Ενέργεια: «Σκανάρει» τον δημοσιονομικό χώρο η Αθήνα και περιμένει το «πράσινο φως» των Βρυξελλών για στοχευμένα μέτρα

Ελληνικό αποτύπωμα είχε η συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες για την ενέργεια, καθώς η Αθήνα δεν ζητεί μόνο μια γενική ευρωπαϊκή αντίδραση, αλλά και τον χώρο να κινηθεί γρήγορα με εθνικά, προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, αν το σοκ στις τιμές αποκτήσει διάρκεια.

Αυτό είναι και το μήνυμα της παρέμβασης Πιερρακάκη, για μια νέα εργαλειοθήκη μέτρων που διαμορφώνεται τώρα και για απαντήσεις που μπορεί να είναι κυρίως εθνικές ή περισσότερο ευρωπαϊκές, ανάλογα με το πώς θα εξελιχθεί η κρίση στον χώρο της ενέργειας τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.

Σε πρακτικό επίπεδο, το πιο κρίσιμο για την Ελλάδα είναι ότι από τα επίσημα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 19ης Μαρτίου, προκύπτει πλέον ρητή κάλυψη για εθνικά προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, με την Κομισιόν να καλείται να συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη ώστε να μετριαστούν οι επιπτώσεις των καυσίμων και των λοιπών στοιχείων κόστους στην ηλεκτροπαραγωγή. Ζητείται επίσης άμεση εργαλειοθήκη για τις αυξήσεις στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και μέτρα σε όλες τις συνιστώσες της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας, με την Αθήνα να αποκτά ευρωπαϊκό έρεισμα όχι μόνο για στήριξη σε λογαριασμούς, αλλά και για ευρύτερες παρεμβάσεις στο ενεργειακό κόστος.

Στο υπουργείο Οικονομικών, το υπερπλεόνασμα των 2 δισ. ευρώ αντιμετωπίζεται ως ένα δυνητικό δημοσιονομικό «μαξιλάρι» για παρεμβάσεις, εφόσον η ενεργειακή πίεση επιμείνει. Η Αθήνα θεωρεί πως, με την ευρωπαϊκή συγκατάθεση για μεγαλύτερη ευελιξία, μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτό το υπερπλεόνασμα ως βάση για στοχευμένα μέτρα υπέρ νοικοκυριών και επιχειρήσεων, χωρίς όμως να θεωρείται ένα ήδη δεσμευμένο «πακέτο».

Η κυβερνητική γραμμή είναι ότι η χώρα είναι έτοιμη να κινηθεί στα πλαίσια των δυνατοτήτων της, αλλά περιμένει να φανεί αν το σοκ θα είναι παροδικό ή πιο μόνιμο. Όπως δήλωσε και ο ίδιος ο υπουργός στις Βρυξέλλες, τα πάντα θα εξαρτηθούν από την ένταση της αντίδρασης και τη διάρκεια και το μέγεθος της διαταραχής, ενώ ειδικά για τα Στενά του Ορμούζ τα χαρακτήρισε βασικό παράγοντα για την επιλογή της βέλτιστης αντίδρασης. Με άλλα λόγια, η Αθήνα κρατά στάση αναμονής προτού προχωρήσει σε οποιαδήποτε κίνηση.

Οι κατευθύνσεις των μέτρων

Σε ό,τι αφορά τα ίδια τα μέτρα, το πρώτο πεδίο παρέμβασης είναι τα καύσιμα. Στις Βρυξέλλες έχει ανοίξει η συζήτηση για προσωρινές παρεμβάσεις στις τιμές των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων, ενώ έχουν πέσει στο τραπέζι στην Ελλάδα το σενάριο μείωσης φόρων στα καύσιμα, ακόμη και μέσω του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, αν και δεν προκρίνεται ως πρώτη επιλογή. Η αιτία είναι προφανής, καθώς πρόκειται για ακριβό και οριζόντιο μέτρο, το οποίο δύσκολα συμβιβάζεται με τη γραμμή για παρεμβάσεις προσωρινές, στοχευμένες και προσαρμοσμένες.

Το δεύτερο πεδίο είναι η ηλεκτρική ενέργεια. Εδώ οι δυνατότητες είναι περισσότερες, επειδή η ίδια η Κομισιόν περιγράφει τέσσερις άξονες παρέμβασης, δηλαδή το καθαρό ενεργειακό κόστος, τις χρεώσεις δικτύου, τους φόρους και τις επιβαρύνσεις, καθώς και το ETS. Οι άξονες αυτοί μπορούν να συμπεριλάβουν στοχευμένη επιδότηση λογαριασμών, παρεμβάσεις στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις υπέρ του ηλεκτρισμού σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα, αλλά και ευρωπαϊκές αλλαγές που θα συγκρατούν τη μεταβλητότητα του κόστους άνθρακα. Για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, η συζήτηση περιλαμβάνει και μεγαλύτερη ευελιξία στις κρατικές ενισχύσεις.

Το τρίτο πεδίο είναι η στήριξη επιχειρήσεων και ιδίως βιομηχανιών με υψηλό ενεργειακό κόστος. Επ’ αυτού, η ελληνική θέση στις Βρυξέλλες φαίνεται να είναι απολύτως συμβατή με το ευρωπαϊκό κλίμα, καθώς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνωρίζει ρητά την ιδιαίτερη έκθεση ορισμένων βιομηχανικών κλάδων και ζητεί βραχυπρόθεσμες λύσεις χωρίς να υπονομεύεται ο ανταγωνισμός στην ενιαία αγορά. Από την πλευρά της η Αθήνα επιδιώκει περιθώριο να χρησιμοποιήσει εθνικά εργαλεία στήριξης επιχειρήσεων, αλλά με τρόπο που να περνά από το φίλτρο των κρατικών ενισχύσεων και να μη θεωρείται απόκλιση από το ευρωπαϊκό πλαίσιο.