Πώς ο Χαμενεΐ σφράγισε τη μοίρα του Ιράν και της Μέσης Ανατολής – Η «ορφανή» θεοκρατία και ο φόβος μιας γενικευμένης ανάφλεξης

Η επιβεβαίωση του θανάτου του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από την Τεχεράνη σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός τεράστιου κεφαλαίου για την Ισλαμική Δημοκρατία, καθώς ο 86χρονος ηγέτης αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο του θεοκρατικού καθεστώτος με τις επαναστατικές του ρίζες.

Παρά το γεγονός ότι η κρατική τηλεόραση μετέδωσε την είδηση σε κλίμα βαθιάς οδύνης, απέφυγε οποιαδήποτε άμεση σύνδεση με τα αεροπορικά πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ που σημειώθηκαν το περασμένο Σάββατο κατά της κατοικίας του.

Ωστόσο, οι Φρουροί της Επανάστασης έσπευσαν να στοχοποιήσουν την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ, υποσχόμενοι μια σκληρή απάντηση κατά των υπαιτίων για τον θάνατο του ανθρώπου που κατείχε την απόλυτη εξουσία στη χώρα από το 1989.

Η διαδρομή προς την κορυφή και η εδραίωση της εξουσίας

Η πορεία του Χαμενεΐ προς την ηγεσία ξεκίνησε από τις φτωχικές γειτονιές της Μασχάντ και σφυρηλατήθηκε μέσα από τον πολιτικό ακτιβισμό κατά του Σάχη, γεγονός που τον οδήγησε επανειλημμένα στις φυλακές κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70.

Η απόλυτη πίστη του στον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, τον οποίο ακολουθούσε πιστά από το 1958, εξαργυρώθηκε αμέσως μετά την Επανάσταση του 1979. Το 1981, αφού επέζησε από μια απόπειρα δολοφονίας που του άφησε μόνιμη αναπηρία στο δεξί χέρι, εξελέγη Πρόεδρος του Ιράν. Κατά τη διάρκεια της οκταετούς θητείας του, η οποία σημαδεύτηκε από τον αιματηρό πόλεμο με το Ιράκ, ο Χαμενεΐ έχτισε το προφίλ του «στρατιωτικού ηγέτη», επισκεπτόμενος συχνά το μέτωπο με στολή παραλλαγής. Αυτή η εμπειρία ήταν καθοριστική, καθώς του επέτρεψε να εδραιώσει στενούς δεσμούς με τις ένοπλες δυνάμεις και τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Όταν ο Χομεϊνί πέθανε το 1989, ο Χαμενεΐ, σε ηλικία μόλις 50 ετών, διορίστηκε Ανώτατος Ηγέτης, αναλαμβάνοντας τα ηνία ενός κράτους που έπρεπε να ανασυγκροτηθεί. Στις τρεις δεκαετίες που ακολούθησαν, επέδειξε μια μοναδική ικανότητα να ελίσσεται ανάμεσα σε διαφορετικούς προέδρους – από τους μετριοπαθείς Χαταμί και Ροχανί έως τους υπερσυντηρητικούς Αχμαντινετζάντ και Ραϊσί – διατηρώντας πάντα τον τελευταίο λόγο σε θέματα άμυνας και εξωτερικής πολιτικής.

Η διακυβέρνησή του όμως δεν ήταν ανέφελη, καθώς ήρθε αντιμέτωπος με μεγάλες εσωτερικές κρίσεις, όπως το «Πράσινο Κίνημα» του 2009, η εξέγερση για τη Μαχσά Αμινί το 2022 και οι πρόσφατες διαδηλώσεις για την οικονομική εξαθλίωση, τις οποίες κατέστειλε με σιδηρά πυγμή, χαρακτηρίζοντάς τις ως ξένα «πραξικοπήματα».

Η ρητορική του μίσους και το ερωτηματικό της διαδοχής

Στο διεθνές στερέωμα, ο Χαμενεΐ θα μείνει στην ιστορία για την ακραία πολεμική του ρητορική και την άρνηση του Ολοκαυτώματος. Οι αναφορές του στο Ισραήλ ως «κακοήθη όγκο» και οι πρόσφατες απειλές του για τη βύθιση αμερικανικών αεροπλανοφόρων στον Κόλπο, συνέθεσαν το προφίλ ενός ηγέτη που δεν δίστασε να οδηγήσει τη χώρα του σε τροχιά σύγκρουσης. Παρά τη φειδωλή προσωπική του ζωή στην Τεχεράνη, η πολιτική του δράση ήταν κάθε άλλο παρά χαμηλών τόνων. Τώρα, με τον θάνατό του, το βλέμμα όλων στρέφεται στον 56χρονο γιο του, Μοζτάμπα, ο οποίος παρά τις διαψεύσεις, προβάλλεται ως ένας από τους επικρατέστερους μνηστήρες για τη διαδοχή σε ένα σύστημα που σπάνια συζητούσε δημόσια την επόμενη ημέρα.