Στενά του Ορμούζ: Ευρωπαϊκό σχέδιο για σύσταση «Συμμαχίας των Προθύμων» χωρίς τις ΗΠΑ για την επόμενη μέρα

Σχέδιο για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ μετά το τέλος των εχθροπραξιών επεξεργάζονται ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών — χωρίς τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal.

Σύμφωνα με το υπό διαμόρφωση πλάνο, μια ευρεία διεθνής συμμαχία θα αναλάβει δράση μετά τον πόλεμο, με αποστολές εκκαθάρισης ναρκών, στρατιωτική συνοδεία πλοίων και δημιουργία των απαραίτητων υλικοτεχνικών υποδομών για την επανεκκίνηση της ελεύθερης διέλευσης.

Σχέδιο χωρίς «εμπόλεμα» μέρη

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε χθες Τρίτη ότι η προτεινόμενη αποστολή θα είναι διεθνής και αμυντικού χαρακτήρα, χωρίς τη συμμετοχή «εμπόλεμων» πλευρών — δηλαδή των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν. Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναφέρουν ότι τα ευρωπαϊκά πλοία δεν θα τελούν υπό αμερικανική διοίκηση.

Στόχος είναι να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών ώστε να επιστρέψουν στη χρήση των Στενών, κάτι που —όπως εκτιμούν αξιωματούχοι— ενδέχεται να αργήσει.

Πιθανή συμμετοχή της Γερμανίας

Στην αποστολή αναμένεται να συμμετάσχει και η Γερμανία, η οποία μέχρι πρόσφατα απέφευγε να εξετάσει το ενδεχόμενο στρατιωτικής εμπλοκής. Ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος δήλωσε ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να ανακοινώσει τη στάση του ακόμη και την Πέμπτη.

Η συμμετοχή της Γερμανίας ενδέχεται να ενισχύσει σημαντικά την αποστολή, καθώς διαθέτει ισχυρότερες οικονομικές δυνατότητες από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, αλλά και κρίσιμα στρατιωτικά μέσα — ειδικά στον τομέα της εκκαθάρισης ναρκών.

Σύγκληση διεθνούς σύσκεψης χωρίς τις ΗΠΑ

Την Παρασκευή, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, θα συγκαλέσουν διαδικτυακή σύσκεψη με τη συμμετοχή δεκάδων χωρών για τον συντονισμό της επόμενης ημέρας στα Στενά του Ορμούζ.

Ο Στάρμερ θα παρευρεθεί στο Παρίσι, ενώ οι περισσότερες χώρες θα συμμετάσχουν μέσω τηλεδιάσκεψης. Οι ΗΠΑ δεν θα λάβουν μέρος, ενώ έχουν προσκληθεί η Κίνα και η Ινδία, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί η συμμετοχή τους.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, τόνισε ότι η αποστολή θα αναπτυχθεί μόνο αφού αποκατασταθεί η ηρεμία και σταματήσουν οι εχθροπραξίες, προσθέτοντας ότι θα υπάρξει συντονισμός με τις χώρες της περιοχής, όπως το Ιράν και το Ομάν — στοιχείο που υποδηλώνει ότι απαιτείται και η έγκριση της Τεχεράνης.

Διαφωνίες εντός Ευρώπης

Παρά τη γενική συμφωνία, υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των Ευρωπαίων. Η Γαλλία θεωρεί ότι η συμμετοχή των ΗΠΑ θα καθιστούσε την αποστολή λιγότερο αποδεκτή από το Ιράν, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο ανησυχεί ότι ο αποκλεισμός της Ουάσινγκτον θα περιορίσει την αποτελεσματικότητα της επιχείρησης και θα προκαλέσει αντιδράσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ.

Οι εντάσεις στις διατλαντικές σχέσεις έχουν ενταθεί τον τελευταίο χρόνο, με αφορμή τους δασμούς των ΗΠΑ σε ευρωπαϊκά προϊόντα, τη διακοπή στήριξης προς την Ουκρανία και τις απειλές για στρατιωτική δράση στη Γροιλανδία. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα, καθώς οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες τον θεωρούν παράνομο και οικονομικά επιζήμιο.

Πίεση Τραμπ για στρατιωτική δράση

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ζητήσει από ευρωπαϊκές χώρες να στείλουν πολεμικά πλοία για να ανοίξουν τα Στενά με τη βία, αλλά οι Ευρωπαίοι έχουν απορρίψει το αίτημα. Ο Μακρόν χαρακτήρισε μια τέτοια επιλογή «μη ρεαλιστική» και επικίνδυνη.

