Στεγαστικό αδιέξοδο: Όταν η ανάπτυξη δεν φτάνει στο σπίτι του Έλληνα

Tου ΑΝΔΡΕΑ ΒΟΡΥΛΛΑ *

Η κυβέρνηση διαφηµίζει καθηµερινά την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας. Μας µιλά για επενδυτική βαθµίδα, για αύξηση του ΑΕΠ, για επιτυχίες στις αγορές και για ένα καλύτερο µέλλον που δήθεν βρίσκεται προ των πυλών. Υπάρχει όµως ένα απλό ερώτηµα που απασχολεί εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες: αν η οικονοµία πηγαίνει τόσο καλά, γιατί γίνεται ολοένα και δυσκολότερο να αποκτήσει κανείς ένα σπίτι ή να πληρώσει το ενοίκιό του;

Η πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου για την Ελλάδα έρχεται να διαλύσει το κυβερνητικό αφήγηµα. Το ΔΝΤ περιγράφει µια χώρα στην οποία οι τιµές των κατοικιών και των ενοικίων αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήµατα, στην οποία δύο στα πέντε νοικοκυριά δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήµατός τους για στεγαστικές ανάγκες και στην οποία η στέγαση έχει εξελιχθεί σε έναν από τους µεγαλύτερους κοινωνικούς κινδύνους.

Αντίφαση

Το πιο αποκαλυπτικό εύρηµα της έκθεσης είναι ότι η Ελλάδα δεν πάσχει από έλλειψη κατοικιών. Αντίθετα, διαθέτει από τα µεγαλύτερα αποθέµατα κατοικιών στην Ευρώπη. Κι όµως, χιλιάδες νέοι άνθρωποι αδυνατούν να βρουν προσιτή στέγη.

Πώς εξηγείται αυτή η αντίφαση;

Διότι η κυβέρνηση επέτρεψε να δηµιουργηθεί µια αγορά ακινήτων που λειτουργεί προς όφελος των ισχυρών και όχι των πολιτών. Το ίδιο το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι σηµαντικό µέρος του στεγαστικού αποθέµατος παραµένει αναξιοποίητο. Χιλιάδες ακίνητα βρίσκονται εγκλωβισµένα σε τράπεζες, servicers και άλλους φορείς, χωρίς να επιστρέφουν στην αγορά. Την ίδια στιγµή, νέες οικογένειες αναζητούν απελπισµένα κατοικία και έρχονται αντιµέτωπες µε εξωπραγµατικά ενοίκια.

Η κυβέρνηση επέλεξε να διασώσει τις τράπεζες. Επέλεξε να διευκολύνει τη µεταφορά δανείων στα funds. Επέλεξε να επιτρέψει τη συσσώρευση τεράστιου αριθµού ακινήτων σε λίγα χέρια. Δεν φρόντισε όµως να διασφαλίσει ότι αυτά τα ακίνητα θα επιστρέψουν στην κοινωνία και στην πραγµατική οικονοµία.

Το αποτέλεσµα είναι ορατό σε κάθε γειτονιά της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και των µεγάλων πόλεων. Οι νέοι παραµένουν στο πατρικό τους µέχρι τα 35 ή και τα 40 χρόνια. Τα νέα ζευγάρια αναβάλλουν τη δηµιουργία οικογένειας. Η υπογεννητικότητα επιδεινώνεται. Οι µισθοί δεν επαρκούν για να καλύψουν ούτε τις στοιχειώδεις στεγαστικές ανάγκες.

Μέτρα σε λάθος κατεύθυνση

Ακόµη και τα µέτρα που εξαγγέλλει η κυβέρνηση κινούνται στη λάθος κατεύθυνση. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ευθέως ότι οι πολιτικές επιδότησης της ζήτησης, όταν δεν συνοδεύονται από αύξηση της προσφοράς κατοικιών, οδηγούν συχνά σε περαιτέρω αύξηση των τιµών. Με απλά λόγια, τα προγράµµατα που διαφηµίζονται ως βοήθεια προς τους πολίτες καταλήγουν πολλές φορές να αυξάνουν τα κέρδη όσων πωλούν ή εκµισθώνουν ακίνητα.

