ηγέτες που δεν είναι και πολύ μακριά στον χρόνο. Με προέδρους, παραδείγματος χάριν, της Κομισιόν, όπως ο Ζακ Ντελόρ, όπως ο Ρομάνο Πρόντι ή ακόμα και πρόσφατα, αυτός που έζησα εγώ ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Κάντε την σύγκριση… Σήμερα ο νέος της Ευρώπης από ποιους να εμπνευστεί; Ποια πρότυπα ηγεσίας μπορεί να μιμηθεί;

Σε προηγούμενες συνεντεύξεις σας έχετε επισημάνει ότι η ιδιότητα του καθηγητή αποτελεί για εσάς το σημαντικότερο αξίωμα. Πώς μεταφράζεται, για εσάς, η επικοινωνία με τους νέους και η διδασκαλία σε αυτούς; 

Έχει δύο όψεις το ερώτημα που μου θέσατε. Για μένα ήταν πολύ σημαντική αυτή η πορεία, γιατί μου εξασφάλισε την ανεξαρτησία μου ως ανθρώπου και πολιτικού. Όταν μπήκα στην πολιτική, είχα πάντα την δυνατότητα να δώσω την παραίτησή μου και να γυρίσω στην διδασκαλία. Υπό αυτή την έννοια χρωστώ πολλά στην ακαδημαϊκή μου σταδιοδρομία.

Επιπλέον, η επαφή με τους νέους με ανανεώνει. Όταν μπαίνω στο πρώτο έτος της Νομικής Σχολής, θέλω την όποια εμπειρία απέκτησα από την επιστήμη, αλλά και από την πολιτική, να την μεταδώσω απλόχερα. Έχω ανάγκη τον τρόπο με τον οποίο με αντιμετωπίζουν οι νέοι άνθρωποι, γιατί στα μάτια τους υπάρχει η αντίρρηση που μπορούν να έχουν. Πρέπει να υπάρχει διάλογος ανάμεσα σε διδάσκοντες και διδασκομένους, ώστε να είναι ένα σύνολο διδασκόντων και διδασκομένων, οι οποίοι έχουν αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Αυτό είναι που μου δίνει την δυνατότητα να έχω αυτή την επικοινωνία, την οποία θεωρώ αναντικατάστατη. Θα περίμενα όμως -και εύχομαι- οι φοιτητές να είναι περισσότερο ενεργοί, να μη διστάζουν να πουν την άποψη, ακόμα και την αντίρρησή τους.

Κατάγεστε από την Καλαμάτα και διατηρείτε στενούς δεσμούς με τον τόπο. Ποιες προοπτικές διαβλέπετε για την πόλη και πώς την οραματίζεστε σε βάθος της δεκαετίας; 

Και ακόμα πιο πέρα από την δεκαετία. Η Καλαμάτα είναι μια πόλη με τεράστιες προοπτικές. Όταν στις 26 Οκτωβρίου του 1968, καθώς έπαιρνα το τρένο για να πάω, ουσιαστικά για πρώτη φορά, στην Αθήνα, η Καλαμάτα είχε περίπου είκοσι πέντε χιλιάδες κατοίκους. Βλέποντας αυτή την Καλαμάτα να προχωράει με τους σημερινούς γρήγορους ρυθμούς, καταλαβαίνω τις μεγάλες μεταβολές.

Η Καλαμάτα είναι μια πόλη ανθρώπινη, ακριβώς επειδή δεν έχασε ποτέ, μέσα στον χρόνο, την ψυχή της. Έμεινε μια πόλη επαρχιακή, που είναι περήφανη για τις ρίζες και τις καταβολές της. Έχει την δυνατότητα, αλλά και το χρέος, μέσα από τον τουρισμό που εξελίσσεται, να μη γίνει μόνο μια τουριστική περιοχή. Βεβαίως και έχει τεράστιες δυνατότητες, όπως με το Costa Navarino και το αεροδρόμιο, τα οποία αναπτύσσονται με ραγδαίους ρυθμούς. Ωστόσο,  δεν είναι φτιαγμένη για να ζει, αν θέλετε, μέσα από το «ιδεώδες» του τουρισμού. Πρέπει να αναπτύξει πολλά άλλα πράγματα και, κυρίως, πρέπει να αναπτύξει περισσότερο την πνευματικότητά της.