Στη συνέχεια, ο Τραμπ ζήτησε τη συνδρομή της Ευρώπης στον αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, με στόχο να ασκηθεί οικονομική πίεση στην Τεχεράνη ώστε να ανοίξει ξανά τη δίοδο. Και αυτό το αίτημα απορρίφθηκε, με τον Στάρμερ να επισημαίνει ότι προτεραιότητα είναι η αποκατάσταση της κυκλοφορίας – όχι η περαιτέρω επιδείνωση της κρίσης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επικρίνει την Ευρώπη για περιορισμένη στήριξη και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της συμμετοχής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

Τα τρία στάδια του σχεδίου

Το ευρωπαϊκό σχέδιο περιλαμβάνει τρεις βασικούς άξονες:

• Υλικοτεχνική προετοιμασία για την αποχώρηση των εκατοντάδων πλοίων που έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή
• Εκτεταμένη επιχείρηση εκκαθάρισης ναρκών, καθώς το Ιράν ναρκοθέτησε τμήματα των Στενών στην αρχή της σύγκρουσης
• Στρατιωτική συνοδεία και επιτήρηση, με φρεγάτες και αντιτορπιλικά, για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας

Η Ευρώπη διαθέτει σημαντικά περισσότερα μέσα εκκαθάρισης ναρκών σε σχέση με τις ΗΠΑ — περίπου 150 πλοία — ωστόσο πρόκειται για μια χρονοβόρα και απαιτητική διαδικασία.

Καθοριστικός ο ρόλος της ασφάλειας

Αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και μετά από μια σταθερή εκεχειρία, η παρουσία δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων θα είναι απαραίτητη για την πλήρη αποκατάσταση της κυκλοφορίας.

Όπως σημείωσε ο επικεφαλής Ευρώπης της Eurasia Group, Μουτζτάμπα Ραχμάν, θα χρειαστεί σύστημα συνοδείας ή κομβόι για την προστασία των πλοίων, καθώς ασφαλιστικές εταιρείες και ναυτιλιακές θα απαιτήσουν εγγυήσεις ασφαλείας.

Πρότυπο η επιχείρηση «Ασπίδες»

Η αποστολή αναμένεται να βασιστεί στο μοντέλο της ευρωπαϊκής ναυτικής επιχείρησης «Aspides» στην Ερυθρά Θάλασσα το 2024, όπου χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία και η Ελλάδα παρείχαν φρεγάτες και εναέρια μέσα για την προστασία εμπορικών πλοίων από επιθέσεις των Χούθι.

Η επιχείρηση αυτή λειτούργησε παράλληλα με την αμερικανική αποστολή «Prosperity Guardian», η οποία ήταν μεγαλύτερης κλίμακας και περιλάμβανε αεροπλανοφόρα και αντιτορπιλικά.

Νομικά και στρατιωτικά εμπόδια

Για να συμμετάσχει, η Γερμανία θα πρέπει να εξασφαλίσει έγκριση από το κοινοβούλιο και διεθνή εντολή – πιθανώς μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ή με επέκταση της εντολής της επιχείρησης «Aspides».

Το Βερολίνο θα μπορούσε να συνεισφέρει ναρκαλιευτικά και μέσα επιτήρησης, ωστόσο θα πρέπει να εξισορροπήσει τις ανάγκες αυτές με τις τρέχουσες αποστολές του στη Βαλτική και τον Βόρειο Ατλαντικό.

«Συμμαχία των προθύμων» στα πρότυπα Ουκρανίας

Το σχέδιο θυμίζει τη λεγόμενη «Συμμαχία των Προθύμων» στην Ουκρανία, όπου ευρωπαϊκές χώρες δεσμεύονται να στείλουν περιορισμένες στρατιωτικές δυνάμεις μετά την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας, με στόχο την αποτροπή νέων συγκρούσεων και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών.

Η επιτυχία του σχεδίου για τα Στενά του Ορμούζ θα εξαρτηθεί τελικά από τη διάρκεια της σύγκρουσης, τη στάση του Ιράν και το κατά πόσο οι διεθνείς δυνάμεις θα μπορέσουν να συντονιστούν σε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο γεωπολιτικό περιβάλλον.