Παυλόπουλος: Το απόρρητο των επικοινωνιών, η εθνική ασφάλεια και οι αντοχές του Κράτους Δικαίου

Στη σημασία της προστασίας του απορρήτου των επικοινωνιών ως βασικής εγγύησης της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου αναφέρθηκε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, κ. Προκόπιος Παυλόπουλος, κατά την παρουσίαση της μονογραφίας της Αικατερίνας Παπανικολάου «Επικοινωνιακό απόρρητο και Εθνική Ασφάλεια», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σάκκουλα.

Ο κ. Παυλόπουλος χαρακτήρισε το βιβλίο ως την πληρέστερη σύγχρονη μελέτη για την ερμηνεία και την εφαρμογή του άρθρου 19 του Συντάγματος, επισημαίνοντας ότι η συγγραφέας εξετάζει το απόρρητο των επικοινωνιών όχι απομονωμένα, αλλά σε άμεση σύνδεση με τις αρχές της Διάκρισης των Εξουσιών και του Κράτους Δικαίου, καθώς και με τις εγγυήσεις που παρέχουν το Διεθνές και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο.

Αναφερόμενος στο σκάνδαλο των υποκλοπών, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας έκανε λόγο για μια σοβαρή δοκιμασία των θεσμικών αντοχών του Συντάγματος. Επισήμανε ότι η υπερβολικά διευρυμένη επίκληση της εθνικής ασφάλειας, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων, μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες εκτροπές και σε σταδιακή αποδυνάμωση της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας.

Κλείνοντας, προειδοποίησε ότι πρακτικές ανεξέλεγκτης παρακολούθησης δεν πλήττουν μόνο ατομικά δικαιώματα, αλλά υπονομεύουν συνολικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς, δημιουργώντας συνθήκες που παραπέμπουν σε σκοτεινές περιόδους αυταρχικής εξουσίας.

Ι. Το -οπωσδήποτε μεταξύ άλλων- σημαντικό πλεονέκτημα της μελέτης της κας Αικατερίνας Παπανικολάου συνίσταται στο ότι προσεγγίζει την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 19 του Συντάγματος με μία κατ’ εξοχήν σύμφωνη με το γράμμα και το πνεύμα τους νομική μέθοδο, συγκεκριμένα δε μέθοδο η οποία επιτρέπει την κατανόηση του πώς και σε ποιο βαθμό η ρυθμιστική ιδιοσυστασία του κανονιστικού πλαισίου του ως άνω άρθρου συμπυκνώνει πολλά από τα ουσιώδη ερμηνευτικά προβλήματα και διλήμματα της θεωρίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων εν γένει.

Α. Κάπως έτσι η εν λόγω ερμηνευτική προσπάθεια κατευθύνεται με μεθοδολογική συνέπεια στην, σαφώς ευρύτερη, αναζήτηση όχι μόνο των καίριων θεσμικών παραμέτρων της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας ως εγγύησης της Ελευθερίας μέσω της ακώλυτης άσκησης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αλλά και των αιτίων της σύγχρονης κρίσης η οποία διατρέχει το θεσμικό της οικοδόμημα. Κρίσης η οποία έχει πάρει πια διεθνείς διαστάσεις και εντοπίζεται, κατά βάση, στην δραματική συρρίκνωση της εμβέλειας των θεσμικών αντιβάρων που άλλοτε στοιχειοθετούσαν την κορωνίδα της υπεροχής της έναντι κάθε άλλου συστήματος πολιτειακής οργάνωσης.

ΙΙ. Κατ’ ακρίβεια, η κα Αικατερίνα Παπανικολάου ερευνά τις σύγχρονες «περιπέτειες» της ερμηνείας και εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 19 του Συντάγματος, αναφορικά με την κατοχύρωση του απορρήτου των επικοινωνιών, υπό το πρίσμα της περιοριστικής ρήτρας της Εθνικής Ασφάλειας.

Β. Αξιοποιώντας τα ερμηνευτικά αυτά εφόδια κατά την, αυστηρώς επιστημονική και αναλόγως τεκμηριωμένη, έρευνα των επιμέρους πτυχών του μέχρι τούδε εξελισσόμενου σκανδάλου των υποκλοπών, η κα Αικατερίνα Παπανικολάου ξεκινάει από την «ρίζα του κακού» η οποία αποτελεί την βασική αιτία για την κατάδηλη εκτροπή των κατά περίπτωση αρμόδιων κρατικών οργάνων σε ό,τι αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 19 του Συντάγματος εν προκειμένω. Με άλλες λέξεις το διαβόητο πλέον σκάνδαλο των υποκλοπών, χαίνουσα πληγή στην καρδιά του Κράτους Δικαίου η οποία εκθέτει το κύρος της Χώρας και διεθνώς, οφείλεται στο ότι τα αρμόδια όργανα της Εκτελεστικής Εξουσίας, δυστυχώς με την ανοχή ορισμένων εκ των εχόντων την σχετική δικαιοδοσία οργάνων της Δικαστικής Εξουσίας, ερμήνευσαν και ερμηνεύουν τις διατάξεις του άρθρου 19 του Συντάγματος ως εάν το προστατευόμενο έννομο αγαθό σε αυτό το ρυθμιστικό πλαίσιο εντοπίζεται πρωτίστως στην Εθνική Ασφάλεια. Και όχι στην προστασία του δικαιώματος θωράκισης του απορρήτου των επικοινωνιών, όπου βεβαίως η ρήτρα της Εθνικής Ασφάλειας λειτουργεί, κατ’ αποτέλεσμα, αποκλειστικώς ως μέσο αποτροπής ενδεχόμενης καταχρηστικής, lato sensu, άσκησης του δικαιώματος τούτου.

Ο, εκτός των άλλων, παραστατικά γλαφυρός τρόπος με τον οποίο η κα Αικατερίνα Παπανικολάου αντιμετωπίζει εν τέλει, με έκδηλη την μελαγχολία του υπεύθυνου πολίτη και νομικού, την δραματική «σύμπλευση» Εκτελεστικής Εξουσίας και, έστω και εν μέρει, Δικαστικής Εξουσίας για να φτάσουμε στο σκάνδαλο των υποκλοπών επιτρέπει, επιπλέον, να καταδειχθεί και σε ποιες ολισθηρές ατραπούς ωθούνται οι θεσμοί της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας στην Χώρα μας, όταν μάλιστα τα διακυβεύματα της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας απειλούνται προφανώς, και δη πολλαπλώς. Φυσικά τηρουμένων των ιστορικών αναλογιών -για να μην παρεξηγηθώ περισσότερο από τους «πρόθυμους» υποστηρικτές του ότι το σκάνδαλο των υποκλοπών δεν είναι δα ούτε πρωτόγνωρο ούτε a priori καταδικαστέο θεσμικώς- ας αναλογισθούμε ότι τέτοιας μορφής εκτροπές όχι μόνο ροκανίζουν βασανιστικά τα θεμέλια της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Αλλά και παραπέμπουν σε εποχές -ας μην βιαστούμε να τις χαρακτηρίσουμε άπαξ διά παντός παρωχημένες- και ανάλογες απρόσωπες τυραννικές εξουσίες που θυμίζουν Κάφκα, ιδίως στην «Δίκη» και στον «Πύργο», ή και την ταινία (2006) του Φλόριαν-Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ «Οι ζωές των άλλων», η πλοκή της οποίας ανατρέχει στο Ανατολικό Βερολίνο του 1984.»