Και σαν να µην έφταναν όλα αυτά, η χώρα διαθέτει ένα από τα πιο γερασµένα και ενεργειακά αναποτελεσµατικά κτιριακά αποθέµατα στην Ευρώπη. Χιλιάδες νοικοκυριά δεν πληρώνουν µόνο υψηλό ενοίκιο, αλλά και υπέρογκους λογαριασµούς ηλεκτρικού ρεύµατος και θέρµανσης. Η ενεργειακή φτώχεια και η στεγαστική φτώχεια πλέον συνυπάρχουν.

Η πραγµατικότητα είναι ότι το στεγαστικό πρόβληµα δεν αποτελεί παρενέργεια της ανάπτυξης. Αποτελεί απόδειξη των στρεβλώσεων του σηµερινού οικονοµικού µοντέλου. Μια οικονοµία που στηρίζεται στην κατανάλωση, στον τουρισµό, στις αγοραπωλησίες ακινήτων και στην υπερσυγκέντρωση πλούτου δεν µπορεί να προσφέρει αξιοπρεπή στέγη στους πολίτες της.

Η ΝΙΚΗ πιστεύει ότι η κατοικία δεν είναι επενδυτικό προϊόν αλλά θεµελιώδες κοινωνικό αγαθό. Απαιτείται ένα ολοκληρωµένο εθνικό σχέδιο που θα επαναφέρει στην αγορά τα χιλιάδες κενά ακίνητα, θα αξιοποιήσει το απόθεµα που βρίσκεται σε τράπεζες και servicers, θα ενισχύσει τη µακροχρόνια µίσθωση, θα στηρίξει την ελληνική οικογένεια και θα δώσει πραγµατικές δυνατότητες απόκτησης πρώτης κατοικίας στους νέους.

Πρόταση

Ειδικότερα για την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, προτείνουµε ένα εθνικό σχέδιο κατεδάφισης και ανακατασκευής των πολυκατοικιών της δεκαετίας του 1950 και παλαιότερων κτιρίων που σήµερα παραµένουν ενεργειακά απαξιωµένα, αντιπαραγωγικά, χωρίς παρκινγκ και αποθηκευτικούς χώρους και συχνά µε σοβαρά στατικά προβλήµατα και πιθανόν επικίνδυνα. Αντί η Πολιτεία να δαπανά συνεχώς χρήµατα σε επιδόµατα που καταλήγουν να αυξάνουν τις τιµές των ενοικίων, οφείλει να επενδύσει στη δηµιουργία δεκάδων χιλιάδων νέων κατοικιών µέσω της ανανέωσης του κτιριακού αποθέµατος. Με φορολογικά κίνητρα, απλοποίηση των διαδικασιών, υπέρβαση των αδιεξόδων της συνιδιοκτησίας και συµµετοχή των δήµων και του ιδιωτικού τοµέα, η Ελλάδα µπορεί να αποκτήσει σύγχρονες πόλεις, προσιτή στέγη για τους νέους και ένα ισχυρό εργαλείο αντιµετώπισης του δηµογραφικού προβλήµατος.

Η έκθεση του ΔΝΤ δεν αποτελεί αντιπολιτευτικό κείµενο. Δεν γράφτηκε από κάποιο κόµµα της αντιπολίτευσης. Και ακριβώς γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη αξία. Επιβεβαιώνει ότι πίσω από τους κυβερνητικούς πανηγυρισµούς κρύβεται µια σκληρή πραγµατικότητα: η Ελλάδα µπορεί να εµφανίζει ανάπτυξη στους αριθµούς, αλλά για ολοένα και περισσότερους Έλληνες το όνειρο της αξιοπρεπούς κατοικίας µετατρέπεται σε άπιαστο στόχο.

Μια χώρα που δεν µπορεί να στεγάσει τα παιδιά της δεν µπορεί να αισθάνεται επιτυχηµένη. Και µια κυβέρνηση που αδυνατεί να αντιµετωπίσει αυτό το πρόβληµα δεν δικαιούται να πανηγυρίζει.

* Βουλευτής Β2 Δυτικού Τοµέα Αθηνών µε τη ΝΙΚΗ