Η Καλαμάτα έχει μια μεγάλη πνευματική παράδοση. Εγώ θυμάμαι από τον εαυτό μου ακόμα, όταν έγραφα κάτι και το έστελνα σε μια τοπική εφημερίδα, πώς αισθανόμουν να το βλέπω γραμμένο. Θυμάμαι, νεαρός μαθητής, να πηγαίνω στην Λαϊκή Βιβλιοθήκη. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τι σήμαινε εκείνη η αίθουσα, στην οποία καθόμουν και διάβαζα για πρώτη φορά  Ελύτη και Σεφέρη. Θα θυμάμαι πάντα την λεγόμενη Λαϊκή Σχολή και τις διαλέξεις που γίνονταν εκεί. Κορυφαίες προσωπικότητες και ακαδημαϊκοί είχαν έρθει. Τότε γνώρισα τους πρώτους ακαδημαϊκούς και τους κοίταζα με δέος. Πού να σκεφτόμουν τότε τι θα συνέβαινε αργότερα με μένα… 

Αυτή η πνευματικότητα υπήρχε την εποχή εκείνη και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να απομειωθεί. Έχει τεράστιες δυνατότητες.

Η Καλαμάτα είναι μια πόλη η οποία εκπροσωπεί την Ελλάδα. Είναι, μάλιστα, η βαθιά Ελλάδα, είναι και ένα παράθυρο στην Δύση, αλλά, προσέξτε, και ένα παράθυρο στην Ανατολή. Είναι ένας Ιανός. Μέσα από την πνευματικότητά της μπορεί να εκπέμπει ακτινοβολία και προς τις δύο κατευθύνσεις, και σε Δύση και σε Ανατολή.

Κυρίως όμως έχει πολύ σημαντικές σχολές στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, τις οποίες πρέπει να αναπτύξουμε στην Καλαμάτα, και σε επίπεδο συνεδριακό αλλά και ως προκλήσεις για νέους ανθρώπους ώστε να τις επιλέγουν ως σπουδές.

Υπάρχουν τρεις σχολές που εγώ τις θεωρώ εμβληματικές για την πόλη της Καλαμάτας, την Μεσσηνία αλλά και για την Ελλάδα ολόκληρη. Αρχικά, το Τμήμα Ανθρωπιστικών και Πολιτισμικών Σπουδών. Οι ανθρωπιστικές σπουδές και, ιδίως, οι πολιτιστικές, ο Ελληνικός Πολιτισμός και η ανάπτυξή του, μπορούν να δώσουν στην Καλαμάτα την δυνατότητα να είναι το κέντρο αυτού που θα λέγαμε «διάλογος των πολιτισμών».

Η Γεωπονική Σχολή που υπάρχει στην πόλη μας είναι ένα ακόμη αξιόλογο παράδειγμα. Η Μεσσηνία έχει υποτιμήσει κάτι το οποίο εμένα με πονάει βαθιά, ίσως επειδή και οι ρίζες μου είναι επαρχιακές. Φυσικά εννοώ τον πρωτογενή τομέα, τον οποίο ελάχιστα έχει αναπτύξει. Η Γεωπονική Σχολή μπορεί να αποτελέσει πραγματικά διεθνές κέντρο σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα.

Τέλος, θα ήθελα να αναδείξω την Σχολή Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Έχει καταλάβει κανείς ποιες είναι οι αρχαιολογικές προεκτάσεις της Καλαμάτας; Εκεί δραστηριοποιείται ένας φίλος και συνάδελφος στην Ακαδημία Αθηνών, ο κορυφαίος αρχαιολόγος Μιχάλης Κοσμόπουλος. Μέσα από τις ανασκαφές στην Ίκλαινα έχει φέρει στο φως ευρήματα που ανατρέπουν πολλά από όσα γνωρίζαμε για την ιστορία του βασιλείου του Νέστορα και γενικότερα για την ιστορική αυτή περίοδο. Η έρευνα δείχνει ότι η ευρύτερη μεσσηνιακή περιοχή διέθετε ένα πολύ πιο σύνθετο δίκτυο κέντρων εξουσίας και πολιτισμού από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Πιστεύω ότι η Σχολή Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Καλαμάτας μπορεί να εξελιχθεί σε διεθνές κέντρο αναφοράς, εφόσον αξιοποιήσει την συνεργασία με την Ακαδημία Αθηνών μέσω Ακαδημαϊκών όπως ο Μιχάλης Κοσμόπουλος.

