Πώς τα data centers μετατρέπουν περιοχές σε «θερμικές νησίδες» – Η αθέατη περιβαλλοντική επίπτωση της τεχνητής νοημοσύνης

Τα τεράστια data centers που τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, όμως σύμφωνα με νέα έρευνα έχουν και μια ακόμη ανησυχητική επίδραση: δημιουργούν «θερμικές νησίδες», αυξάνοντας τη θερμοκρασία της περιοχής γύρω τους έως και κατά 8,67 βαθμούς Κελσίου και επηρεάζοντας περισσότερους από 340 εκατομμύρια ανθρώπους.

Παραμένουν σημαντικά κενά στην κατανόηση των επιπτώσεων των data centers, παρά την ταχεία αύξησή τους, δήλωσε ο Αντρέα Μαρινόνι, αναπληρωτής καθηγητής στην ομάδα Παρατήρησης της Γης στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, η οποία δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ομότιμους.

Ο Μαρινόνι και οι συνεργάτες του αποφάσισαν να εξετάσουν μια λιγότερο μελετημένη επίπτωση: τη θερμότητα που απελευθερώνεται από τις ενεργοβόρες λειτουργίες των data centers, όπως οι υπολογισμοί και τα συστήματα ψύξης.

Για τον σκοπό αυτό, ανέλυσαν δεδομένα θερμοκρασίας των τελευταίων 20 ετών από απομακρυσμένους αισθητήρες και τα συνέκριναν με τις τοποθεσίες των λεγόμενων «hyperscalers» — τεράστιων εγκαταστάσεων που φιλοξενούν χιλιάδες διακομιστές και εκτείνονται σε επιφάνειες άνω του ενός εκατομμυρίου τετραγωνικών ποδιών, οι περισσότερες εκ των οποίων έχουν κατασκευαστεί την τελευταία δεκαετία.

Η μελέτη επικεντρώθηκε σε περισσότερα από 6.000 data centers που βρίσκονται μακριά από πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές, ώστε να περιοριστεί η επίδραση άλλων παραγόντων, όπως η βιομηχανία ή η θέρμανση κατοικιών. Οι ερευνητές απέκλεισαν επίσης εποχικές μεταβολές, τάσεις υπερθέρμανσης του πλανήτη και άλλες επιδράσεις.

Διαπιστώθηκε ότι η θερμοκρασία της επιφάνειας αυξήθηκε κατά μέσο όρο περίπου κατά 1,8 βαθμούς Κελσίου μετά την έναρξη λειτουργίας ενός data center. Σε ακραίες περιπτώσεις, η αύξηση έφτασε έως και περίπου τους 9,1 βαθμούς Κελσίου.

Οι αυξήσεις αυτές καταγράφηκαν παγκοσμίως. Στην περιοχή Μπαχίο του Μεξικό, που έχει εξελιχθεί σε κόμβο data centers, παρατηρήθηκε ανεξήγητη αύξηση θερμοκρασίας περίπου 3,6 βαθμών τα τελευταία 20 χρόνια. Παρόμοια εικόνα εμφανίστηκε και στην Αραγονία της Ισπανία, όπου επίσης καταγράφηκε αντίστοιχη άνοδος που δεν παρατηρήθηκε σε γειτονικές περιοχές.

Εντυπωσιακό είναι ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στον άμεσο χώρο των εγκαταστάσεων. Η αύξηση της θερμοκρασίας επεκτείνεται σε ακτίνα έως και 10 χιλιομέτρων, επηρεάζοντας περισσότερους από 340 εκατομμύρια ανθρώπους.

«Θα μπορούσε να έχει δραματικές επιπτώσεις στην κοινωνία»

Τα ευρήματα θεωρούνται ιδιαίτερα ανησυχητικά, καθώς αναμένεται ραγδαία ανάπτυξη των data centers τα επόμενα χρόνια, την ώρα που η κλιματική αλλαγή ήδη εντείνει τα ακραία κύματα καύσωνα παγκοσμίως.

Η σχεδιαζόμενη επέκταση των data centers «θα μπορούσε να έχει δραματικές επιπτώσεις στην κοινωνία», τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ευημερία των πολιτών και την οικονομία, προειδοποίησε ο Μαρινόνι.

Η Ντέμπορα Άντριους, ομότιμη καθηγήτρια βιώσιμου σχεδιασμού στο London South Bank University, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι αν και υπάρχουν ήδη ανησυχίες για τις επιπτώσεις των data centers, πρόκειται για την πρώτη έρευνα που επικεντρώνεται ειδικά στη θερμότητα που παράγουν.

«Η “χρυσή φρενίτιδα” της τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να υπερισχύει της ορθής πρακτικής και της συστημικής σκέψης», ανέφερε, τονίζοντας ότι η ανάπτυξη προχωρά ταχύτερα από τη δημιουργία βιώσιμων λύσεων.

Άλλοι ειδικοί εκτιμούν ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων. Ο Ραλφ Χίντεμαν από το Borderstep Institute for Innovation and Sustainability σημείωσε ότι τα στοιχεία είναι ενδιαφέροντα, αλλά τα μεγέθη των επιπτώσεων «φαίνονται πολύ υψηλά», προσθέτοντας ότι οι εκπομπές από την παραγωγή ενέργειας για τα data centers παραμένουν η μεγαλύτερη ανησυχία για την κλιματική αλλαγή.

Ο Μαρινόνι εξέφρασε την ελπίδα ότι η μελέτη θα ανοίξει τη συζήτηση για τον περιορισμό των επιπτώσεων της τεχνητής νοημοσύνης: «Ίσως υπάρχει ακόμη χρόνος να εξετάσουμε μια διαφορετική πορεία, χωρίς να επηρεαστεί η ζήτηση για AI και η συμβολή της στην πρόοδο της ανθρωπότητας».