Ποια προσωπική μνήμη σε σχέση με την πολιτισμική της κληρονομιά της Καλαμάτας κρατάτε βιωματικά μέσα σας;

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τι οφείλω στους δασκάλους μου και στον πατέρα μου, όσον αφορά την μελέτη μου. Σε αυτούς οφείλω την «γνωριμία» μου παραδείγματος χάριν με τον Διονύσιο Σολωμό και τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Τον Παπαδιαμάντη, φυσικά, όχι σαν ένα βιβλίο που έπρεπε να το διαβάζω για να μαθαίνω την ιδιαιτερότητα της γλώσσας του, αλλά για να βλέπω μέσα του το μεγαλείο, για μένα, του μεγαλύτερου λογοτέχνη που είχε ποτέ η σύγχρονη Ελλάδα. Ενός ανθρώπου ο οποίος, αν ήταν σε μια μεγάλη χώρα, θα ήταν το αντίστοιχο του Ντοστογιέφσκι, του Γκόγκολ ή, του Μπαλζάκ. 

Από την άλλη ο Σολωμός δεν είναι μόνον ο Εθνικός Ύμνος, που και αυτόν βεβαίως τον μαθαίναμε, αλλά τον μαθαίναμε στην ουσία του. Ο Σολωμός είναι η «Γυναίκα της Ζάκυνθος», είναι οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», είναι αυτός ο εμβληματικός πλούτος της γλώσσας.

Η πολιτισμική μας κληρονομιά. Ένας άνθρωπος που δεν ήξερε ελληνικά όταν ξεκίνησε, αυτός ο άνθρωπος έδωσε έναν τεράστιο πλούτο στην γλώσσα μας. Άνθρωποι οι οποίοι δεν ξεκίνησαν έχοντας ως πρώτη γλώσσα τα ελληνικά προσέφεραν τόσα πολλά. Το ίδιο συνέβη και με τον Κάλβο, και με κάποιους άλλους.

Αυτά είχε η Καλαμάτα. Βεβαίως, έπρεπε και εσύ ο ίδιος να έχεις αυτή την έφεση να το κάνεις, αλλά υπήρχαν πνευματικοί άνθρωποι και δάσκαλοι. Δεν μπορώ να ξεχάσω τον Καλογερέα, στο Πρώτο Γυμνάσιο, ο οποίος στα μαθηματικά και στην γεωμετρία δεν ήταν ο καθηγητής που σου δίδασκε πέντε πράγματα, αλλά θα  αφιερωνόταν και μετά στον μαθητή του για να του δείξει την σημασία της γεωμετρίας, να του δείξει την σημασία της άλγεβρας και, μέσα από την ιστορική τους εξέλιξη, να τον βοηθήσει να τις κατανοήσει. Καθηγητές που ήταν προσηλωμένοι στη διδασκαλία…Ζούσαν μαζί σου, πίστευαν στη δουλειά τους, και μας ενέπνεαν να σκεφτούμε πέρα από το διδακτικό βιβλίο το οποίο είχαμε μπροστά μας.

Η Ευρώπη, έπειτα από μια δεκαετία αστάθειας και τάσεων αποσυσπείρωσης, φαίνεται να εισέρχεται σε μια διαδικασία επαναπροσδιορισμού των προτεραιοτήτων της και ενίσχυσης των κοινών της πρωτοβουλιών. Ποια εκτιμάτε ότι θα είναι η κατάληξη αυτής της πορείας, ιδίως ως προς την εξωτερική και αμυντική πολιτική, υπό το πρίσμα του πολέμου στην Ουκρανία και των διαρκών κρίσεων στη Μέση Ανατολή; 

Η Ευρώπη είναι πολύ μακριά από το όραμα των ιδρυτών της. Θυμηθείτε πώς οι πατέρες, οι θεμελιωτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οραματίστηκαν. Θυμηθείτε τον Robert Schuman ή τον Jean Monnet. Πώς σκέφτηκαν την Ευρώπη; Ξεκινώντας από την μικρή Ένωση Άνθρακα και Χάλυβα, οραματίστηκαν μια Ευρώπη με την μορφή ομοσπονδίας. Ενός γιγαντιαίου κράτους, το οποίο όμως θεμελιωνόταν στην ιστορία της και στον πολιτισμό της.

Δεν ήταν προορισμένο να γίνει η μεγαλύτερη οικονομική και στρατιωτική δύναμη στον κόσμο, αλλά θα έπρεπε να είναι η πλανητική εκείνη δύναμη, η οποία έχει την ανάλογη ισχύ σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο, για να μπορέσει να διαδραματίσει έναν ρόλο που κανείς άλλος δεν μπορεί να διαδραματίσει. Δείτε σήμερα τον ρόλο για την εμπέδωση της δημοκρατίας, του ανθρωπισμού, της δικαιοσύνης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ποια μεγάλη δύναμη μπορεί να το κάνει; Η Αμερική του Trump; η Ρωσία; ή η Κίνα; Μόνον η Ευρώπη μπορεί να το κάνει. Το γεγονός πως ζούμε ό,τι συμβαίνει σήμερα, ιδίως στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία, οφείλεται στο ότι δεν υπάρχει παγκοσμίως δύναμη που μπορεί να φέρει αυτή την εξισορρόπηση.

Σε αυτό το όραμα η Ευρώπη έχει μείνει πάρα πολύ πίσω, δραματικά πίσω. Και αυτό συνέβη ιδίως από το 2000 και μετά. Προηγουμένως είχε κάνει σημαντικά βήματα στην προσπάθεια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ευρωπαϊκής ενοποίησης, με όραμα την δημιουργία μιας ομοσπονδίας με δικό της Σύνταγμα, η οποία θα κρατούσε βεβαίως τα βασικά κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών και τις πολιτιστικές τους ρίζες, αλλά στην πραγματικότητα θα ήταν μια δύναμη η οποία, μέσα από το χωνευτήρι αυτών των πολιτισμών και τις δυνατότητες συνεργασίας των κρατών, με την δική τους κυριαρχία βεβαίως και τη δική τους εδαφική ακεραιότητα, θα μπορούσε να προσφέρει πολλά.

Ξαφνικά δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στην οικονομική και νομισματική ενοποίηση και πολύ λιγότερο στην κάλυψη των δημοκρατικών κενών, τα οποία πρέπει να καλυφθούν για να φτάσουμε σε μια ουσιαστική ενοποίηση και ολοκλήρωση. Το όραμα της ομοσπονδιακής Ευρώπης έχει πάει στο περιθώριο.

Η Ευρώπη δεν ανέπτυξε ποτέ τους βασικούς πυλώνες που προβλέπουν οι ιδρυτικές της συνθήκες, με κυριότερο την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Παράλληλα, παρατηρείται έλλειμμα ηγεσίας σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Αρκεί να συγκρίνει κανείς προσωπικότητες όπως ο Ρομάνο Πρόντι, ο Ζακ Ντελόρ ή ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ με την σημερινή εικόνα της ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Η Ευρώπη σήμερα δεν έχει κάνει βασικά βήματα σε εκείνα τα οποία είναι απαραίτητα για να μπορέσει να προχωρήσει σε αυτό το ομοσπονδιακό μέλλον, με αποτέλεσμα οι λαοί να παύουν να πιστεύουν στο ευρωπαϊκό όραμα. Εκεί πρέπει να αντισταθούμε.

Δεδομένης της επαναφοράς της συζήτησης για την συνταγματική αναθεώρηση, πως αξιολογείται την υφιστάμενη κατάσταση; 

Αναρωτιέμαι αν στην Χώρα μας λειτουργεί το πρόταγμα του σεβασμού του Συντάγματος. Λειτουργούν τα θεσμικά αντίβαρα; Υπάρχει η διάκριση των εξουσιών σήμερα ή υπάρχει μια παντοκρατορία της εκτελεστικής εξουσίας; Υπάρχει, παραδείγματος χάρη, κράτος δικαίου, που σημαίνει λειτουργία κυρωτικών μηχανισμών σε περίπτωση παράβασης του κανόνα δικαίου; Πού είναι; Θέλω να τονίσω, με αυτά τα ερωτήματα, ότι αυτή την ώρα πρέπει να αναλογισθούμε όλοι τις ευθύνες μας: οι πολιτικοί, αλλά και ο πολίτης, που πρέπει να αντισταθεί σε ένα φαινόμενο παρακμιακής πορείας της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, κάτι που είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.

Σε ό,τι αφορά την αναθεώρηση του Συντάγματος, ξέρω ότι ορισμένοι θεωρούν ότι έχω υστερόβουλη σκέψη για να λέω όλα αυτά. Δεν έχω καμία υστερόβουλη σκέψη. Τι άλλο να περιμένω στη ζωή μου; Ίσως δεν έχουν καταλάβει κάποιοι άνθρωποι ότι, δόξα να έχει ο Θεός, η μοίρα, οι δικές μου δυνατότητες και ο Ελληνικός Λαός μού έδωσαν περισσότερα από όσα εγώ πραγματικά θα είχα σχεδιάσει στην ζωή μου, όταν ξεκινούσα εκείνον τον Οκτώβρη του 1968 από την Καλαμάτα. Τι άλλο να περιμένω; Ίσα-ίσα που αισθάνομαι γεμάτος ως άνθρωπος. Ωστόσο, δεν μπορώ να σιωπήσω όταν βλέπω αναθεωρητικές προσπάθειες οι οποίες, αντί να πηγαίνουν προς την σωστή κατεύθυνση και να ενισχύσουν τα θεσμικά αντίβαρα, έρχονται και ασχολούνται με αναθεωρητικές προτάσεις οι οποίες είναι γεμάτες από πλεονασμούς.

Σε κείμενό μου, το οποίο μάλιστα θα βρείτε και στην προσωπική μου ιστοσελίδα, αποδεικνύω πως δεκατέσσερις από αυτές είναι άχρηστες. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι λέγονται πράγματα τα οποία δεν ταιριάζουν στον Τόπο μας.

Όταν βλέπω να προτείνεται διάταξη σύμφωνα με την οποία το κράτος «μεριμνά για την προστασία και τη διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας», σκέφτομαι ότι δεν έχουμε καταλάβει τι πραγματικά είναι η Ελληνική Γλώσσα. Αυτό το μνημείο της παγκόσμιας ιστορίας, που ξεκινάει από εκεί που ξεκινάει, χιλιετίες πίσω, και αποτέλεσε τη βάση της δημιουργίας του Ελληνικού Έθνους κατά τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη.

Αυτή, για την οποία έχει γράψει ο Ελύτης στο «Ἄξιον Ἐστί» : «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική, το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου, μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου». Αυτή η γλώσσα που αναπτύχθηκε μέσα από τον λαό και το έθνος, χρόνια ολόκληρα, χωρίς χάσματα. Αυτή για την οποία στα «Τρία Κρυφά Ποιήματα» ο Σεφέρης λέει: «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας». Πού να το καταλάβουν…

Θυμηθείτε ότι κάναμε σημαντικές τομές μετά το ’75, υπό το ισχύον Σύνταγμα, παραδείγματος χάριν το μονοτονικό και η δημοτική. Αν είχαμε ακολουθήσει τέτοια πρότυπα, που κυριαρχούν δυστυχώς σήμερα, δεν θα είχαμε την γλώσσα μας τόσο ζωντανή.

Πώς είναι δυνατόν να προστίθενται τέτοιες περιττολογίες, οι οποίες δεν προσθέτουν τίποτα απολύτως; Άραγε το Σύνταγμα ήταν το εμπόδιο, ώστε να μην έχουν πάρει κανένα μέτρο για την προστασία από την αντιμετώπιση των προκλήσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης; Μήπως απλώς προσπαθούμε την αβελτηρία των κυβερνήσεων τόσα χρόνια να την φορτώσουμε για τα μάτια του κόσμου στο Σύνταγμα, το οποίο δήθεν έχει ελλείψεις;

Αναλογιζόμενος τη διαδρομή σας, γίνεται φανερή η αγάπη σας για την πατρίδα. Πώς οραματίζεται ο Προκόπης Παυλόπουλος τη χώρα μας σε 30 χρόνια; Τι θα θέλατε να έχει συμβεί στην Ελλάδα προς τη σωστή κατεύθυνση;

Μεγάλη απόσταση, δεν θα υπάρχω με τίποτα μέχρι τότε… Δεν θα ήθελα να βάλω χρονικούς ορίζοντες. Οραματίζομαι την Ελλάδα να κάνει αυτό που η Ιστορία της και ο Πολιτισμός της της έχουν τάξει να κάνει.

Αν μελετήσουμε τον Πολιτισμό, τον δυτικό, κυρίως τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό, και παρατηρήσουμε τις ρίζες του, όλα ξεκινάνε από την Ελλάδα. Το ομολογούν όλοι. Αν κανείς διαβάσει τις προμετωπίδες των συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα καταλάβει ότι αυτό το οποίο έχει λεχθεί για το τρίγωνο Αθήνα, Ρώμη, Ιερουσαλήμ, δηλαδή τους τρεις πυλώνες του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, σημαίνει πως όλα ξεκινάνε από την Ελλάδα. Την Ελλάδα του Πνεύματος, της Παιδείας, της Επιστήμης και της ελευθερίας στη δημιουργία.

Από τη Ρώμη κληρονομήσαμε τον νόμο και το κράτος, δηλαδή κυρίως την έννομη τάξη. Μετά, όμως, μέσα από τη Χριστιανική Διδασκαλία και το Βυζάντιο, μπολιάσαμε αυτή τη νοοτροπία με τις βασικές αρχές του Ανθρωπισμού και της Αλληλεγγύης. Αυτή η Χριστιανική Διδασκαλία, η οποία συμπορεύτηκε με την Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία, ιδίως μέσα από τις έννοιες της ελευθερίας, μπόλιασε όλο αυτό το οποίο είναι σήμερα η κορωνίδα του Πολιτισμού μας.

Όταν, λοιπόν,  η Ελλάδα έχει αυτόν τον πολιτισμό, είναι βέβαιο πως πρέπει να τον υπηρετήσει προς δύο κατευθύνσεις. Πριν απ’ όλα να μην υποτιμάμε την θέση μας στην Ευρώπη. Πρέπει να πρωταγωνιστήσουμε. Έχετε δει πόσους πνευματικούς ανθρώπους έχουμε σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο; Επομένως, η Ελλάδα να πρωταγωνιστήσει ως ευρωπαϊκή δύναμη, για να εμπεδωθεί η έννοια της πραγμάτωσης των αξιών και των προσταγμάτων του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Και κάτι ακόμα: η Ελλάδα είναι το όριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Αυτό δημιουργήθηκε από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας, από τους Μηδικούς Πολέμους. Οι Έλληνες απέκρουσαν τους Πέρσες και, στην ουσία, απέτρεψαν τον δεσποτισμό από τον δογματισμό. Μπόρεσε να ανθίσει η ελευθερία στην έκφραση, στη γνώμη, γενικότερα η ελευθερία, και να διαμορφωθεί δημοκρατία. Άρα, η Ελλάδα από τότε είναι το όριο. 

Σήμερα, όταν ο νέος φθάνει στον Πειραιά και βλέπει απέναντι τη Σαλαμίνα και τα στενά της, θα πρέπει να θυμάται ότι αυτό είναι το όριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Φυσικά, δεν είναι το όριο που χωρίζει. Είναι το όριο μέσα από το οποίο μπορεί η Ελλάδα να εμπνεύσει αυτό που λέμε «διάλογο των πολιτισμών». Γιατί το πραγματικό όριο σημαίνει πως δημιουργώ τις γέφυρες.  Συνεπώς, η Ελλάδα έχει αυτόν τον ρόλο, δηλαδή το όριο Ανατολής και Δύσης ώστε να χτίσει τις γέφυρες του διαλόγου των πολιτισμών, μέσα από τον οποίο θα μπορούμε να απαλλαγούμε από τον εφιάλτη των πολέμων.

Ίσως αυτά ακούγονται κάπως ρομαντικά. Όμως, ας μην ξεχνάμε ότι ο Ρομαντισμός, αντίθετα με τον Διαφωτισμό, είναι καθαρά επαναστατικό κίνημα. Χωρίς τον Ρομαντισμό, ο Διαφωτισμός δεν θα είχε πετύχει αυτά που συνέβησαν αργότερα. Άρα, λοιπόν, το να είναι κανείς σήμερα ρομαντικός, και αφού έχει διαβάσει προηγουμένως τον Αλμπέρ Καμύ, τον «Μύθο του Σισύφου» και ιδίως τον «Εξεγερμένο Άνθρωπο», ίσως του δώσει το αισθητήριο να καταλάβει πραγματικά ποιες είναι οι δυνατότητες αυτού του Λαού και αυτού του Τόπου.

Ας είμαστε ρομαντικοί, διότι είναι χρέος μας να αντισταθούμε στο ρεύμα και να μην παραδοθούμε στην ειμαρμένη, λες και είναι κάτι το οποίο είναι νομοτελειακό. Στη μοίρα των ανθρώπων τίποτα δεν είναι νομοτελειακό. Δεν πίστεψα ποτέ στη νομοτέλεια, από μικρός, όταν διάβαζα τους Αρχαίους Τραγικούς, μέχρι τώρα. Είμαι βέβαιος ότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τη μοίρα του.

Επιμέλεια Ερωτήσεων και Απαντήσεων: Αθανάσιος Καρατζάς